III SA/Gl 2765/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Anna Apollo, Sędziowie Sędzia WSA Małgorzata Jużków (spr.), Sędzia WSA Iwona Wiesner, Protokolant St. sekr. sąd. Aleksandra Doruch, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 czerwca 2011 r. przy udziale - sprawy ze skargi M.B. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie egzekucji należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej. oddala skargę. UZ A S A D N I E N I E. Zaskarżonym postanowieniem nr [...] z dnia [...]r. Dyrektor Izby Skarbowej w K. utrzymał w mocy postanowienie Dyrektora Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w C. z [...] r. nr [...] uznające za nieuzasadniony zarzut przedawnienia zaległych należności za grudzień 2000 r. egzekwowanych w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym z majątku M. B. w oparciu o tytuł wykonawczy ZUS z [...] r. nr [...]. Jako podstawę prawną wskazano art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz.1071 ze zm. dalej Kpa) oraz art. 17, art. 18 oraz art. 34 ustawy z 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz. U. z 2005 r. Nr 229, poz.1954, dalej u.p.e.a.). Zaskarżone rozstrzygnięcie zapadło w poniższym stanie faktycznym i prawnym. W dniu [...] r. Dyrektor ZUS Oddział w C. wystawił tytuł wykonawczy nr [...] na podstawie, którego w dniu [...] r. wszczęto postępowanie egzekucyjne obejmujące należności z tytułu nieopłaconych przez M. B. składek na ubezpieczenie zdrowotne za miesiąc grudzień 2000 r. w kwocie [...] zł z należnymi odsetkami w kwocie [...] zł. Egzekucję prowadzono ze świadczenia emerytalnego dłużnika a tytuł wykonawczy wystawiono na podstawie decyzji nr [...] z dnia [...] r. w celu wyegzekwowania należności nią określonych. Pierwszej czynności egzekucyjnej dokonano [...] r. przez zajęcie świadczenia emerytalnego, o której skarżący został powiadomiony [...] r. W tej samej dacie został mu doręczony tytuł wykonawczy. Pismem z dnia [...] r. M.B. zgłosił zarzuty w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego podnosząc, że egzekwowane zaległości za grudzień 2000 r. są przedawnione z uwagi na upływ 10 lat od daty powstania zobowiązania, co skutkuje koniecznością umorzenia postępowania egzekucyjnego. Wskazanym wyżej postanowieniem z dnia [...] r. Dyrektor Oddziału ZUS w C., działając na podstawie art. 34 § 1 w związku z art. 33 u.p.e.a. uznał podniesiony zarzut za nieuzasadniony gdyż termin wymagalności składki zdrowotnej za grudzień 2000 r. przypadał na dzień [...] r. a tym samym 10-letni okres przedawnienia upływa [...] r. Ponieważ jednak wszczęto postępowanie egzekucyjne ([...] r.) i dokonano zajęcia świadczenia emerytalnego ([...] r.), o czym skarżący został powiadomiony ([...] r.), bieg terminu przedawnienia należności objętych wskazanym tytułem wykonawczym został zawieszony, do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego. M.B. zaskarżył przedmiotowe postanowienie wnosząc zażalenie, w którym podniósł, że w jego przypadku ma zastosowanie ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych z dnia 13 października 1998 r., która zakreślała termin 5 lat dla przedawnienia składek zdrowotnych. Tym samym nie może być mowy o 10 letnim terminie przedawnienia a tym bardziej jego przerwaniu. Podkreślił, że działalność gospodarczą zakończył z dniem [...] r. dopełniając wszystkich czynności administracyjnych związanych z jej zakończeniem. Również kontrola ZUS jego działalności przeprowadzona w dniach [...] r. nie stwierdziła żadnych nieprawidłowości. Organ odwoławczy nie podzielił argumentacji zażalenia i utrzymał w mocy postanowienie organu I instancji. W uzasadnieniu skazał, że art. 24 ust. 4 u.su.s. w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2002 r. stanowił, że należności składkowe przedawniały się po upływie lat 5, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne. Tym samym składki za grudzień 2000 r., które były wymagalne na [...] r. uległyby przedawnieniu z dniem [... r. jednakże z dniem 1 stycznia 2003 r. weszła w życie nowelizacja tego przepisu, która wydłużyła okres przedawnienia do lat 10, licząc od dnia wymagalności składki. Tym samym termin przedawnienia uległ wydłużeniu do [...] r. Podkreślono również, że zgodnie z ust. 5b art. 24 u.s.u.s. termin ten ulega wydłużeniu z chwilą podjęcia pierwszej czynności egzekucyjnej aż do zakończenia postępowania egzekucyjnego. Powyższe czyni podniesiony zarzut bezpodstawnym. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach M.B. wnosząc o uchylenie zaskarżonego postanowienia i umorzenie postępowania egzekucyjnego zarzucił wydanie go z naruszeniem prawa z uwagi na przedawnienie sprawy. Jego zdaniem, do składek za grudzień 2000 r. ma zastosowanie 5 letni termin przedawnienia a jego wydłużenie z dniem [...] r. nie dotyczy jego przypadku. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wskazał, że fakt zakończenia działalności gospodarczej nie ma znaczenia w przedmiotowej sprawie. Również wskazano, że brak przepisów przejściowych w ustawie nowelizującej art. 24 ust. 4 u.s.u.s. spowodował, że do spraw, które nie uległy przedawnieniu do dnia [...] r. termin przedawnienia uległ wydłużeniu do lat 10. Ponieważ wymagalność składek M. B. datowana była na dzień [...] r. to termin ich przedawnienia upływał [...] r. tym samym nie uległy przedawnieniu do dnia [...] r., co powoduje, że termin ich przedawnienia uległ wydłużeniu do dnia [...] r. (nie licząc kwestii przerwania lub zawieszenia biegu terminu przedawnienia). Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Przedmiotem skargi jest postanowienie w przedmiocie zarzutów zobowiązanego M. B. w sprawie postępowania egzekucyjnego zaległych składek na ubezpieczenie zdrowotne za grudzień 2000 r. prowadzonego przez Dyrektora ZUS Oddział w C. na podstawie tytułu wykonawczego nr [...] z dnia [...]r. W spornej sprawie podniesiono zarzut przedawnienia zobowiązania egzekwowanego w postępowaniu egzekucyjnym co sprowadzało się do zarzutu naruszenia prawa materialnego przez błędną wykładnię przepisów zmieniających ustawę o systemie ubezpieczeń społecznych oraz, w konsekwencji, niewłaściwe zastosowanie art. 24 ust. 4 u.s.u.s. w brzmieniu obowiązującym od dnia 1 stycznia 2003 r. do stanu faktycznego istniejącego przed tą datą czyli w styczniu 2001 r. Skarżący stoi na stanowisku, że egzekwowane przez wierzyciela składki za grudzień 2000 r. uległy przedawnieniu po upływie lat 5 czyli z dniem [...] r. gdyż taki termin przedawnienia zakreślał art. 24 ust. 4 u.s.u.s. w dacie powstania zobowiązania z ich tytułu. Nie można uznać zasadności podniesionego zarzutu, tym bardziej, że brak przepisów intertemporalnych nie oznacza braku regulacji w zakresie obowiązywania nowelizowanych przepisów, ale przesądza o obowiązku stosowania przepisów znowelizowanych od dnia ich wejścia w życie. Stosowanie znowelizowanych przepisów (art. 24 ust. 4 u.s.u.s.) nie prowadzi też do naruszenia zasady lex retro non agit i art. 2 Konstytucji RP, ponieważ znowelizowane przepisy wcale nie działają wstecz, tylko zastępują dawną regulację z dniem wejścia w życie nowelizacji (zobacz wyrok NSA z dnia 18 sierpnia 2009 r. sygn. akt II FSK 466/08, orzeczenia.nsa.gov.pl). W tym miejscu należy przypomnieć, że przedmiotem egzekucji są zaległe składki na ubezpieczenie zdrowotne za grudzień 2000 r., których termin wymagalności przypadał na dzień [...] r. Bezspornym pozostaje, ze z dniem 25 listopada 1998 r. weszła w życie ustawa z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2009 r. Nr 205, poz.1585, u.s.u.s.), zawierająca przepisy regulujące przedawnienie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, w tym składki zdrowotne. Według pierwotnego tekstu art. 24 ust. 4 i 5 ustawy należności z tytułu składek ulegały przedawnieniu po upływie 5 lat, a w przypadku przerwania biegu przedawnienia, po upływie 10 lat licząc od dnia, w którym stały się wymagalne. Bieg przedawnienia przerywało odroczenie terminu opłacenia należności z tytułu składek, rozłożenie spłaty tych należności na raty i każda inna czynność zmierzająca do ściągnięcia tych należności, jeżeli o czynności tej został zawiadomiony dłużnik. Po wchodzących w życie z dniem 31 grudnia 1999 r. zmianach wprowadzonych ustawą z dnia 23 grudnia 1999 r. (Dz. U. Nr 110, poz. 1256) dodano w art. 24 ustęp 6, zgodnie z którym bieg terminów przedawnienia ulegał zawieszeniu od dnia śmierci spadkodawcy do dnia uprawomocnienia się postanowienia Sądu o stwierdzeniu nabycia spadku, nie dłużej jednak niż do dnia, w którym upłynęły 2 lata od śmierci spadkodawcy Z dniem 1 stycznia 2003 r. przepisy te zostały znowelizowane ustawą z dnia 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 241, poz. 2074 ze zm.). Przedłużono termin przedawnienia składek do 10 lat, wprowadzono także mniej korzystne uregulowanie dla dłużników, w stosunku do których nastąpiło odroczenie terminu płatności, rozłożenie należności na raty bądź wszczęcie postępowania egzekucyjnego. Wprowadzono bowiem w tych sytuacjach zawieszenie terminu przedawnienia. Nadto nie ulegały przedawnieniu należności z tytułu składek zabezpieczone hipoteką lub zastawem, jednakże po upływie terminu przedawnienia należności te mogły być egzekwowane tylko z przedmiotu hipoteki lub zastawu do wysokości zaległych składek i odsetek za zwłokę liczonych do dnia przedawnienia. Ustało również ograniczenie skutków przerwania terminu przedawnienia związane z upływem czasu od daty płatności składek i niemożnością dochodzenia należności. Sąd podkreśla, że zgodnie z nowelizacją w przypadku wszczęcia postępowania egzekucyjnego bieg terminu przedawnienia ulega zawieszeniu od dnia wszczęcia do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego oraz postępowania przed sądem. Zdaniem skarżącego składki na ubezpieczenie zdrowotne za grudzień 2000 r. podlegają przedawnieniu po upływie lat 5, gdyż taki termin przedawnienia zakreślała ustawa w dacie powstania zobowiązania. Bez znaczenia jest zatem nowelizacja ustawy z dniem 1 stycznia 2003 r., która wydłużyła ten okres do lat 10 i fakt, ze do tej daty okres przedawnienia nie upłynął. Pogląd ten nie znajduje uzasadnienia prawnego. Ustawodawca może dowolnie regulować kwestię przedawnienia roszczeń, w tym wydłużać terminy przedawnienia. W tej kwestii dopuszczalności wydłużania terminu przedawnienia wypowiedział się Sąd Najwyższy w wyroku z 12 lipca 2007 r. (I UK 37/07, OSNP 2008, Nr 17-18, poz. 266), który zauważył, że "prawo zmiany terminów przedawnienia jest, więc domeną ustawodawcy i skoro ma w ten sposób wpływ na stosunki cywilnoprawne, to obejmuje ono również stosunki publicznoprawne (należności składkowe). Inaczej mówiąc dłużnik musi się poddać terminom przedawnienia wydłużanym przez ustawodawcę w czasie trwania stosunku prawnego". Innymi słowy jeżeli w trakcie biegu terminu przedawnienia następuje jego wydłużenie przez ustawodawcę, należy stosować nowe przepisy, to jest nowy, dłuższy termin przedawnienia. Nie dochodzi tu do działania prawa wstecz, albowiem zobowiązanie jest nadal to samo. Ustawodawca nie możne jedynie wydłużyć terminu przedawnienia zobowiązania, który już upłynął gdyż w takim wypadku dochodziłoby do działania prawa wstecz. Również Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 8 lipca 2008 r. I UZP 4/08 (Biuletyn SN 2008, Nr 7, poz. 17), wyraził pogląd, iż "do składek na ubezpieczenia społeczne należnych i nieprzedawnionych przed dniem 31 grudnia 2002 r. należy stosować przepis art. 24 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jedn.: Dz. U. z 2007 r. Nr 11, poz. 74), w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 241, poz. 2074)". Z kolei w uchwale Sądu Najwyższego z 2 lipca 2008 r. II UZP 5/08 (Biuletyn SN 2008, Nr 7, poz. 16), również uznano, że "dziesięcioletni okres przedawnienia przewidziany w art. 24 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jedn.: Dz. U. z 2007 r. Nr 11, poz. 74 ze zm.) w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 241, poz. 2074), znajduje zastosowanie do należności z tytułu składek, które stały się wymagalne przed dniem 1 stycznia 2003 r., jeżeli do tej daty nie uległy przedawnieniu według przepisów dotychczasowych". Podobne stanowisko Sąd Najwyższy zajął w wyroku z 12 listopada 2007 r. I UK 147/07 (LEX nr 359577), w którym stwierdził, że "przepis art. 24 ust. 4 w nowym brzmieniu ma zastosowanie do tych tylko należności z tytułu składek wymagalnych przed dniem jego wejścia w życie, które nie były przedawnione (tu: z powodu upływu pięcioletniego terminu przedawnienia) w dniu 1 stycznia 2003 r.". Natomiast Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z dnia 22 listopada 2006 r. III SA/Wa 2425/06 (LEX nr 328643) zauważył, że "z dniem 1 stycznia 2003 r., ustawą z dnia 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 241, poz. 2074 ze zm.), wprowadzony został dziesięcioletni termin przedawnienia należności poprzez zmianę art. 24 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Brak przepisów przejściowych w ustawie nowelizującej oznacza, że przedawnienie należności winno być oceniane w oparciu o przepisy w brzmieniu znowelizowanym. Okoliczność, że należność powstała przed dniem wejścia w życie nowelizacji nie ma tu znaczenia. Z dniem wejścia w życie przepisu w nowym brzmieniu stosowanie przepisu dotychczasowego wymaga wyraźnego ustawowego odesłania.". Powyższe wyroki wskazują na ugruntowane stanowisko w tej kwestii, które Sąd Administracyjny w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę w pełni podziela. Konsekwencją przyjęcia wskazanego stanowiska jest stwierdzenie, że do nieprzedawnionych do dnia 31 grudnia 2002 r. należności stosuje się nie tylko nowy, wydłużony, termin przedawnienia ale również wszystkie nowe przepisy dotyczące okoliczności mających wpływ na bieg tego terminu, to jest jego przerwanie i zawieszenie, o ile wymienione w nowych przepisach podstawy przerwania lub zawieszenia biegu przedawnienia powstały po tej dacie. Skutki wcześniejszych zdarzeń oceniać zaś należy według przepisów obowiązujących w chwili ich zaistnienia. Przenosząc powyższe rozważania na stan faktyczny rozpoznawanej sprawy należy w całości podzielić pogląd wyrażony w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia o braku zasadności podniesionego zarzutu przedawnienia należności objętych tytułem wykonawczym z dnia [...] r. nr [...]. Sporne składki na ubezpieczenie zdrowotne za grudzień 2000 r., które stały się wymagalne [...] r. przedawniły by się po upływie lat 10 od dnia ich wymagalności czyli [...] r. ale z racji dokonania czynności egzekucyjnej o której skarżący został powiadomiony [...] r. bieg terminu przedawnienia uległ zawieszeniu z tą datą. Tym samym termin przedawnienia nie upłynął w dacie wystawienia tytułu wykonawczego, wszczęcia postępowania egzekucyjnego i wydania zaskarżonego postanowienia. W tym stanie rzeczy, Sąd uznając, że zaskarżone postanowienie jest zgodne z prawem, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) skargę oddalił.