III SA/Gl 2221/15

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach Leszek Wolny po rozpoznaniu w dniu 28 grudnia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi A Sp. z o.o. w T. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...]r., nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług w kwestii wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia z obowiązku uiszczenia wpisu sądowego od skargi postanawia: odmówić zmiany postanowienia referendarza sądowego z dnia 23 marca 2016 r. W odpowiedzi na kolejne wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi na ww. decyzję w kwocie 10.075 zł., skarżąca spółka, reprezentowana przez pełnomocnika procesowego z wyboru w osobie adwokata, złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu nadesłanego urzędowego formularza PPPr, strona oświadczyła, że wskutek egzekucji należności z tytułu podatku od towarów i usług zablokowano rachunki bankowe spółki na kwotę ponad 1.400.000 zł. Ponadto od dwóch lat, z uwagi na sezonowość prowadzonej działalności i niewielką ilość zleceń na świadczenie usług (serwis samochodowy) spółka nie osiąga dochodu. Wymusza to minimalizację wydatków i zatrudnienia. Z oświadczenia o majątku i dochodach wynika, że kapitał zakładowy spółki zamyka się w kwocie 550.000 zł, a wg bilansu, w ostatnim roku obrotowym spółka poniosła stratę w wysokości (-) 38.277,55 zł. Na koniec 2014 r. strata wynosiła (-) 8.730,81 zł. Z oświadczenia zawartego na urzędowym formularzu PPPr wynika, że spółka posiada dwa rachunki bankowe: w B oraz w C. Wnioskodawca nie określiła stanu obu kont. W tym stanie rzeczy, pismami referendarza sądowego z dnia 6 października 2016 r. i z dnia 26 października 2016 r. wezwano skarżącą spółkę o nadesłanie (w terminie 7 dni od dnia otrzymania wezwania) szeregu dokumentów, mających zobrazować jej rzeczywisty i aktualny stan majątkowy, W odpowiedzi na powyższe wezwania referendarza sądowego, do akt sprawy nadesłano: rachunek zysków i strat (wersja porównawcza) za okres od dnia 1 stycznia 2015 r. do dnia 30 września 2015 r.; wydruk ze strony internetowej C obrazujący historię rachunku za okres od dnia 1 października 2016 do dnia 19 października 2016 r.; oraz wyciąg z konta spółki w B za okres od dnia 1 lipca 2016 r. do dnia 18 października 2016 r.; ewidencję środków trwałych; bilans oraz rachunek zysków i strat sporządzone na dzień 31 grudnia 2015 r. oraz rachunek zysków i strat (wersja porównawcza) za okres od dnia 1 stycznia 2016 r. do dnia 30 września 2016 r.; deklaracje VAT-7K za pierwsze trzy kwartały 2016 r. Dwukrotnie uwzględniono wniosek skarżącej spółki o wydłużenie terminu do wypełnienie powyższych wezwań referendarza sądowego. Należy zaznaczyć, że postanowieniem z dnia 23 marca 2016 r. referendarz sądowy odmówił przyznania stronie prawa pomocy. Stanowisko swoje uzasadnił tym, że do akt sprawy nie nadesłano istotnych dokumentów, które w sposób istotny obrazują aktualna kondycję finansową spółki, takich jak: raport kasowy, obrazujący stan gotówki w kasie spółki na koniec ostatniego miesiąca, brak również było ewidencji środków trwałych oraz deklaracji podatkowych VAT – 7. Od postanowienia tego został wniesiony sprzeciw, w którym podjęto jedynie polemikę ze stanowiskiem zaprezentowanym w postanowieniu referendarza sądowego, nie nadsyłając żadnych dokumentów, ani materiałów, których brak został stwierdzony w zaskarżonym rozstrzygnięciu. Postanowieniem z dnia 9 maja 2016 r., tutejszy Sąd utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie referendarza sądowego, nie uwzględniając stanowiska zaprezentowanego w sprzeciwie. Tym samym, postanowienie referendarza sądowego z dnia 23 marca 2016 r. stało się prawomocne. Niniejszy wniosek stanowi w rzeczywistości drugi wniosek o zmianę prawomocnego orzeczenia referendarza sądowego. Pierwszy wniosek został rozpoznany negatywnie postanowieniem referendarza sądowego z dnia 8 czerwca 2016 r. Mając powyższe na uwadze, zważono, co następuje: Stosownie do art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity w Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zmianami) – zwanej dalej w skrócie "P.p.s.a." – stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Zgodnie zaś z art. 245 § 1 przywołanej regulacji, prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie częściowym lub całkowitym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 P.p.s.a.). Z kolei prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub części (...) albo obejmuje tylko ustanowienie fachowego pełnomocnika w osobie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 P.p.s.a.). Odnosząc się do wniosku skarżącej spółki o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, należy wskazać treść art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a., zgodnie z którym prawo pomocy może być przyznane osobie prawnej w zakresie częściowym, jeżeli wykaże ona, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Jednocześnie podkreślić należy, że regulacja normatywna w zakresie prawa pomocy w przypadku osób prawnych lub jednostek organizacyjnych, które nie posiadają osobowości prawnej, zgodnie z treścią art. 246 § 2 in principio P.p.s.a., ma charakter uznaniowy. Oznacza to, iż nawet gdyby przesłanka braku dostatecznych środków na poniesienie występujących w sprawie opłat byłaby spełniona, rozpoznający wniosek nie musi przychylić się do żądania strony, a jedynie może przyznać prawo pomocy, jeżeli wedle jego uznania będzie to konieczne dla zapewnienia stronie konstytucyjnego prawa do sądu. Zgodnie z art. 165 P.p.s.a., postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Wnioskodawca ponownie nie zdołał wykazać, aby jego sytuacja majątkowa uległa faktycznemu pogorszeniu w stosunku do sytuacji z marca 2016 r., która stanowiła podstawę rozstrzygnięcia zawartego w prawomocnym postanowieniu referendarza sądowego z dnia 23 marca 2016 r. W tym miejscu podkreślić należy, że postanowienie referendarza sądowego stało się prawomocne z dniem 9 maja 2016 r., tj. z dniem wydania przez tutejszy Sąd postanowienia o utrzymaniu w mocy postanowienia referendarza sądowego. Brak bowiem nadal w aktach sprawy materiałów, które w sposób istotny obrazowałyby aktualną i rzeczywistą kondycję finansową spółki i jej rzeczywistą zdolność płatniczą. Tym samym nadal nie jest możliwe dokonanie w pełni rzetelnej analizy całokształtu sytuacji majątkowej skarżącej spółki. Faktem jest, że w aktach sprawy znalazło się więcej materiałów źródłowych, niż przy poprzednio rozpoznawanych wnioskach (np. deklaracje podatkowe VAT-7K, ewidencja środków trwałych, czy informacje z banków, w których spółka prowadzi swoje rachunki bankowe). Spółka nie nadesłała do akt sprawy zeznania podatkowego za 2015 r. Jeżeli jednak skarżąca spółka poniosła stratę w roku 2014 r. oraz w 2015 r., to jak wielokrotnie podkreślał Naczelny Sąd Administracyjny strata jest w zasadzie wyłącznie wynikiem bilansowania i nie stanowi automatycznie o braku środków finansowych (por. postanowienia NSA z dnia 5 września 2013 r., sygn. II OZ 707/13, z dnia 25 września 2012 r., sygn. akt I GZ 228/12 – dostępne w internetowej bazie orzeczeń na stronie: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Tak więc koszty sądowe mogą się znaleźć w strukturze szeroko rozumianych kosztów działalności, przyjmujących dużo wyższe wartości (np. określone pozycje w rachunku zysków i strat – a w szczególności koszty działalności operacyjnej). W doktrynie dominuje pogląd zgodnie z którym, koszty sądowe należą do normalnych kosztów działalności gospodarczej, a dochodzenie roszczeń na drodze sądowej – jako element tej działalności – wymaga zapewnienia środków na bieżącą działalność. Nadal nie został jednak nadesłany do akt sprawy raport kasowy spółki. Spółka kapitałowa prawa handlowego jest zobowiązana do prowadzenia takiego raportu. Dokument ten obrazuje stan gotówki w kasie spółki – zarówno wtedy, gdy określone środki pieniężne znajdują się w tej kasie, jak i w sytuacji, gdy rzeczywiście brak tych środków w kasie spółki. Co istotne, raport kasowy spółki obrazuje stan żywej gotówki – środków pieniężnych, którymi przedsiębiorca jest w stanie dysponować i może przeznaczyć na pokrycie kosztów sądowych. W tym aspekcie, raport kasowy spółki stanowi istotny dowód, obrazujący rzeczywisty stan finansowy przedsiębiorcy. Nadto należy mieć na uwadze, że ustawodawca stworzył rozwiązania za pomocą których spółka kapitałowa, jeśli nie jest w stanie uzyskać środków finansowych niezbędnych do swojej działalności z przychodów osiąganych z działalności gospodarczej, może skorzystać z instytucji dopłat wspólników na rzecz spółki, bądź z instytucji podwyższenia kapitału zakładowego (por. postanowienie NSA z dnia 20 lutego 2014 r., sygn. akt II FZ 146/14). Zgłaszając kolejny wniosek o zmianę prawomocnego postanowienia referendarza sądowego, spółka w żaden sposób nie wykazała niemożliwości zgromadzenia środków finansowych we własnym zakresie, choćby w postaci ww. dopłat. Z przedłożonych (dopiero przy pierwszym wniosku o zmianę postanowienia referendarza sądowego) do akt sprawy dokumentów wynika wprawdzie, że wnioskodawca został obciążony dodatkowymi zobowiązaniami publicznoprawnymi, jednak nadal brak jakichkolwiek dokumentów obrazujących rzeczywisty stan majątkowy spółki. Nie wystarczy bowiem wykazanie jedynie tego, że zwiększyły się zobowiązania podmiotu (długi, obciążenia). Należy bowiem zobrazować całokształt sytuacji finansowej podmiotu, a w takim przypadku nie można pominąć wydruku z raportu kasowego (stanu kasy spółki). Nie jest wystarczające jedynie stwierdzenie, że spółka nie dysponuje gotówką w kasie, czy też w określonej porze roku faktycznie nie świadczy usług, ponieważ okres zimowy jest dla niej "sezonem martwym". Wykazanie zwiększenia zobowiązań podmiotu powinno być dokonane wraz z wykazaniem ww. elementów stanu majątkowego podmiotu. Dopiero wtedy będzie możliwe dokonanie wszechstronnej analizy zdolności płatniczych wnioskodawcy poprzez dokonanie porównania zobowiązań i obciążeń spółki z pozostałymi elementami obrazującym kondycję finansową przedsiębiorcy, w tym z raportem kasowym. Ponadto wskazać należy, że z rachunku zysków i strat (stan na dzień 30 września 2016 r.) wynika, że skarżąca osiąga jednak przychody netto ze sprzedaży, wykazując jednocześnie regularny obrót. Podstawa opodatkowania w podatku od towarów i usług wynosi za pierwsze trzy kwartały roku 2016 kolejno: 3.167 zł; 4.312 zł; 4.975 zł. W efekcie, wnioskodawca nie wykazał, aby jego sytuacja majątkowa uległa zmianie. De facto strona wnioskująca o zwolnienie od kosztów sądowych konsekwentnie, w całym toku postępowania, pomijała przedłożenie określonych materiałów źródłowych, tym samym uniemożliwiając dokonanie rzetelnej analizy jej kondycji finansowej. Do tej pory brak w aktach sprawy raportu kasowego. Mając powyższe na uwadze, postanowiono jak w sentencji, działając na podstawie art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a. w związku z art. 246 § 2 pkt 2 i art. 165 P.p.s.a.