III SA/Gl 287/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Agata Ćwik-Bury po rozpoznaniu w dniu 24 października 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego z dnia 27 lipca 2016 r. o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A. W. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług postanawia: utrzymać w mocy postanowienie referendarza sądowego z dnia 27 lipca 2016 r. Pismem z dnia [...] r. skarżąca, reprezentowana przez fachowego pełnomocnika, wniosła do tutejszego Sądu skargę na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r. nr [...] wraz z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu nadesłanego urzędowego formularza PPF, strona oświadczyła, że mieszka razem z rodzicami, prowadząc odrębne gospodarstwo domowe. Większość swojego wynagrodzenia strona przeznacza na wyżywienie oraz opłaca rachunki za mieszkanie i opłaty za abonamenty telefoniczne rodziców i jej własne. Skarżąca oświadczyła, że nie posiada jakichkolwiek nieruchomości, ruchomości, papierów wartościowych, oszczędności, ani przedmiotów o wartości przekraczającej kwotę 5.000 zł. Załącznikami do druku formularza PPF były kserokopie druczków obrazujących opłaty dokonywane za media (prąd, gaz) oraz za usługi telefoniczne. W odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego z dnia 6 czerwca 2016 r. do uzupełnienia i uprawdopodobnienia danych zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżąca nadesłała potwierdzenie uiszczenia wpisu sądowego w kwocie 2327 zł. Zarządzeniem z dnia 1 lipca 2016 r., na podstawie art. 218 p.p.s.a., ustalono, że wpis w niniejszej sprawie wynosi [...] zł, stosownie do § 1 pkt 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193 ze zm.). W związku z uiszczeniem wpisu w niepełnej wysokości zwrócono się do pełnomocnika skarżącej z zapytaniem, czy podtrzymuje wniosek o przyznanie prawa pomocy. Pismem z dnia [...] r. pełnomocnik skarżącej oświadczył, że podtrzymuje wniosek o przyznanie prawa pomocy, co do brakującej części wpisu. Przy czym nie nadesłał do akt żadnych dokumentów, o które skarżąca była wzywana. Pełnomocnik skarżącej wyjaśnił jedynie, że skarżąca nie może przedłożyć dokumentacji dotyczącej sytuacji materialno-finansowej rodziców, z uwagi na odmowę z ich strony jej udostępniania. Mając powyższe na uwadze postanowieniem z dnia 27 lipca 2016 r. referendarz sądowy odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy. W uzasadnieniu orzeczenia wskazał, że skarżąca uchylając się od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy, nie udowodniła, że znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie jej prawa pomocy. W dniu [...] r. do Sądu wpłynęło pismo pełnomocnika skarżącej z dnia [...] r. W treści pisma wskazano, iż z uwagi na brak możliwości finansowych zapłaty pozostałej kwoty z tytułu opłaty sądowej od całości wartości zaskarżenia, skarżąca ogranicza zakres skargi. Wartość zaskarżenia jest zatem, w ocenie pełnomocnika skarżącej, mniejsza niż wartość pierwotna przedmiotu zaskarżenia. Jednocześnie pełnomocnik skarżącej wyjaśnił, że skarżąca nie uchyla się od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy, natomiast wymóg przedłożenia dokumentacji dotyczącej osób z nią zamieszkujących był nie do spełnienia, z uwagi na to, iż osoby z nią zamieszkujące odmówiły jej dostarczenia. Zarządzeniem z dnia 29 sierpnia 2016 r. wezwano pełnomocnika skarżącej do złożenia oświadczenia, czy pismo z dnia 10 sierpnia 2016 r. stanowi sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego z dnia 27 lipca 2016 r., czy też pismem tym skarżąca ogranicza zakres skargi (i w jakim zakresie). Dla dokonania tej czynności został wyznaczony siedmiodniowy termin pod rygorem przyjęcia, że ww. pismo stanowi sprzeciw. W związku z brakiem odpowiedzi na przedmiotowe wezwanie powyższe pismo potraktowane zostało jako sprzeciw. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W myśl art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016 r., poz. 718 ze zm., dalej p.p.s.a.). rozpoznając sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego o odmowie przyznania prawa pomocy, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 p.p.s.a.). Oznacza to, że sąd dokonuje merytorycznego rozpoznania sprzeciwu i wypowiada się o zasadności zaskarżonego sprzeciwem postanowienia lub zarządzenia. Stosownie do art. 243 § 1 p.p.s.a. – stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Z kolei zgodnie z art. 245 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie częściowym lub całkowitym. Obowiązującą w postępowaniu sądowoadministracyjnym zasadą jest ponoszenie kosztów postępowania związanych z udziałem w postępowaniu przez stronę, która wynika z art. 199 p.p.s.a. Zwolnienie od tegoż obowiązku ma charakter wyjątkowy i muszą za nim przemawiać uzasadnione okoliczności faktyczne wskazujące, że obiektywna sytuacja finansowa strony nie daje jej możliwości zgromadzenia odpowiednich środków na poniesienie kosztów sądowych. Mając powyższe na uwadze, odnosząc się do wniosku złożonego przez skarżącą, należy przywołać zasadę wyrażoną w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., zgodnie z którą, przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym następuje wtedy, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z treści art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., wynika w sposób jednoznaczny, że ciężar dowodu spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie jej takiego prawa. Z zawartego w art. 246 §1 pkt 2 p.p.s.a. określenia "gdy wykaże" wynika, że to strona powinna podejmować takie czynności, które przekonałyby Sąd, co do zasadności przyznania jej prawa pomocy. Rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy bowiem od tego, co zostanie przez stronę wykazane. Ma ona istotne znaczenie w sprawie, albowiem pozwala wyjaśnić wątpliwości co do wiarygodności składanych oświadczeń oraz skonfrontować ich treść z dokumentacją źródłową, której przykładowy katalog zawiera § 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 19 sierpnia 2015 r. w sprawie określenia wzoru i sposobu udostępniania urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz sposobu dokumentowania stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego wnioskodawcy (Dz. U. z 2015 r., poz. 1257). Podobnie art. 252 § 1 ustawy p.p.s.a. nie pozostawia wątpliwości co do tego, że informacje zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy powinny być przekonująco umotywowane. Dlatego też od stron ubiegających się o przyznanie prawa pomocy oczekuje się aktywnej postawy procesowej przejawiającej się przede wszystkim w wyczerpującym podawaniu informacji na temat ich stanu majątkowego oraz w dostarczaniu wszelkich żądanych dokumentów, w oparciu o które ma zostać poddana analizie ich kondycja finansowa i możliwości płatnicze. To bowiem na podstawie przedłożonych dokumentów źródłowych musi zostać osiągnięty stan pewności co do tego, że wnioskodawca nie jest w stanie pokryć pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Należy w tym miejscu dodatkowo wskazać, że stosownie do art. 255 p.p.s.a., jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Niedostarczenie żądanych danych, przedstawienie ich w sposób niekompletny, bądź mało czytelny powoduje, że oświadczenie wnioskodawcy pozostaje niepełne i niewystarczające do wydania pozytywnego dla niego rozstrzygnięcia. W takiej sytuacji Sąd uprawniony jest do sformułowania oceny, że wniosek o przyznanie prawa pomocy jest nieuzasadniony (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 stycznia 2011 r., sygn. akt II OZ 1361/10, LEX nr 743829). Uchylając się od pełnej współpracy z sądem w wyjaśnianiu niejasności związanych z rzeczywistymi możliwościami finansowymi, wnioskodawca powinien mieć świadomość, że ponosi w ten sposób ryzyko stwierdzenia przez sąd, że nie wykazał spełniania przesłanek przyznania prawa pomocy (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 lipca 2014 r., sygn. akt II GZ 393/14, LEX nr 1495223). Odnosząc powyższe uregulowania do przedmiotowej sprawy, należy stwierdzić, iż sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie bowiem zaskarżone postanowienie odpowiada prawu. Zdaniem Sądu referendarz sądowy oceniając wniosek skarżącej prawidłowo uznał, że skarżąca nie wykazała, że spełnia ustawowe przesłanki uprawniające do skorzystania z prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Przede wszystkim skarżąca nie wykazała w sposób przejrzysty całokształtu swojego stanu majątkowego oraz nie zastosowała się do wezwania referendarza sądowego z dnia 6 czerwca 2016 r., którym to skarżąca była wzywana do potwierdzenia stosownymi dokumentami oświadczenia zawartego we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Żądanych dokumentów skarżąca nie nadesłała także na etapie wnoszenia sprzeciwu. Pełnomocnik skarżącej wyjaśnił jedynie, że skarżąca nie może przedłożyć dokumentacji dotyczącej sytuacji materialno-finansowej rodziców, z uwagi na odmowę z ich strony jej udostępniania. Nie wyjaśnił przy tym braku pozostałej dokumentacji. Odnosząc się natomiast do braku zgody rodziców na ujawnienie dokumentacji dotyczącej ich sytuacji finansowo- bytowej, wskazać należy iż okoliczność ta nie może uzasadniać przyznania skarżącej prawa pomocy w sytuacji, gdy osoby te prowadzą wspólne gospodarstwo domowe. Wbrew twierdzeniom skarżącej z przedłożonych do akt sprawy rachunków nie wynika, by rodzice prowadzili odrębne gospodarstwo domowe. Na wszystkich rachunkach za prąd figurują bowiem C. i W. W., natomiast rachunek za gaz opłacony jest w imieniu C. W.. Z powyższego wynika, że przy ocenie wniosku o przyznanie prawa pomocy należy wziąć pod uwagę dochody wszystkich osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym i ponoszone wydatki związane z ich koniecznym utrzymaniem. Jednocześnie należy wyjaśnić, że tylko wyraźne podzielenie majątku do osobnego korzystania, a w konsekwencji wyraźne rozdzielenie ponoszonych wydatków i kosztów, mogłoby wskazywać na odrębne gospodarstwa domowe pomimo wspólnego zamieszkiwania. W przypadku rodziny skarżącej taka sytuacja nie występuje. Reasumując brak danych uniemożliwił zbadanie, czy sytuacja majątkowa skarżącej wypełnia przesłanki, których zaistnienie skutkowałoby uwzględnieniem jego wniosku i przyznaniem mu prawa pomocy w żądanym zakresie. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. oraz art. 260 tej ustawy Sąd orzekł jak w sentencji postanowienia