III SA/Gl 320/17

Starszy referendarz w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach Jolanta Skowronek po rozpoznaniu w dniu 18 października 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi A. K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług w zakresie wniosku o przyznanie prawa pomocy obejmującego zwolnienie z kosztów sądowych postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego w kwocie 24.611,00 zł działający w imieniu skarżącego pełnomocnik ponownie wystąpił o zwolnienie skarżącego z kosztów sądowych. W jego uzasadnieniu podał, iż skarżący wspólne gospodarstwo domowe prowadzi z żoną, z którą od [...] r. pozostaje w rozdzielności majątkowej oraz z synami: D. (lat 20) i J. (lat 12). Ponieważ wobec jego osoby prowadzone jest postępowanie egzekucyjne utracił płynność finansową oraz posiadany majątek. Podupadł też na zdrowiu i aktualnie przebywa na zwolnieniu lekarskim. Jedynym źródłem utrzymania całej rodziny jest wynagrodzenie żony z tytułu umowy o pracę rzędu 1.459,48 zł, podczas gdy koszty związane z utrzymaniem mieszkania oraz leczeniem to kwota 800,00 zł. Wprawdzie posiada wierzytelności rzędu 500.000,00 zł, niemniej jednak wskazał, że dłużna Spółka [...] uznała dług w 2014 r. Dług został następnie odnowiony w 2016 r. z określeniem "roczny termin płatności" bez jego skonkretyzowania. Ponieważ Spółka ta nie prowadzi aktywnej działalności gospodarczej należność jest nieegzekwowalna. Ponadto została ona obciążona zabezpieczeniem na rzecz Urzędu Skarbowego w W. Jako uzupełnienie podanych wyżej danych do akt sprawy przedłożono: - zaświadczenia z PUP potwierdzające, iż skarżący został uznany za osobę bezrobotną z dniem [...] r. bez prawa do zasiłku, natomiast jego syn D. z dniem [...]r. został zarejestrowany jako bezrobotny bez prawa do zasiłku; - historię choroby wraz z zaświadczeniem lekarskim o stanie zdrowia skarżącego wraz z fakturą VAT zakupionych leków; - wydruk z CEIDG wskazujący na zaprzestanie prowadzonej działalności w dniu [...] r.; - dokumenty obrazujące wysokość ponoszonych wydatków czyli opłat za tzw. media w postaci: podatku od nieruchomości (707,00 zł), wody i odprowadzania ścieków (161,73 i 152,33 zł), gazu (148,31 zł), energii elektrycznej (278,10 zł, i 418,05 zł), wywozu odpadów komunalnych (198,00 zł); - informację o odmowie udzielenia kredytu na kwotę 47.500,00 zł; - zaświadczenia z [...] oraz [...] w przedmiocie zamknięcia [...] r. i [...] r. rachunków bankowych w PLN i EUR; - wydruk z [...], z którego ustalono, że żona skarżącego posiada zarówno otwarte konto oszczędnościowe, jak również konto [...], którego saldo na dzień [...] r. wynosiło 1.318,70 zł; - ugodę zawartą z dłużnikiem Sp. jawną [...], na podstawie której dłużnik uznał dług w całości wynoszący 538.306,56 zł wraz z pismem z dnia [...] r., z którego ustalono, iż kwota ta została pomniejszona o kwotę kompensat między firmami i aktualnie wynosi 468.129,56 zł. Ponadto w piśmie z dnia [...] r. wyjaśniono, że Ł. K. mimo faktu zameldowania, aktualnie stale zamieszkuje wraz z żoną M. K. pod adresem [...], prowadząc odrębne gospodarstwo domowe i nie partycypując w kosztach utrzymania nieruchomości przy ul. [...], a także nie wspomagając finansowo gospodarstwa domowego wnioskodawcy. Tylko teściowa, na rzecz której ustanowiona została służebność mieszkania zamieszkuje pod tym samym adresem co skarżący dokładając się z otrzymywanej emerytury do opłat za tzw. media. Do powyższego dołączono aktualne wydruki z rachunku bankowego żony skarżącego oraz syna D. K., odpis z księgi wieczystej nieruchomości przy ul. [...] wraz z zaświadczeniem o zameldowaniu na pobyt stały sześciu osób. Mając na uwadze wszystkie podniesione wyżej okoliczności zważono, co następuje. Stosownie do treści art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm. - zwanej dalej w skrócie p.p.s.a.) prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje - stosownie do treści art. 245 § 3 ustawy p.p.s.a. - zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przyznaje się je takim osobom, które wykażą, że nie są w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku koniecznego utrzymania siebie i rodziny. Użyte w powyższym przepisie pojęcie "wykazać" oznacza udowodnić, przedstawić w sposób przekonywujący, pokazać, unaocznić. Odnosi się ono do wnioskodawcy, co oznacza, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, że zachodzą przesłanki przemawiające na rzecz przyznania prawa pomocy ciąży bezpośrednio na stronie, a nie na rozpoznającym wniosek. Ma ona istotne znaczenie w sprawie albowiem pozwala wyjaśnić wątpliwości co do wiarygodności składanych oświadczeń oraz skonfrontować ich treść z dokumentacją źródłową, której przykładowy katalog zawiera § 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 19 sierpnia 2015 r. w sprawie określenia wzoru i sposobu udostępniania urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz sposobu dokumentowania stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego wnioskodawcy (Dz. U. z 2015 r., poz. 1257 ze zm.). Podobnie art. 252 § 1 ustawy p.p.s.a. nie pozostawia wątpliwości co do tego, że informacje zawarte we wniosku powinny być przekonująco umotywowane. Dlatego też od stron ubiegających się o przyznanie prawa pomocy oczekuje się aktywnej postawy procesowej przejawiającej się przede wszystkim w wyczerpującym podawaniu informacji na temat ich stanu majątkowego oraz w dostarczaniu wszelkich żądanych dokumentów w oparciu o które ma zostać poddana analizie ich kondycja finansowa i sytuacja materialna. To bowiem na podstawie przedłożonych dokumentów źródłowych musi zostać osiągnięty stan pewności co do tego, że wnioskodawca nie jest w stanie pokryć pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania. Tymczasem w rozpoznawanej sprawie przedstawione w treści urzędowego formularza dane nie pokrywały się z przedłożonymi do akt dokumentami źródłowymi. Mianowicie wynikało z nich, że skarżący jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku. Jedynym źródłem jego utrzymania jest wynagrodzenie za pracę żony, które wynosi 1.459,48 zł. Z informacji zamieszczonych w rubryce nr 6 ustalono, że we wspólnym gospodarstwie domowym ze skarżącym pozostają synowie: D. i J., którzy nie posiadają żadnych dochodów. Natomiast Ł. K., mimo faktu zameldowania pod adresem ul. [...] w nieruchomości tej nie zamieszkuje i nie partycypuje w kosztach jej utrzymania (vide: pismo z dnia [...] r.), choć z odpisu z księgi wieczystej prowadzonej dla powyższej nieruchomości ustalono, że to właśnie Ł. K. jest jej właścicielem na podstawie zawartej umowy darowizny z dnia [...] r. Ponadto na podstawie tej umowy ustanowiona została dożywotnia i nieodpłatna służebność mieszkania na rzecz W. K., D. K. i J. K. Natomiast na rzecz A. K. na podstawie umowy ustanowienia nieodpłatnej służebności mieszkania z dnia [...] r. A zatem twierdzenie jakoby właściciel nieruchomości Ł. K. nie był zobowiązany do partycypowania w kosztach jej utrzymania nie mogło odnieść zamierzonego skutku. Wprawdzie z przedłożonych dokumentów wynika, że opłaty za tzw. media wystawiane są na skarżącego i jego żonę i faktycznie z rachunku bankowego W. K. są ponoszone, niemniej jednak na jej konto wpływają również przelewy od Ł. K. Tym bardziej, że jest on wymieniony jako osoba, od której pobierana jest opłata za wywóz odpadów. Ponadto zobowiązany jest do opłacania podatku od nieruchomości, gdyż figuruje na decyzji wystawionej w tym przedmiocie razem z M. K. Co istotne opłaty za tzw. media nie wynoszą jak wskazano w treści formularza ok. 400,00 zł, gdyż woda i odprowadzanie ścieków to (161,73 i 152,33 zł), gaz to (148,31 zł), energia elektryczna to (278,10 zł, i 418,05 zł), wywóz odpadów komunalnych to (198,00 zł), a podatek od nieruchomości to (707,00 zł). Z przedłożonych dokumentów nie wynika jakoby posiadano z tego tytułu zadłużenie, choć same opłaty za energię elektryczną w lipcu wynosiły 542,46 zł i 1.215,47 zł, a wynagrodzenie za pracę żony skarżącego nie przekraczało w tym okresie według złożonego oświadczenia kwoty 1.459,48 zł. Co istotne z informacji zamieszczonej na druku opłat przelew został dokonany [...] r., podczas gdy wynagrodzenie żony wynosiło wówczas 538,08 zł. Wprawdzie w piśmie z dnia [...] r. wskazano, że w nieruchomości przy ul. [...] zamieszkuje również teściowa skarżącego, która z pobieranej emerytury partycypuje w kosztach jej utrzymania (vide: zaświadczenie o zameldowaniu wraz z odpisem z księgi wieczystej, z którego wynika, że teściowa posiada prawo użytkowania o treści z par. 3 umowy darowizny z dnia [...] r.). Niemniej jednak należy w tym miejscu zauważyć, że jej dochody i ponoszone wydatki nie zostały podane, podczas gdy z rachunku bankowego żony skarżącego wynika, że w/w opłaty z niego są regulowane. Na konto to od [...] r. do [...] r. wpłynęła bowiem łącznie kwota 9.617,15 zł, natomiast od [...] r. do [...] suma uznań wynosiła 3.173,98 zł. Z powyższych kwot na konto syna D. przelano 7.436,00 zł, podczas gdy wpłaty własne W. K. we wpłatomacie wynosiły 4.500,00 zł. Dodatkowo z wyciągu z rachunku bankowego syna ustalono, że w powyższym okresie suma operacji uznaniowych wynosiła 25.727,95 zł, choć od 12 lipca 2017 r. D. K. figuruje w rejestrze osób bezrobotnych bez prawa do zasiłku. A ponieważ w orzecznictwie sądowym ugruntowany został pogląd, zgodnie z którym w przypadku, gdy strona podaje takie fakty, które nie znajdują pokrycia w aktach sprawy lub pozostają w sprzeczności z zawartymi tam informacjami o stanie majątkowym strony, istnieją podstawy do odmowy przyznania prawa pomocy (por.: postanowienia NSA z dnia 24 kwietnia 2006 r., sygn. akt I FZ 142/06, I FZ 113/06 i I FZ 128/06, a także z dnia 29 stycznia 2007 r., sygn. akt I FZ 651/06 oraz z dnia 22 listopada 2007 r., sygn. akt II FZ 531/07 publik. na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl oraz z dnia 15 grudnia 2008 r., sygn. akt II FZ 561/08 LEX nr 530368). Dlatego też przyjąć należało, że choć sytuacja finansowa strony skarżącej w porównaniu do poprzednio złożonego wniosku uległa zmianie, niemniej jednak ta w dalszym ciągu nie daje podstaw do przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie. Skarżący nie wykazał bowiem w sposób nie budzący żadnych wątpliwości, że spełnia przesłanki przewidziane w art. 246 § 1 pkt 2 ustawy p.p.s.a. Jego oświadczenie o wysokości posiadanych przez członków rodziny dochodów i ponoszonych wydatków nadal nie odzwierciedla rzeczywistej sytuacji materialnej, w której się znajduje. A ponieważ należny od wniesionej skargi wpis sądowy został w rozpoznawanej sprawie przez pełnomocnika strony uiszczony dlatego też odmowa przyznania prawa pomocy nie stanowi pozbawienia konstytucyjnego prawa do sądu. Tym bardziej, że postanowienie w przedmiocie prawa pomocy nie działa wstecz. Nie ma zatem możliwości zwrotu uiszczonego wpisu od skargi na podstawie postanowienia przyznającego prawo pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych. Wobec powyższego na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 oraz art. 245 § 3 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, postanowiono orzec jak w sentencji