III SA/Gl 2221/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Agata Ćwik-Bury po rozpoznaniu w dniu 9 maja 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego z dnia 23 marca 2016 r. o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi "A" sp. z o.o. w T. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług postanawia: utrzymać w mocy postanowienie referendarza sądowego z dnia 23 marca 2016 r. W odpowiedzi na zarządzenie Przewodniczącego Wydziału z dnia [...] r. o wezwaniu do uiszczenia wpisu sądowego w kwocie [...] zł skarżąca reprezentowana przez fachowego pełnomocnika zwróciła się o przyznanie prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu nadesłanego urzędowego formularza PPPr, strona oświadczyła, że wskutek egzekucji należności z tytułu podatku od towarów i usług zablokowano rachunki bankowe spółki na kwotę ponad [...] zł. Ponadto od dwóch lat, z uwagi na sezonowość prowadzonej działalności i niewielką ilość zleceń na świadczenie usług (serwis samochodowy) spółka nie osiąga dochodu. Wymusza to minimalizację wydatków i zatrudnienia. Z oświadczenia o majątku i dochodach wynika, że kapitał zakładowy spółki zamyka się w kwocie [...] zł, a wg bilansu, w ostatnim roku obrotowym spółka poniosła stratę w wysokości (-)[...] zł. Na koniec [...] r. strata wynosiła (-) [...] zł. Z oświadczenia zawartego na urzędowym formularzu PPPr wynika, że spółka posiada dwa rachunki bankowe: w "B" S.A. oraz w "C" – [...] Bank S.A. Na obu rachunkach ma występować debet na kwotę (-)[...] zł. Zaznaczono, że obecnie spółka nie osiąga dochodu i nie posiada środków w gotówce, które pozwoliłyby na uiszczenie wpisu sądowego w tej sprawie. Pismem z dnia [...] r. referendarz sądowy wezwał skarżącą spółkę o nadesłanie (w terminie 7 dni od dnia otrzymania wezwania) szeregu dokumentów, mających zobrazować jej rzeczywisty i aktualny stan majątkowy, w tym także o nadesłanie aktualnego raportu kasowego, jak również o przedstawienie wyciągów z posiadanych przez spółkę rachunków bankowych obrazujących operacje dokonywane w ich ramach w ciągu ostatnich trzech miesięcy. W odpowiedzi na ww. wezwanie do akt sprawy nadesłano: zeznanie podatkowe CIT – 8 za [...] r.; rachunek zysków i strat (wersja porównawcza) za okres od dnia [...] r. do dnia [...] r.; wydruk ze strony internetowej "C" obrazujący saldo dostępne na dzień [...] r. oraz zawiadomienie o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego na dwóch rachunkach bankowych prowadzonych przez spółkę – na kwotę [...] zł. Jednocześnie, w odniesieniu do pozostałych dokumentów, pełnomocnik procesowy Spółki zwrócił się przedłużenia terminu o 14 dni, z uwagi na konieczność ich sporządzenia. Zarządzeniem z dnia [...] r. wniosek o przedłużenie terminu został uwzględniony. Zarządzenie to zostało doręczone pełnomocnikowi strony skarżącej w dniu [...] r., co wynika ze zwrotnego potwierdzenia odbioru przesyłki znajdującej się w aktach sądowych sprawy. Pomimo przedłużenia terminu do nadesłania dokumentów nie zostały one przedłożone. Mając powyższe na uwadze postanowieniem z dnia [...] r. referendarz sądowy odmówił skarżącej Spółce przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów, z uwagi na to, iż nie wykazała ona, aby znajdowała się w sytuacji uzasadniającej przyznanie jej prawa pomocy. Skarżąca nie nadesłała bowiem do akt sprawy wszystkich dokumentów, o jakie była wzywana. W efekcie, brak w aktach sprawy materiałów, które w sposób istotny obrazowałyby kondycję finansową Spółki i jej rzeczywistą zdolność płatniczą. Nie zgadzając się z rozstrzygnięciem skarżąca pismem z dnia [...] r. wniosła sprzeciw od ww. postanowienia, zarzucając mu naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 246 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), poprzez jego błędną wykładnię polegającą na uznaniu, że wysokość poniesionej straty z działalności gospodarczej Spółki, zajęcie rachunków bankowych nie świadczy o tym, że wnioskodawca nie ma dostatecznych, ani żadnych środków na ponoszenie kosztów postępowania, a potwierdzające to dokumenty nie obrazują kondycji finansowej skarżącej, w konsekwencji czego nie zostały wykazane przesłanki dopuszczające zwolnienie od kosztów. W ocenie skarżącej nadesłane do sprawy dokumenty są wystarczające do tego by uznać, że skarżąca nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Spółka otrzymuje coraz mniej zleceń, co przekłada się na wzrost wysokości straty. Konta skarżącej od [...] r. zajęte są w związku z egzekucją podatku VAT, zaś jakiekolwiek dochody, które wpływają na te rachunki podlegają zajęciu. Jednocześnie skarżąca wyjaśniła, że raporty kasowe nie zostały złożone ponieważ nie są prowadzone, gdyż nie jest prowadzony obrót gotówkowy powodujący taką konieczność. Spółka nie uzyskuje żadnych zleceń, z których osiągałaby przychód. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na wstępie należy wyjaśnić, iż w myśl art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) dalej p.p.s.a. w brzmieniu nadanym przez art. 1 pkt 73 ustawy z dnia 9 kwietnia 2015r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. poz. 658), rozpoznając sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego o odmowie przyznania prawa pomocy, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 p.p.s.a.). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (art. 260 § 3 p.p.s.a.). Ustawa nowelizująca ten przepis weszła w życie w dniu 15 sierpnia 2015 r. Oznacza to, że obecnie sąd dokonuje merytorycznego rozpoznania sprzeciwu i wypowiada się o zasadności zaskarżonego sprzeciwem postanowienia lub zarządzenia, a nie jak dotychczas rozpoznaje wniosek o przyznanie prawa pomocy na nowo. Stosownie do art. 243 § 1 p.p.s.a. – stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Z kolei zgodnie z art. 245 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie częściowym lub całkowitym. Wskazać należy, że instytucja pomocy prawnej jest wyjątkiem od wyrażonej w art. 199 p.p.s.a. zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. Przyznanie prawa pomocy ma na celu zapewnienie realizacji konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które ze względu na brak odpowiednich środków nie są w stanie ponieść kosztów postępowania. W literaturze przedmiotu zwrócono uwagę, że prawo pomocy ma służyć najuboższym, to jest podmiotom, dla których konieczność ponoszenia kosztów związanych z postępowaniem sądowym oznaczałaby faktyczne ograniczenie lub wręcz pozbawienie prawa do sądu (por. H. Knysiak-Molczyk: Przesłanki przyznania prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, Przegląd Prawa Publicznego 2007, nr 4, s. 36-39). Mając powyższe na uwadze, odnosząc się do wniosku złożonego przez skarżącej, należy przywołać zasadę wyrażoną w art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., zgodnie z którą, przyznanie osobie prawnej prawa pomocy w zakresie częściowym następuje wtedy, gdy wykaże ona, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Z treści art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., wynika w sposób jednoznaczny, że ciężar dowodu spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie jej takiego prawa. Z zawartego w art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. określenia "gdy wykaże" wynika, że to strona powinna podejmować takie czynności, które przekonałyby Sąd, co do zasadności przyznania jej prawa pomocy. Rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy bowiem od tego, co zostanie przez stronę wykazane. Ma ona istotne znaczenie w sprawie, albowiem pozwala wyjaśnić wątpliwości co do wiarygodności składanych oświadczeń oraz skonfrontować ich treść z dokumentacją źródłową, której przykładowy katalog zawiera § 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 19 sierpnia 2015 r. w sprawie określenia wzoru i sposobu udostępniania urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz sposobu dokumentowania stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego wnioskodawcy (Dz. U. z 2015 r., poz. 1257). Podobnie art. 252 § 1 ustawy p.p.s.a. nie pozostawia wątpliwości co do tego, że informacje zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy powinny być przekonująco umotywowane. Dlatego też od stron ubiegających się o przyznanie prawa pomocy oczekuje się aktywnej postawy procesowej przejawiającej się przede wszystkim w wyczerpującym podawaniu informacji na temat ich stanu majątkowego oraz w dostarczaniu wszelkich żądanych dokumentów, w oparciu o które ma zostać poddana analizie ich kondycja finansowa i możliwości płatnicze. To bowiem na podstawie przedłożonych dokumentów źródłowych musi zostać osiągnięty stan pewności co do tego, że wnioskodawca nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania. Należy w tym miejscu dodatkowo wskazać, że stosownie do art. 255 p.p.s.a., jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dodatkowe dokumenty źródłowe. Niedostarczenie żądanych danych, przedstawienie ich w sposób niekompletny, bądź mało czytelny powoduje, że oświadczenie wnioskodawcy pozostaje niepełne i niewystarczające do wydania pozytywnego dla niego rozstrzygnięcia. W takiej sytuacji Sąd uprawniony jest do sformułowania oceny, że wniosek o przyznanie prawa pomocy jest nieuzasadniony (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 stycznia 2011 r., sygn. akt II OZ 1361/10, LEX nr 743829). Uchylając się od pełnej współpracy z sądem w wyjaśnianiu niejasności związanych z rzeczywistymi możliwościami finansowymi, wnioskodawca powinien mieć świadomość, że ponosi w ten sposób ryzyko stwierdzenia przez sąd, że nie wykazał spełniania przesłanek przyznania prawa pomocy (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 lipca 2014 r., sygn. akt II GZ 393/14, LEX nr 1495223). Odnosząc powyższe uregulowania do przedmiotowej sprawy, należy stwierdzić, iż sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie bowiem zaskarżone postanowienie odpowiada prawu. Jednocześnie Sąd podziela stanowisko zaprezentowane przez referendarza sądowego w zaskarżonym postanowieniu, iż skarżąca nie wykazała w sposób dostateczny, aby znajdował się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Wskazać przy tym należy, że poza wyjaśnieniami dotyczącymi raportów kasowych, wniesiony sprzeciw nie wnosi nic nowego do sprawy. Przede wszystkim skarżąca Spółka nie wykazała w sposób przejrzysty całokształtu swojego stanu majątkowego oraz w sposób wybiórczy zastosowała się do wezwania referendarza sądowego z dnia [...] r. Brakujących dokumentów skarżąca nie nadesłała także na etapie wnoszenia sprzeciwu. Skarżąca ograniczyła się jedynie do powtórzenia informacji zawartych w treści formularza PPPr, jednakże w dalszym ciągu w kompleksowy sposób nie udokumentowała okoliczności mających świadczyć na rzecz przyznania jej prawa pomocy. Nie podała też przekonującego wyjaśnienia, dlaczego – pomimo wyznaczenia przez referendarza dodatkowego terminu – nie nadesłał żądanych dokumentów, ograniczając się jedynie do stwierdzenia, że dotychczas nadesłane do sprawy dokumenty, w jej ocenie są wystarczające do przyznania skarżącej prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Podkreślić należy, że brakujące dokumenty w postaci ewidencji środków trwałych oraz deklaracji podatkowych VAT-7 uniemożliwiają zbadanie, czy sytuacja majątkowa skarżącej wypełnia przesłanki, których zaistnienie skutkowałoby uwzględnieniem wniosku i przyznaniem mu prawa pomocy w żądanym zakresie. Ewidencji środków trwałych dokumentuje bowiem składniki majątku podmiotu prowadzącego działalność gospodarczą, natomiast deklaracje podatkowe VAT-7 obrazują, czy przedsiębiorca wykazuje w swojej działalności obrót, a więc de facto, czy prowadzi działalność i jakie jest jej natężenie i dynamiczność. Są to więc dokumenty istotne dla oceny sytuacji majątkowej skarżącej. W efekcie brak danych uniemożliwił zbadanie, czy sytuacja majątkowa skarżącej wypełnia przesłanki, których zaistnienie skutkowałoby uwzględnieniem jego wniosku i przyznaniem mu prawa pomocy w żądanym zakresie. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. oraz art. 260 tej ustawy Sąd orzekł jak w sentencji postanowienia.