III SA/Gl 306/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Herman (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Marzanna Sałuda, Asesor WSA Aleksandra Żmudzińska, Protokolant Monika Rał, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 listopada 2022 r. sprawy ze skargi G. S. na decyzję Odwoławczej Komisji Stypendialnej [...] z dnia 11 stycznia 2022 r. nr RD-N/4200/1679/ZR/21/22/SO w przedmiocie odmowy przyznania stypendium 1. uchyla zaskarżoną decyzję, 2. zasądza od Odwoławczej Komisji Stypendialnej [...] na rzecz skarżącego kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Zaskarżoną decyzją z dnia 11 stycznia 2022 r. nr RD-N/4200/1679/ZR/21/22/SO Odwoławcza Komisja Stypendialna [...] (dalej: Odwoławcza Komisja Stypendialna, organ odwoławczy), utrzymała w mocy decyzję Uczelnianej Komisji Stypendialnej [...] z 22 listopada 2021 r. nr [...], odmawiającą G. S. (dalej: skarżący) stypendium rektora w okresie od 1 października 2021 r. do 28 lutego 2022 r. W podstawie prawnej organ odwoławczy powołał art. 86 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (t.j. Dz.U. z 2021 r. poz. 478 ze zm., dalej: p.s.w.n.), art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2020 poz. 735 ze zm.) oraz § 6 ust. 1, § 20 i § 23 ust. 2 Regulaminu przyznawania świadczeń dla [...], wprowadzonego zarządzeniem Rektora [...] z 2 lipca 2021 r. nr [...] (dalej: Regulamin). Rozstrzygnięcie zapadło w następującym stanie faktycznym i prawnym. Decyzją z 22 listopada 2022 r. nr [...] Uczelniana Komisja Stypendialna [...], po rozpoznaniu wniosku z 10 września 2022 r., nie przyznała skarżącemu stypendium rektora dla [...] za uzyskaną średnią ocen w roku akademickim 2020/2021. W uzasadnieniu podała, że skarżący nie spełnia kryterium regulaminowego bowiem przekroczył okres 6 lat studiowania. W odwołaniu od decyzji skarżący nie zgodził się z zastosowaną przez organ I instancji wykładnią art. 93 ust. 2 pkt 1 p.s.w.n. i § 6 ust. 3 Regulaminu. Zdaniem skarżącego wskazany w powołanych przepisach okres 6 lat, to okres faktycznego pobierania świadczeń i nie należy go łączyć z momentem rozpoczęcia studiów. Podkreślił przy tym, że będąc studentem Akademii [...] w K. (od 1 października 2007 r. do 30 września 2010 r.) nie pobierał stypendium. Było one mu wypłacane jedynie w latach akademickich 2018/2019, 2019/2020, 2020/2021, a to oznacza, że nie przekroczył wskazanego okresu 6 lat studiowania. Decyzją z 22 stycznia 2022 r. Odwoławcza Komisja Stypendialna utrzymała w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia podkreśliła, że wbrew twierdzeniom skarżącego okres 6 lat studiowania (tj. 72 miesiące) należy liczyć jako łączny okres, w którym danej osobie przysługuje możliwość ubiegania się o świadczenie w ramach studiów, niezależnie od ich rodzaju czy też uczelni, na których są odbywane. Z ustaleń dokonanych przez organ wynikało, że skarżący przekroczył wskazany okres bowiem studiował: - od 1 października 2007 r. do 30 września 2010 r. w Akademii [...] w K. na kierunku [...], - od 2 października 2017 r. do 6 lipca 2020 r. w Politechnice [...] na kierunku [...], - od 1 października 2020 r. do chwili obecnej w Politechnice [...] na kierunku [...]. Organ odwoławczy podkreślił jednocześnie, że przyjęte przez niego stanowisko koresponduje zarówno z poglądem wyrażonym w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 20 sierpnia 2020 r., sygn. akt III SA/Gl 247/20 jak i informacją z dnia 20 września 2021 r. zamieszczoną na stronie internetowej Ministerstwa Edukacji Nauki. Wynika z nich, że świadczenia przysługują na studiach pierwszego stopnia, studiach drugiego stopnia i jednolitych studiach magisterskich, jednak nie dłużej niż przez okres 6 lat. Zdaniem Ministerstwa, oznacza to łączny okres (nieprzekraczający 6 lat kalendarzowych, tj. 72 miesięcy), w którym danej osobie przysługuje możliwość ubiegania się o świadczenia w ramach studiów - niezależnie od ich rodzaju i długości trwania, jak też uczelni, na których są odbywane. Tym samym dla biegu tego okresu nie ma znaczenia, czy student występuje o świadczenia oraz czy je pobiera. Okres 6- letni przysługiwania świadczeń rozpoczyna się w momencie podjęcia studiów i nabycia praw studenta - co wymaga podkreślenia - po raz pierwszy (na pierwszym kierunku studiów), co następuje z chwilą złożenia ślubowania. Termin ten biegnie również wówczas, gdy osoba znajduje się na urlopie od zajęć, ale pozostaje na studiach. W przypadku przerwania studiów (skreślenia z listy studentów) i ponownego ich podjęcia, liczenie wskazanego okresu powinno być kontynuowane, a nie rozpoczynać się od nowa. Podobnie w przypadku ukończenia studiów pierwszego stopnia i podjęcia studiów drugiego stopnia lub jednolitych studiów magisterskich, sumują się wyłącznie okresy studiowania na tych studiach, natomiast przerwę pomiędzy tymi studiami wyłącza się. Nie zgadzając się z powyższą decyzją skarżący wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach domagając się jej uchylenia oraz zasądzenia kosztów postępowania. Rozstrzygnięciu zarzucił naruszenie prawa materialnego tj. art. 95 ust. 1 i ust. 2, art. 86 ust. 1 i 2 oraz art. 93 ust. 1 i 2 pkt 1 poprzez błędną wykładnię, a w konsekwencji niewłaściwe zastosowanie. Argumentując zasadność skargi podniósł, że organ administracji błędnie zinterpretował mające zastosowanie w sprawie przepisy prawa i niezasadnie utożsamia okres teoretycznego przysługiwania prawa do stypendium, o którym mowa w art. 93 ust. 2 pkt 1 p.s.w.n., z faktycznym przysługiwaniem tego prawa. Swoje stanowisko w tej kwestii skarżący poparł orzecznictwem sądowym. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga zasługiwała na uwzględnienie. Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2021 r. poz. 137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (legalności), jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sądy administracyjne, kierując się wspomnianym kryterium legalności, dokonują oceny zgodności treści zaskarżonego aktu oraz procesu jego wydania z normami prawnymi – ustrojowymi, proceduralnymi i materialnymi. Stosownie do art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 329) dalej: p.p.s.a., kontrola sądu administracyjnego obejmuje decyzje administracyjne. Dokonując kontroli zaskarżonego rozstrzygnięcia w oparciu o wyżej wskazane kryterium legalności uznać należało, że skarga jest zasadna. Istota sporu w niniejszej sprawie sprowadzała się przede wszystkim do prawidłowości wykładni prawa materialnego: art. 93 ust. 2 pkt 1 p.s.w.n. w zw. z art. 86 ust. 1 pkt 4 oraz § 6 ust. 3 Regulaminu, w kontekście ustalenia znaczenia pojęcia sześcioletniego okresu, w jakim stypendium przysługuje. Zwrócić należy przy tym uwagę, że art. 93 p.s.w.n. został zmieniony przez art. 1 pkt 3 ustawy z dnia 17 listopada 2021 r. o zmianie ustawy - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2021 poz.2232) z dniem 18 grudnia 2021 r. Jednocześnie według art. 16 w/w ustawy o zmianie ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce oraz niektórych innych ustaw "Do przyznawania świadczeń, o których mowa w art. 86 ust. 1 pkt 1-4 i art. 359 ust. 1 ustawy zmienianej w art. 1, w pierwszym semestrze roku akademickiego 2021/2022 stosuje się przepisy ustawy zmienianej w art. 1, w brzmieniu dotychczasowym." Zatem według stanu prawnego na dzień wydawania orzeczenia art. 93 ust. 2 pkt 1 p.s.w.n. obowiązywał w brzmieniu: "Świadczenia, o których mowa w art. 86 ust. 1 pkt 1-4 i art. 359 ust. 1; przysługują na studiach pierwszego stopnia, studiach drugiego stopnia i jednolitych studiach magisterskich, jednak nie dłużej niż przez okres 6 lat". W zakresie interpretacji kluczowego dla sprawy art. 93 ust. 2 pkt 1 p.s.w.n. ukształtowała się linia orzecznicza (wyrok NSA z 1 października 2021 r., sygn. akt III OSK 3967/21; wyrok NSA z 7 lipca 2021 r., sygn. akt III OSK 3596/21; wyrok WSA w K. z 25 stycznia 2021 r., sygn. akt III SA/Kr 394/20; wyrok WSA we Wrocławiu z 23 marca 2021 r., sygn. akt IV SA/Wr 221/21, a także wiele innych wyroków). Sąd - w składzie orzekającym w tej sprawie - podziela w całej rozciągłości stanowisko wyrażone w tych wyrokach i przyjmuje je za własne. Powołany wyżej przepis stanowi, że świadczenia, o których mowa w art. 86 ust. 1 pkt 1-4 i art. 359 ust. 1 (w tym stypendium rektora) przysługują na studiach pierwszego stopnia, studiach drugiego stopnia i jednolitych studiach magisterskich, jednak nie dłużej niż przez okres 6 lat. Wydając decyzje w sprawie (w obu instancjach) komisje stypendialne dokonały interpretacji spornego przepisu w ten sposób, że uznały za kluczowy okres, w jakim skarżący posiadał status studenta. Ustaliły, że na dzień złożenia wniosku o stypendium rektora posiadał on ten status przez okres 72 miesięcy. Zatem decydujące znaczenie miał wyłącznie okres studiowania skarżącego wpierw w Akademii [...] w K., a obecnie na Politechnice [...]. Sąd nie podziela tego poglądu. W jego ocenie zastosowane na gruncie ustawy - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce pojęcie "przysługiwania świadczenia" nie jest pojęciem tożsamym z pojęciem "przysługiwania statusu studenta". Pojęcie "przysługuje", wobec braku definicji ustawowej, należy odczytywać zgodnie z jego rozumieniem w języku potocznym i odnosić do świadczeń, które zostały przyznane po spełnieniu wszystkich kryteriów. W związku z tym nie można podzielić poglądu, że dla biegu okresu, w którym można otrzymać stypendium nie ma znaczenia, czy student występuje o świadczenia oraz czy je pobiera. Sam status studenta nie powoduje powstania uprawnienia dla uzyskania danego stypendium. Stypendium to "przysługuje" konkretnej osobie dopiero po spełnieniu określonych warunków, do których zalicza się posiadanie statusu studenta, wyrażenie woli ubiegania się o pomoc oraz spełnienie dodatkowych wymagań przewidzianych dla świadczeń danej kategorii. Powyższa wykładnia znajduje nadto odzwierciedlenie w treści uzasadnienia projektu ustawy, w którym wskazano, że "realizując cel wynikający z art. 70 ust. 4 Konstytucji RP, w projekcie ustawy zawarto regulacje pozwalające na pobieranie (podkreślenie Sądu) stypendiów i zapomóg do momentu uzyskania wykształcenia wyższego, ale nie dłużej niż przez 6 lat". Sześcioletni okres, o którym mowa w art. 93 ust. 2 pkt 1 p.s.w.n. powiązano zatem bezpośrednio z pobieraniem świadczenia, nie zaś z posiadaniem statusu studenta przez osobę ubiegającą się o jedną z form pomocy materialnej. Równocześnie zasadnym jest zauważyć, że w analizowanej ustawie nie zawarto przepisu ograniczającego lub wyłączającego prawo do świadczeń ze względu na posiadanie statusu studenta przez okres dłuższy niż 6 lat. Sytuacje, w których studentowi nie przysługuje prawo do stypendium lub kiedy wygasa decyzja o przyznaniu świadczenia, zostały wyczerpująco unormowane w art. 93 ust. 2 pkt 2 i art. 94 ustawy, przy czym żadna z tych regulacji nie wiąże prawa do stypendium z nadmiernie długim okresem studiowania. Nadto trzeba zwrócić uwagę, że zgodnie z art. 92 ust. 1 p.s.w.n. stypendia są przyznawane na semestr albo na rok akademicki i wypłacane co miesiąc przez okres do 10 miesięcy, a gdy kształcenie trwa semestr - przez okres do 5 miesięcy. Rok akademicki trwa pięć szóstych roku kalendarzowego, a student nie ma prawa do otrzymania żadnych świadczeń przez jedną szóstą roku. W konsekwencji nie można uznać, że prawo do świadczeń przysługuje mu przez cały rok kalendarzowy. W każdym roku maksymalny upływ okresu to dziesięć miesięcy. Ustawodawca nie posłużył się pojęciem roku akademickiego, tylko kalendarzowego, co należy uznać za zabieg świadomy. Z art. 93 ust. 2 pkt 1 w zw. z art. 93 ust. 2 pkt 2 i art. 94 p.s.w.n. wynika zatem, że świadczenia przysługują nie dłużej niż przez okres 6 lat, nie zaś w okresie 6 lat od rozpoczęcia studiów. Poza tym, na co zwrócił uwagę NSA - żaden zwrot użyty w tekście art. 93 ust. 2 pkt 1 p.s.w.n. nie nakazuje łączyć terminu 6-letniego z okresem studiowania. Oznacza to, iż termin ten należy potraktować jako samodzielną przesłankę uzyskania stypendium, ograniczającą okres pobierania stypendium (wyrok NSA z 15 grudnia 2021 r. sygn. akt III OSK 4519/21). Sąd rozpoznający niniejszą sprawę podziela to stanowisko oraz obszerną argumentację zawartą w cytowanym wyroku (analogiczne stanowisko zajął WSA w Gorzowie Wielkopolskim w wyroku z dnia 18 czerwca 2020 r. sygn. akt II SA/Go 155/20). Dlatego sposób obliczania 6-letniego okresu, w którym student może pobierać stypendium, winien być odniesiony do okresu, kiedy studentowi świadczenie rzeczywiście przysługiwało, tj. gdy student stypendium pobierał lub spełniał przesłanki do pobierania danego stypendium. Jednocześnie Sąd podkreśla, że zarówno ocena prawna zaprezentowana w powołanym przez organ odwoławczy wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z 20 sierpnia 2020 r. sygn. III SA/Gl 247/20 jak i stanowisko Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego, w kwestii interpretacji art. 93 ust. 2 pkt 1 p.s.w.n., nie są dla Sądu wiążące. Należy dodatkowo zauważyć, że stanowisko Ministra nie zostało poparte pogłębioną argumentacją. Jest ponadto sprzeczne z celem uregulowań dotyczących pomocy materialnej studentom wyrażonym w uzasadnieniu projektu ustawy. Ustawa ma realizować cel wynikający z art. 70 ust. 4 Konstytucji RP, tj. jej regulacje mają pozwalać na pobieranie stypendiów i zapomóg do momentu uzyskania wykształcenia wyższego, ale nie dłużej niż przez 6 lat. Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy należy wskazać, że komisje stypendialne do sześcioletniego okresu, o którym mowa w art. 93 ust. 2 pkt 1 p.s.w.n. błędnie wliczyły cały okres studiowania przez skarżącego nie rozważając (nie wyjaśniając), czy świadczenie to faktycznie skarżącemu przysługiwało w rozumieniu podanym wyżej. Z tego powodu zarzuty naruszenia prawa materialnego zasługiwały na uwzględnienie. Konsekwencją powyższego jest uchylenie zaskarżonej decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) ustawy p.p.s.a. Wskazania co do dalszego postępowania wynikają z powyższych rozważań oraz oceny prawnej i wiążą organy w niniejszej sprawie stosownie do art. 153 p.p.s.a. Ponownie rozpoznając sprawę organ ustali, w jakim okresie skarżący rzeczywiście spełniała łącznie wszystkie przesłanki do uzyskania stypendium, o które się ubiega i tyko ten czas zaliczy do 6-letniego terminu, o którym mowa w art. 93 ust. 2 pkt 1 p.s.w.n. O kosztach postępowania orzeczono w myśl art. art. 200 i art. 205 § 1 p.p.s.a. zasądzając od organu na rzecz skarżącego poniesione przez niego koszty postępowania, na które składa się wpis od skargi w wysokości 200 zł.