III SA/Gl 226/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Herman, Sędziowie Sędzia WSA Beata Machcińska, Sędzia NSA Krzysztof Wujek (spr.), , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 19 maja 2025 r. sprawy ze skargi K. C. na decyzję Rektora Uniwersytetu [...] w K. z dnia 27 października 2022 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania zapomogi oddala skargę. Decyzją z 27 października 2022 r., nr [...], Rektor Uniwersytetu [...] w K., po rozpatrzeniu wniosku K. C. (dalej jako "Skarżący") o ponowne rozpatrzenie sprawy, utrzymał w mocy decyzję wydaną w jego imieniu przez Prodziekana ds. Kształcenia i Studentów Wydziału [...] Uniwersytetu [...] w K. z 9 września 2022 r., nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania zapomogi. W podstawie prawnej powołał przepisy art. 93 ust. 1,4,5,6 ustawy z dnia 20 lipca 2018r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (t.j. Dz.U. z 2022 r., poz. 574 ze zm. dalej: "p.s.w.n."), § 5 ust. 2 pkt 1-4 Regulaminu świadczeń dla studentów Uniwersytetu [...] (załącznik do zarządzenia nr [...] Rektora Uniwersytetu [...] w K. z dnia 21 października 2022 r. w sprawie ustalenia Regulaminu świadczeń dla studentów Uniwersytetu [...] w K.) i art. 104, art. 127 § 3, art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 2000 ze zm., w skrócie jako "k.p.a."). W uzasadnieniu swej decyzji Rektor wyjaśnił, że 3 października 2022 r. Skarżący, jako student II roku studiów Wydziału [...], kierunek [...], specjalność: [...], studia stacjonarne [...] stopnia, złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy dotyczacej przyznaniu zapomogi, o którą zawnioskował 7 września 2022 r. ze wskazaniem na swą trudną sytuację życiową. Żądanie to było przedmiotem decyzji z 9 wrzesnia 2022 r. wydanej w imieniu Rektora przez Prodziekana ds. Kształcenia i Studentów Wydziału [...]. Odmowa przyznania zapomogi uzasadniona została w tej decyzji upływem 10 semestru ustawowego okresu przysługiwania świadczenia. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy Skarżacy wniósł o uchylenie pierwotnej decyzji i o przyznanie mu zapomogi. Zaakcentował, że okres studiowania nie przekroczył 9 semestrów, a nadto brak wskazania przez organ przeszkód o charakterze materialnym. Rozpoznając sprawę ponownie Rektor wyjasnił, że wydając pierwszą decyzję popełnił błąd wskazując, że okres uprawniający do pobierania świadczeń przez studenta upłynął wraz z końcem 10 semestru, podczas gdy upływał z 9 semestrem studiowania na studiach pierwszego stopnia tj. z końcem semestru letniego roku akademickiego 2020/2021. Zgodnie bowiem z art. 93 ust.4 p.s.w.n. łączny okres, przez który przysługują świadczenia, o których mowa w art. 86 ust. 1 pkt 1 i art. 359 ust. 1 p.s.w.n. wynosi 12 semestrów, bez względu na ich pobieranie przez studenta, z zastrzeżeniem, że w ramach tego okresu świadczenia przysługują na studiach: 1) pierwszego stopnia - nie dłużej niż przez 9 semestrów; 2) drugiego stopnia - nie dłużej niż przez 7 semestrów. Natomiast w toku przeprowadzonego postępowania semestry studiów, które zostały wliczone do okresu studiów przedstawiały się następująco : 1. Szkoła [...] w W., kierunek [...] 01.10.2016 - 13.03.2017 1 semestr (dane od studenta), 2. Uniwersytet [...] w K., kierunek [...] 01.10.2017- 12.10.2018 2 semestry (dane od studenta), 3. Uniwersytet [...] w K., kierunek [...], studia stacjonarne [...] od 01.10.2018 do nadal tj. rok akademicki 2018/2019 2 semestry, rok akademicki 2019/2020 2 semestry, rok akademicki 2020/2021 2 semestry – czyli jako 9-ty semestr to koniec okresu uprawniającego do pobierania świadczeń na studiach pierwszego stopnia. Wskazując na treść przepisu art. 93 ust. 6 p.s.w.n. Rektor stwierdził, że w przypadku kształcenia na kilku kierunkach studiów, semestry odbywane równocześnie zostały potraktowane jako jeden semestr, a do okresu przysługiwania świadczeń wlicza się wszystkie rozpoczęte przez studenta semestry na studiach pierwszego stopnia, studiach drugiego stopnia i jednolitych studiach magisterskich. Wymiar podstawowy okresu przysługiwania świadczeń wynosi 12 semestrów, z zastrzeżeniem, że w ramach tego okresu świadczenia przysługują na studiach pierwszego stopnia nie dłużej niż przez 9 semestrów. Według informacji przedstawionych przez Skarżącego, 9 semestr jego studiów upłynął z końcem semestru letniego roku akademickiego 2020/2021. Dalej Rektor podniósł, że decyzja o przyznaniu zapomogi musi opierać się na zasadach wynikających z obowiązujących przepisów prawa i żadne inne kryteria niż wynikające z ustawy i regulaminu nie mogą decydować o przyznaniu zapomogi. Kluczowym zagadnieniem jest charakter prawny Regulaminu świadczeń dla studentów Uniwersytetu [...] który, jako akt przyjmowany przez uprawniony do tego organ uczelni, jest aktem wewnętrznym skierowanym do użytkowników uczelni - zakładu administracyjnego; jest jednocześnie aktem subsydiarnym dla postanowień ustawy, a to oznacza, że musi uwzględniać jej postanowienia i tylko regulacje zamieszczone w ustawie będą stanowiły ramy działania dla rektora. Natomiast wykorzystując przysługującą szkołom wyższym autonomię rektor uprawniony jest do samodzielnego regulowania poszczególnych zagadnień związanych z przyznawaniem świadczeń pomocy materialnej studentom; co nie oznacza, iż regulacje te mogą pozostawać niejako w "oderwaniu" od powszechnie przyjętyeh zasad i kryteriów ustawowych i aktów wykonawczych do tych ustaw. Regulamin wypełniał ramy wyznaczone przepisami ustawy, a to oznacza, że naruszenie jego postanowień będzie stanowiło naruszenie przepisu prawa leżącego u podstaw wydawanego rozstrzygnięcia w tym przypadku przyznania zapomogi. Kwestionując powyższą decyzję Skarżacy wniósł skargę, domagając się jej uchylenia i zasądzenia zwrotu kosztów postępowania. Zarzucił Rektorowi obrazę przepisów prawa materialnego, tj.: 1. art. 93 ust. 4 pkt 1 p.s.w.n., przez jego błędną wykładnię, polegającą na przyjęciu, że maksymalny 9 miesięczny okres przysługiwania studentowi świadczeń na studiach pierwszego stopnia należy utożsamiać z posiadaniem przez niego statusu studenta, podczas gdy "przysługiwanie" świadczeń studentowi rozumieć należy jako okres, w którym student świadczenia te pobierał, zostały mu przyznane, był ich beneficjentem; 2. art. 93 ust. 4 pkt 1 p.s.w.n., przez jego błędną wykładnię, polegającą na przyjęciu, że do 9 miesięcznego okresu, o którym mowa w tym przepisie, wliczać należy semestry rozpoczęte przez studenta na studiach wszystkich rodzajów, a więc studiach pierwszego stopnia, drugiego stopnia oraz jednolitych magisterskich, podczas gdy do okresu tego zaliczać można wyłącznie semestry z podjętych przez studenta studiów pierwszego stopnia; 3. art. 93 ust. 6 zd. 1 p.s.w.n., przez jego zastosowanie przy obliczaniu okresu, o którym mowa w art. 93 ust. 4 pkt 1 p.s.w.n., podczas gdy przepis ten może znaleźć zastosowanie wyłącznie do obliczenia "łącznego okresu", o którym mowa w ust. 5 oraz ust. 4 in principio. W uzasadnieniu skargi Skarżący wskazał, że już we wniosku o ponowne rozstrzygnięcie sprawy zarzucił Rektorowi mającą wpływ na treść decyzji obrazę przepisów postępowania, tj. art. 107 § 1 pkt 6 i § 3 k.p.a. ponieważ nie zawarł w decyzji uzasadnienia faktycznego i prawnego oraz obrazę prawa materialnego, tj. art. 93 ust. 4 p.s.w.n. zaznaczając, że żaden z okresów uprawniających do pobierania świadczeń jeszcze nie upłynął. Zwrócił także uwagę na to, że ustawodawca ustalił dla spornych okresów wyraźnie odrębny zakres przedmiotowy. W następstwie dokonanej w roku 2021 nowelizacji art. 93 p.s.w.n., wobec wyraźnego wskazania ustawodawcy - przez dodanie sformułowania "bez względu na ich pobieranie przez studenta", istniejący już wcześniej okres 12 miesięczny stał się okresem obliczanym w oderwaniu od rzeczywistego pobierania świadczeń przez studenta. Choć nie ulega wątpliwości, że unormowany w art. 93 ust. 4 pkt 1 ustawy okres 9 miesięcy (na studiach pierwszego stopnia) zawiera się w ww. 12 miesięcznym łącznym okresie, ustawodawca nie poczynił w odniesieniu do owego 9 miesięcznego okresu takiego samego zastrzeżenia. Analiza budowy omawianego ustępu prowadzić musi zatem do wniosku, że - podobnie jak miało to miejsce przed wspomnianą nowelizacją - określony maksymalny 9 miesięczny okres przysługiwania świadczeń na studiach pierwszego stopnia rozumieć należy jako okres, w którym student świadczenia te pobierał, zostały mu przyznane, był ich beneficjentem. Na potwierdzenie swej argumentacji powołał się na orzecznictwo. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał dotychczasowe stanowisko. Podkreślił, że określony w art. 93 ust. 4 pkt 1 p.s.w.n. maksymalny 9 semestrowy okres przysługiwania świadczeń na studiach pierwszego stopnia nie można rozumieć jako okres, w którym student świadczenia te pobierał. Natomiast Skarżący powołuje się w tym zakresie na orzecznictwo odnoszące się do nieobowiązującego już przepisu, bowiem 18 grudnia 2021 r. weszła w życie ustawa z dnia 17 listopada 2021 r. o zmianie ustawy - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 2232), która zmodyfikowała i doprecyzowała przepisy dotyczące ustalania okresu przysługiwania świadczeń dla studentów (tj. stypendium socjalnego, stypendium dla osób niepełnosprawnych, stypendium rektora i zapomogi) w powiązaniu z okresem studiowania. Zgodnie z przepisem 93 ust. 4 p.s.w.n. łączny okres, przez który przysługują świadczenia, tj. stypendium socjalnego, stypendium dla osób niepełnosprawnych, stypendium rektora i zapomogi, wynosi 12 semestrów, bez względu na ich pobieranie przez studenta, z zastrzeżeniem że w ramach tego okresu świadczenia przysługują na studiach pierwszego stopnia - nie dłużej niż przez 9 semestrów. Rozpoznając sprawę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach uznał, że skarga podlega odaleniu o czym orzekł wyrokiem z 28 lutego 2023 r., III SA/Gl 31/23. Skargę kasacyjną od powyższego orzeczenia wniósł K. C., reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika, domagając się zmiany zaskarżonego wyroku poprzez uchylenie zaskarżonej decyzji, ewentualnie uchylenie zaskarżonego wyroku oraz przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnego w Gliwicach do ponownego rozpoznania. Według Naczelnego Sądu Administracyjnego (NSA) skarga kasacyjna była uzasadniona, o czym orzekł w wyroku z 19 lutego 2025 r., III OSK 1568/23 na mocy którego uchylono zaskarżony wyrok WSA w Gliwicach z 28 lutego 2023 r. sygn. akt III SA/Gl 31/23 w całości i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gliwicach. W uzasadnieniu NSA wskazał, że w pierwszej kolejności rozparzyć należało zarzut naruszenia art. 5a § 4 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r. poz. 137) przez brak zawiadomienia skarżącego (uprawnionego do złożenia wniosku, o którym mowa art. 5a § 2 ww. ustawy) w odpowiednim terminie o zmianie składu rozpoznającego sprawę przed wydaniem orzeczenia, czym pozbawiono skarżącego możności obrony swoich praw. Zarzut ten okazał się słuszny, co dało podstawę do uchylenia wyroku Sądu bez konieczności badania, czy naruszenie to miało wpływ na wynik sprawy. Rozpoznając sprawę ponownie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył co następuje : Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ nie można organom zarzucić naruszenia przepisów prawa. Na wstępie wskazać trzeba, że za podstawę wyroku Sąd przyjął ustalenia stanu faktycznego dokonane w zaskarżonym rozstrzygnięciu, albowiem nie stwierdził naruszenia prawa procesowego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Istota sporu w niniejszej sprawie sprowadza się do odpowiedzi na pytanie, czy organy zasadnie odmówiły Skarżącemu przyznania zawnioskowanej zapomogi. Przepis art. 86 p.s.w.n. reguluje podstawy i tryb przyznawania pomocy materialnej studentowi, stanowiąc w ust. 1 pkt 3 p.s.w.n., że może on ubiegać się o zapomogę. Z mocy ust. 2 tego przepisu przyznanie świadczenia, o którym mowa w ust. 1 pkt 1-4 p.s.w.n., oraz odmowa jego przyznania następują w drodze decyzji administracyjnej. Tym samym organy uczelni przy procedowaniu w przedmiocie przyznania stypendium są obowiązane do odpowiedniego stosowania przepisów kodeksu postępowania administracyjnego, a decyzje w tym zakresie zostały poddane kontroli prowadzonej przez sądy administracyjne pod względem zgodności z prawem. Natomiast ograniczenie możliwości przyznania tych świadczeń ustawodawca uregulował w art. 93 p.s.w.n. Przepis ten, w dacie składania wniosku przez Skarżącego, stanowił, że świadczenia, o których mowa w art. 86 ust. 1 pkt 1-4 i art. 359 ust. 1 p.s.w.n., przysługują na studiach pierwszego stopnia, studiach drugiego stopnia i jednolitych studiach magisterskich (ust.1). W ust. 2 zawarto regulację, zgodnie z którą student kształcący się równocześnie na kilku kierunkach studiów może otrzymywać świadczenia, o których mowa w art. 86 ust. 1 pkt 1-4 i art. 359 ust. 1 p.s.w.n., tylko na jednym, wskazanym przez niego kierunku. Zgodnie zaś z brzmieniem ust. 4 łączny okres, przez który przysługują te świadczenia wynosi 12 semestrów, bez względu na ich pobieranie przez studenta, z zastrzeżeniem że w ramach tego okresu świadczenia przysługują na studiach: 1. pierwszego stopnia - nie dłużej niż przez 9 semestrów; 2. drugiego stopnia - nie dłużej niż przez 7 semestrów. Skarżący powołując się na orzecznictwo wskazuje, że czas, o którym mowa w art. 93 ust. 2 pkt 1 w/w ustawy (w brzmieniu sprzed nowelizacji) należy odnosić do okresu, w którym student spełnia przesłanki otrzymywania pomocy finansowej określonej w ustawie i jednocześnie jest beneficjentem takiej pomocy, a w jego przypadku taki czasokres nie upłynął, więc decyzja jest niezasadna. Natomiast organ wskazuje na nowelizację z 18 grudnia 2021 r. cytowanej normy podkreślając, że zmodyfikowała ona regulacje ustalania okresu przysługiwania świadczeń stanowiąc, że wynosi 12 semestrów, bez względu na ich pobieranie przez studenta, a na studiach pierwszego stopnia - nie dłużej niż przez 9 semestrów. Wobec tak zarysowanego sporu rację należy przyznać organowi. Zgodnie z art. 7 Konstytucji RP oraz art. 6 k.p.a. regulującymi zasadę praworządnośc - organy administracji publicznej działają na podstawie przepisów prawa tj. norm prawa procesowego obowiązującego w dacie orzekania oraz prawa materialnego z daty zaistnienia zdarzenia prawnego – tu: złożenia wniosku. Powyższe obowiązuje także organy orzekające w niniejszej sprawie z mocy art. 86 ust. 2 p.s.w.n. Zauważyć należy, że będąc studentem II roku studiów Wydziału [...], kierunek [...], specjalność: [...], studia stacjonarne [...] stopnia, Skarżący złożył wniosek 7 września 2022r. (wskazując datę zdarzenia na 31 sierpnia 2022r.), żądając przyznania zapomogi na semestr 2022/2023. Natomiast 9-ty semestr łącznie jego nauki na kolejnych uczelniach wyższych upłynął z końcem semestru letniego roku akademickiego 2020/2021. Ustawą z dnia 17 listopada 2021 r. o zmianie ustawy - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce oraz niektórych innych ustaw w art. 1 pkt 3 zmieniono wcześniejsze regulacje art. 93 i art. 94 dotyczące ograniczenia możliwości przyznania świadczeń oraz utraty prawa do nich. Uprzedni art. 93, który stanowił w ust. 2, że świadczenia, o których mowa w art. 86 ust. 1 pkt 1-4 i art. 359 ust. 1: 1) przysługują na studiach pierwszego stopnia, studiach drugiego stopnia i jednolitych studiach magisterskich, jednak nie dłużej niż przez okres 6 lat zmienił brzmienie na: "Student kształcący się równocześnie na kilku kierunkach studiów może otrzymywać świadczenia, o których mowa w art. 86 ust. 1 pkt 1-4 i art. 359 ust. 1, tylko na jednym, wskazanym przez niego kierunku. Natomiast w wyniku tej nowelizacji ust. 4 art. 93 otrzymał brzmienie, że łączny okres, przez który przysługują świadczenia, o których mowa w art. 86 ust. 1 pkt 1-4 i art. 359 ust. 1, wynosi 12 semestrów, bez względu na ich pobieranie przez studenta (podkr. tut. Sądu), z zastrzeżeniem że w ramach tego okresu świadczenia przysługują na studiach: 1) pierwszego stopnia - nie dłużej niż przez 9 semestrów. Tym samym ustawodawca dokonał radykalnej zmiany okresu istnienia uprawnienia studenta do pobierania świadczeń z art. 86 i art. 359. Skład tut. Sądu rozpoznający niniejszą sprawę podziela pogląd, że pojęciu "przysługuje", wobec braku definicji ustawowej, należy nadać powszechne rozumienie językowe i odnosić je do świadczenia, które zostało przyznane po spełnieniu wszystkich kryteriów. Jednakże dokonana, wyżej cytowana, nowelizacja jednoznacznie ograniczyła czas, przez który to prawo przysługuje - do 12 semestrów (na studiach pierwszego stopnia - nie dłużej niż przez 9 semestrów) wiążąc ten czas z okresem samego studiowania – jako podstawowej przesłanki ustawowej i związanej z nią uprawnienia do ubiegania się o świadczenia, z którego student może korzystać. Zauważyć także należy, że z mocy art. 18 ustawy zmieniającej wchodziła ona w życie po upływie 14 dni od dnia ogłoszenia, z wyjątkami, w których nie ujęto w/w art. 1 – czyli począwszy od 18 grudnia 2021 r. Jedynie do przyznawania świadczeń, o których mowa w art. 86 ust. 1 pkt 1-4 i art. 359 ust. 1 ustawy zmienianej w art. 1, w pierwszym semestrze roku akademickiego 2021/2022, art. 16 ustawy zmieniającej przewidział możliwość stosowania przepisów ustawy zmienianej, w brzmieniu dotychczasowym. Zatem wyłącznie w tym zakresie ustawodawca nie posłużył się zasadą bezpośredniego działania nowej ustawy polegającej na tym, że od chwili wejścia w życie nowych norm prawnych należy je stosować do stosunków prawnych (zdarzeń, stanów rzeczy) danego rodzaju niezależnie od tego, czy dopiero powstaną czy też powstały wcześniej przed wejściem w życie nowego prawa, lecz trwają nadal w czasie dokonywania zmiany prawa – bowiem do przyznawania świadczeń, w pierwszym semestrze roku akademickiego 2021/2022 czyli trwającego w dacie dokonywanej zmiany dopuścił stosowanie przepisów ustawy zmienianej w art. 1, w brzmieniu dotychczasowym. Natomiast wszystkie świadczenia wnioskowane już po tym semestrze podlegają reżimowi nowej regulacji i jakakolwiek inna interpretacja jej znowelizowanych norm prawnych, od wyżej przedstawionej, byłaby wykładnią contra legem. Nie jest bowiem rolą i obowiązkiem Sądu – jak próbuje to wywieźć w skardze Skarżący - opieranie się na tzw. dyrektywie życzliwej interpretacji przepisów odnoszących się do prawa i wolności strony (art. 7a k.p.a.) skoro brzmienie danej normy jest jednoznaczne i konkretne. Treść cytowanego przepisu art. 93 ust. 4 p.s.w.n. nie budzi żadnych wątpliwości interpretacyjnych i tym samym chybiony jest zarzut Skarżącego, że analiza budowy omawianego ustępu prowadzić musi do wniosku, że - podobnie jak miało to miejsce przed wspomnianą nowelizacją - określony maksymalny 9 miesięczny okres przysługiwania świadczeń na studiach pierwszego stopnia rozumieć należy jako okres, w którym student świadczenia te pobierał, zostały mu przyznane, był ich beneficjentem. Ustawodawca jednoznacznie bowiem zmienił wcześniejszą normę z pierwotnie uregulowanym czasem przysługiwania stypendium stricte od daty otrzymywania świadczeń stypendialnych (co znalazło potwierdzenie w cytowanym przez Skarżącego orzecznictwie) i aktualnie zawarł doprecyzowanie, że łączny okres przysługiwania świadczeń wynosi 12 semestrów (z rozróżnieniem na 1 i 2 stopnień studiów), bez względu na ich pobieranie przez studenta. Skoro więc Skarżący ukończył już z upływem semestru letniego roku akademickiego 2020/2021 9-ty semestr studiowania, to zasadnie organ odmówił przyznania wnioskowanej zapomogi. Z tego względu, działając na podstawie z art. 151 p.p.s.a. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach orzekł jak w sentencji. ----------------------- 4