III SA/Gl 331/18

Starszy referendarz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach Jolanta Skowronek po rozpoznaniu w dniu 30 maja 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi "A" S.A. w K. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług w zakresie wniosku o przyznanie prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. W treści złożonego na urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy, skarżąca Spółka domagała się zwolnienia z kosztów sądowych. W uzasadnieniu powyższego podała, że [...] r. złożyła do Sądu Rejonowego w K. wniosek o ogłoszenie upadłości. Zaskarżona decyzja organu podatkowego określa bowiem należne zobowiązanie w podatku VAT za poszczególne miesiące 2012 r. w kwocie 37 mln zł. Nie jest zatem w stanie regulować bieżących zobowiązań. Za ubiegły rok obrotowy poniosła bowiem stratę rzędu 10.052.804,01 zł, a stan jej rachunków bankowych na koniec miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku przedstawiał się następująco: 0,79 PLN, 7,29 EUR, 6,71 EUR, (-) 9,72 USD, (-) 260,68 PLN, 761,83 PLN, 33,73 EUR, 681,10 PLN, 2,88 EUR, 140,96 PLN, 0,20 USD, 225,04 PLN, 0,24 GBP, 26,64 PLN, 0,79 EUR oraz 1.000.000,00 PLN. Ponieważ decyzja organu odwoławczego może podlegać natychmiastowemu wykonaniu na podstawie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Dlatego też uiszczenie wpisu w wysokości 100.000,00 zł mogłoby zostać uznane za próbę uszczuplenia majątku należnego wierzycielowi, abstrahując, iż w tej chwili nie jest to możliwe, albowiem 1 mln złotych na rachunku bankowym prowadzonym przez "B" pozostaje zajęty przez Prokuraturę Okręgową w K. w związku ze sprawą o sygn. [...]. Jako uzupełnienie podanych wyżej danych do akt sprawy dołączono: - bilans Spółki na dzień 28 lutego 2018 r. wraz z rachunkiem zysków i strat, rachunkiem przepływów pieniężnych, zestawieniem zmian w kapitale własnym wraz z wnioskiem o ogłoszenie upadłości i umową o kredyt obrotowy; - zeznanie podatkowe Spółki za 2017 r.; - zawiadomienia o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego wraz z tytułami egzekucyjnymi; - wykaz majątku z szacunkową wyceną jego składników i spisem wierzycieli; - raport o środkach trwałych; - wydruki z rachunków w "C", "B", "D", "E", "F"; - raporty kasowe z ostatnich trzech miesięcy wraz z bilansem Spółki na dzień 21 września 2016 r., 31 grudnia 2016 r. i 31 grudnia 2017 r., rachunkiem zysków i strat, zestawieniem zmian w kapitale własnym, rachunkiem przepływów pieniężnych wraz z opinią biegłego rewidenta i postanowieniem o zabezpieczeniu majątku Spółki "A" S.A. w K. przez ustanowienie tymczasowego nadzorcy sądowego; - deklaracje VAT z okresu ostatnich sześciu miesięcy. Mając na uwadze wszystkie podniesione wyżej okoliczności zważono, co następuje. Stosownie do art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm. - zwanej dalej w skrócie p.p.s.a.) osobie prawnej lub innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym - obejmującym zgodnie z art. 245 § 3 ustawy p.p.s.a. zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmującym tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego – gdy ta wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. W tym miejscu należy zauważyć, iż przywołany przepis stanowi odstępstwo od generalnej zasady odpłatności wymiaru sprawiedliwości obowiązującej w postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym, w myśl której strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej (art. 199 ustawy p.p.s.a.), zatem jego stosowanie może mieć miejsce jedynie w takich sytuacjach, kiedy uzasadnione jest zapewnienie stronie skarżącej będącej osobą prawną – prawa do sądu, o ile ta wykaże, tj. udowodni, przedstawi w sposób przekonujący, unaoczni (por. Słownik języka polskiego pod red. W. Doroszewskiego dostępny w wersji elektronicznej na stronie http://sjp.pwn.pl), że nie ma wystarczających środków na poniesienie kosztów zainicjowanego postępowania. Rozstrzygnięcie złożonego wniosku zależy więc od tego, co zostanie przez wnioskodawcę udowodnione (por. J.P.Tarno "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi". Komentarz, Wyd. Prawnicze LexisNexis, W-wa 2004 r., str. 319). Odnosząc przywołaną wyżej regulację prawną do realiów rozpoznawanej sprawy stwierdzić należy, że brak jest podstaw do uwzględnienia zgłoszonego żądania. Fakt złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości, czy ustanowienia tymczasowego nadzorcy sądowego w stosunku do Spółki "A" oznacza przecież, że istnieje majątek, który jak wynika z treści nadesłanych dokumentów źródłowych jest znaczny, a zatem umożliwia partycypowanie w kosztach niniejszego postępowania. Obejmuje on zarówno aktywa trwałe jak i obrotowe wśród których na uwagę zasługują w szczególności zgromadzone w kasie i na rachunkach bankowych środki rzędu 1.201.141,18 zł (vide: bilans na dzień 31 grudnia 2017 r.), które według wykazu z dnia [...] r. wynosiły 1.041.267,73 zł. Wprawdzie z informacji zawartych we wniosku wynika, że 1 mln złotych na rachunku bankowym prowadzonym przez "B" pozostaje zajęty przez Prokuraturę Okręgową w K. w związku ze sprawą o sygn. [...], niemniej jednak należy zauważyć, że powyższe środki o ograniczonej możliwości dysponowania Spółka deklarowała już w sprawozdaniu finansowym za 2016 r. (vide: rachunek przepływów pieniężnych), gdzie stan środków w kasie i na rachunkach bankowych wynosił łącznie z innymi aktywami pieniężnymi 5.802.992,84 zł (vide: bilans) przy wypracowanym zysku rzędu 50.278,46 zł (vide: rachunek zysków i strat). W tej sytuacji argumentacja o braku środków na kontach, czy ich zajęciu nie mogła być brana pod uwagę jako przemawiająca za uwzględnieniem złożonego wniosku. Z historii rachunków bankowych, które przedłożono wynika bowiem, że transakcje bezgotówkowe są realizowane. W lutym 2018 r. na koncie w "B" dokonano transakcji uznaniowych na łączną kwotę 176.052,98 zł, podczas gdy na rachunku walutowym odnotowano operacje uznaniowe rzędu 18.000,00. I choć saldo początkowe na trzecim koncie "B" wynoszące 1.000.000,00 zł zmniejszyło się do kwoty 884.739,47 zł, to zajęcie tej kwoty nastąpiło dopiero [...] r. na rzecz urzędu skarbowego, choć Spółka w treści złożonego wniosku twierdziła, że środki te są zablokowane w związku ze sprawą o sygn. [...] i nie może nimi swobodnie dysponować. Podobnie na rachunku w "F" w lutym 2018 r. suma wpływów wynosiła 21.600,00 zł i 23.000,00 zł, a stan początkowy raportów kasowych za ostatni kwartał wynosił 90.723,59 zł, 34.267,34 zł i 31.737,97 zł. Jak bowiem ustalono z rachunku zysków i strat na dzień 28 lutego 2018 r. wypracowane przychody wynosiły 21.554,03 zł i 62.265,54 zł, a poniesione wydatki kształtowały się na poziomie 646.388,21 zł i 8.962,68 zł i 10.775,38 zł. Dla porównania w 2017 r. przy przychodach rzędu 61.375.510,67 zł, poniesione wydatki wynosiły 63.248.846,22 zł (vide: zeznanie podatkowe CIT-8). Dlatego też zadeklarowano stratę w prowadzonej działalności rzędu 1.873.335,55 zł, która jako nadwyżka kosztów nad uzyskanym przychodem, nie może przemawiać za uwzględnieniem złożonego wniosku. Tym bardziej, że kapitał zapasowy Spółki na dzień 31 grudnia 2017 r. dalej był dodatni i wynosił 5.937.789,92 zł (vide: bilans z tego okresu). A ponieważ w doktrynie utrwalony został pogląd, zgodnie z którym koszty sądowe należą do normalnych kosztów działalności gospodarczej, a dochodzenie roszczeń na drodze sądowej - jako element tej działalności - wymaga na równi z koniecznością zapewnienia środków na bieżącą działalność, także zapewnienia środków na ich dochodzenie (por. M. Kowalska, A. Malmuk-Cieplak, Stosowanie ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, Przegląd Sądowy 2006/9/44). Podobnie w orzecznictwie sądowoadministracyjnym, zgodnie przyjmuje się, że koszty sporów sądowych stanowią część kosztów prowadzenia działalności gospodarczej, a zatem zdolność do ich ponoszenia należy badać przede wszystkim z uwzględnieniem osiąganych przychodów, a nie dochodów (por. postanowienie NSA z dnia 13 lutego 2014 r., sygn. akt II FZ 1543/13, LEX nr 1422842 oraz postanowienie WSA w Gdańsku z dnia 2 lipca 2004 r., sygn. akt I SA/Gd 269/04, LEX nr 220385). Dlatego też rozpoznający sprawę uznał, że należny od wniesionej skargi wpis sądowy, do którego uiszczenia Spółka będzie zobowiązana może się znaleźć w strukturze szeroko rozumianych kosztów działalności przyjmujących dużo większe wartości. To z kolei oznacza, że wnioskodawca nie wykazał jakoby zasługiwał na przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie. Tym bardziej, że jako osoba prawna musi wykazać nie tylko, że posiadane środki nie są wystarczające na poniesienie kosztów postępowania, ale również, że nie jest w stanie ich pozyskać, mimo iż podjęto wszelkie niezbędne działania, by zdobyć fundusze na ten cel (por. postanowienie NSA z dnia 29 marca 2011 r., sygn. akt I OZ 191/11 oraz z dnia 28 maja 2014 r., sygn. akt II FZ 612/14, publik. na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Chodzi w szczególności o działania związane ze ściągnięciem wierzytelności czy spieniężeniem majątku, bo przecież Spółka posiada oddziały w K., we W. i w B. (vide: odpis z KRS), nadto posiada udziały i akcje w innych spółkach (vide: wykaz majątku z dnia [...] r.). Z listy wierzytelności, którą dołączono do wniosku wynika, że niektóre z nich nie były jeszcze dochodzone. Dodatkowo udzielone pożyczki, jak ustalono z wydruku konta prowadzonego w "F" z dnia [...] i [...] r. sukcesywnie spływają. Spółka mimo złożonego wniosku o upadłość dalej prowadzi działalność i osiąga przychody z dostaw towarów na terenie kraju i nie tylko (vide: deklaracje VAT z okresu ostatnich sześciu miesięcy), co więcej wypłaca swoim wspólnikom wynagrodzenia rzędu 29.351,83 zł i 29.719,42 zł (vide: raport kasowy z dnia [...] r.). Dlatego też mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 w zw. z art. 245 § 3 oraz art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, postanowiono orzec jak w sentencji.