III SA/Gl 333/25
WyrokWSA w Gliwicach2025-05-06
Skład orzekający: Marzanna Sałuda, Dorota Fleszer, Beata Machcińska
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy spółka prawa handlowego z większościowym udziałem gminy może być uznana za gminną jednostkę organizacyjną w rozumieniu art. 18a ust. 1 ustawy o samorządzie gminnym, podlegającą kontroli komisji rewizyjnej rady gminy?Ratio decidendi
Sąd uznał, że spółka prawa handlowego z większościowym udziałem gminy nie jest gminną jednostką organizacyjną w rozumieniu art. 18a ust. 1 ustawy o samorządzie gminnym. Kompetencje komisji rewizyjnej są pochodną uprawnień rady gminy i ograniczają się do ściśle wskazanych podmiotów, którymi nie są spółki prawa handlowego. W związku z tym, uchwała rady gminy przewidująca kontrolę takich spółek przez komisję rewizyjną stanowi istotne naruszenie prawa, uzasadniające stwierdzenie jej nieważności przez organ nadzoru.Stan faktyczny
Wojewoda Śląski stwierdził nieważność uchwały Rady Miasta G. w części zatwierdzającej Plan Pracy Komisji Rewizyjnej na 2025 rok, w zakresie punktów dotyczących kontroli umów, postępowań zakupowych i polityki kadrowej w spółkach z większościowym udziałem miasta. Wojewoda uznał, że rada wykroczyła poza swoje kompetencje, gdyż spółki te nie są gminnymi jednostkami organizacyjnymi. Rada Miasta G. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, zarzucając błędną wykładnię art. 18a ustawy o samorządzie gminnym i argumentując, że spółki te powinny być traktowane jako gminne jednostki organizacyjne.Rozstrzygnięcie
Oddalono skargę Rady Miasta G.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marzanna Sałuda (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Dorota Fleszer, Sędzia WSA Beata Machcińska, Protokolant Starszy referent Katarzyna Pisula, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 maja 2025 r. sprawy ze skargi Rady Miasta G. na rozstrzygnięcie nadzorcze Wojewody Śląskiego z dnia 22 stycznia 2025 r. nr NPII.4131.1.1.2025 w przedmiocie uchwały w sprawie zatwierdzenia Planu Pracy Komisji Rewizyjnej Rady Miasta G. na 2025 rok oddala skargę.
Zaskarżonym rozstrzygnięciem nadzorczym z 22.01.2025r. nr NPII.4131.1.1.2025 Wojewoda Śląski stwierdził nieważność uchwały [...] Rady Miejskiej w G. z dnia 19 grudnia 2024 r. w sprawie zatwierdzenia Planu Pracy Komisji Rewizyjnej Rady Miasta G. na 2025 rok, w części załącznika do uchwały, stanowiącego Plan pracy Komisji Rewizyjnej Rady Miasta G. na 2025 rok, dalej jako: Plan pracy, w zakresie pkt 9-11 Planu pracy, jako sprzecznej z art. 18a ustawy o samorządzie gminnym- dalej, ustawa,usg.
W podstawie prawnej rozstrzygnięcia przywołał art. 91 ust. 1 i 3 ustawy z 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r. poz. 1465 z późn. zm.), a w uzasadnieniu przedstawił stan faktyczny sprawy.
Stwierdził, iż na sesji w dniu 19 grudnia 2024 r. Rada Miasta G. podjęła uchwałę Nr [...] w sprawie zatwierdzenia Planu Pracy Komisji Rewizyjnej Rady Miasta G. na 2025 rok.
Zdaniem organu nadzoru Rada Miasta G. wykroczyła poza zakres kompetencji przyznanej jej w art. 18a ust. 1 ustawy, przewidując w pkt 9-11 Planu pracy następujące zadania:
9) Kontrola wybranych umów darowizn i umów sponsoringowych oraz reklamowych zawieranych przez spółki z większościowym udziałem miasta G.
10) Kontrola wybranych postępowań zakupowych prowadzonych przez spółki z większościowym udziałem miasta G.
11) Kontrola polityki kadrowej w spółkach z większościowym udziałem miasta G.
W ocenie organu nadzoru Rada nakładając na Komisję Rewizyjną obowiązek kontrolowania w określonym zakresie spółek z większościowym udziałem miasta G., tzn. podmiotów niebędących gminnymi jednostkami organizacyjnymi w rozumieniu art. 18a ustawy, w sposób istotny naruszyła prawo.
Wojewoda zauważył, iż istotę komisji rewizyjnej, zasady jej powoływania, funkcjonowała oraz kompetencje określa przede wszystkim art. 18a ustawy. Zgodnie z jego treścią: rada gminy kontroluje działalność wójta, gminnych jednostek organizacyjnych oraz jednostek pomocniczych gminy w tym celu powołuje komisję rewizyjną. Komisja rewizyjna opiniuje wykonanie budżetu i występuje z wnioskiem do rady gminy w sprawie udzielenia lub nieudzielenia absolutorium wójtowi (ust. 3) oraz wykonuje inne zadania zlecone przez radę w zakresie kontroli.
Zatem komisja rewizyjna jest aparatem pomocniczym rady za pomocą którego wykonuje funkcję kontrolną. Pomimo wykonywanych funkcji kontrolnych z ramienia rady, nie jest ona jednak organem kontroli gminy jako takim, ale podmiotem wtórnym-t.j wobec rady, jej podporządkowanym i działającym na jej użytek.
Zakres jej uprawnień nie może wykraczać poza kompetencje rady gminy, nawet gdyby rada upoważniła ją do działania w takim zakresie. Jak wynika bowiem z przepisu art. 18a ust. 1 usg kompetencje komisji rewizyjnej są pochodną kompetencji rady gminy.
Zakres kompetencji komisji rewizyjnej został w ustawie określony w sposób przedmiotowy i podmiotowy. Przepis art. 18a ustawy z jednej strony określa, co jest przedmiotem działania komisji (kontrola działalności wskazanych podmiotów opiniowanie wykonania budżetu gminy i występowanie z wnioskiem do rady gminy w sprawie udzielenia lub nieudzielenia absolutorium wójtowi, wykonywanie innych zadań zleconych przez rade w zakresie kontroli), a z drugiej określa podmioty, wobec których komisja może działać.
Wojewoda zaznaczył, iż katalog przedmiotowy zadań komisji rewizyjnej, pozostaje otwarty, jednak katalog podmiotów, wobec których komisja może działać, jest zamknięty. Zgodnie z wolą ustawodawcy kompetencje kontrolne komisji rewizyjnej sprowadzają się bowiem do ściśle wskazanych podmiotów a to 1) wójta, jako organu wykonawczego gminy, gminnych jednostek organizacyjnych tworzonych na podstawie art. 9 ust. 1 i art. 18 ust. 2 pkt 9 lit. h ustawy i jednostek pomocniczych gminy, tworzonych w oparciu o przepis art. 5 ust. 1 tej ustawy.
W ocenie Wojewody spółka z większościowym udziałem miasta nie jest gminną jednostką organizacyjną, o której mowa w art. 18a usg. Jest ona bowiem pod względem prawnym, organizacyjnym i majątkowym odrębna od Gminy. Związek pomiędzy aparatem organizacyjnym Gminy a spółką jako podmiotem kontrolowanym jest zatem w analizowanym przypadku zbyt odległy, by można było mówić o przyznaniu komisji rewizyjnej rady gminy kompetencji do jego kontrolowania.
Nadto Miasto G., jako większościowy udziałowiec danej spółki prawa handlowego, posiada stosowne kompetencje kontrolne i nadzorcze wynikające z normy prawa korporacyjnego. Nie mogą one jednak być realizowane na drodze administracyjnoprawnej, tj. za pośrednictwem komisji rewizyjnej, a w oparciu o stosowne przepisy Kodeksu spółek handlowych oraz ustawy o gospodarce komunalnej.
W tym względzie Wojewoda przywołał obszerne orzecznictwo sądowoadministracyjne.
Zdaniem organu nadzoru opisane uchybienie należy zaliczyć do kategorii istotnych naruszeń prawa co uzasadnia stwierdzenie nieważności uchwały Nr [...] Rady Miejskiej w G. z dnia 19 grudnia 2024 r. w sprawie zatwierdzenia Planu Pracy Komisji Rewizyjnej Rady Miasta G. na 2025 rok - w części określonej na wstępie.
W dniu 6 lutego 2025r. Rada Miasta G. podjęła uchwałę o wniesieniu skargi do sądu administracyjnego na rozstrzygnięcie nadzorcze Wojewody Śląskiego w sprawie stwierdzenia nieważności uchwały [...] Rady Miejskiej w G. z dnia 19 grudnia 2024 r. w sprawie zatwierdzenia Planu Pracy Komisji Rewizyjnej Rady Miasta G. na 2025 rok, w części załącznika do uchwały, stanowiącego Plan pracy Komisji Rewizyjnej Rady Miasta G. na 2025 rok, dalej jako: Plan pracy, w zakresie pkt 9-11 Planu pracy, jako sprzecznej z art. 18a ustawy i wykonanie uchwały powierzyła Prezydentowi Miasta G.
W piśmie z dnia 17 lutego 2025r. Prezydent uznał za niewłaściwe powierzenie mu wykonania uchwały nr [...] Rady Miasta G. z dnia 6 lutego 2025 r. ze względu na występującą w tym przypadku różnicę poglądów dotyczącą istnienia lub nieistnienia podstaw do częściowego stwierdzenia nieważności uchwały nr [...] Rady Miasta G. z dnia 19 grudnia 2024 r. w sprawie zatwierdzenia Planu Pracy Komisji Rewizyjnej Rady Miasta G. na 2025 rok.
W tym zakresie Prezydent Miasta G. powołał się na opinie prawną z 14 lutego 2025r. Z opinii tej wynikało, iż w sprawie zachodzi różnica zdań pomiędzy Prezydent Miasta i Radą Miasta dotycząca istnienia lub nieistnienia podstaw do częściowego stwierdzenia nieważności uchwały nr [...] Rady Miasta G. z dnia 19 grudnia 2024 r. w sprawie zatwierdzenia Planu Pracy Komisji Rewizyjnej Rady Miasta G. na 2025 rok. Uchwała ta nie została podjęta na wniosek Prezydenta Miasta, ale jej wnioskodawcą była Komisja Rewizyjna. Prezydent Miasta wyraził opinię negatywną w tym względzie, prezentując stanowisko w postępowaniu zgodne z wydanym rozstrzygnięciem nadzorczym.
W konsekwencji powyższego skargę do WSA w Gliwicach na w/w rozstrzygnięcie nadzorcze wywiodła Rada Miasta G. uznając, iż ma kompetencję do samodzielnej reprezentacji gminy w postępowaniu przed sądem administracyjnym.
W skardze do WSA w Gliwicach Rada Miasta G. zarzuciła Wojewodzie;
1) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, a to art. 18a ust. 1 USG poprzez błędna jego wykładnię, zasadzającą się na uznaniu, iż spółka prawa handlowego z większościowym udziałem gminy nie stanowi gminnej jednostki organizacyjnej w rozumieniu tego przepisu, kiedy to mając na uwadze: prymat zasady jawności finansów samorządu terytorialnego; ustawową funkcję kontrolną rady gminy wobec organu wykonawczego gminy; dyrektywy wykładni językowej, które uzasadniają zakwalifikowanie do kategorii "gminnych jednostek organizacyjnych" również podmioty wykazujące się pod względem formalnoprawnym odrębnością od gminy; racje natury celowościowej, które wykluczają całkowite wyłączenie spółek prawa handlowego wykorzystywanych do prowadzenia gospodarki komunalnej przez gminę, finansowanych ze środków publicznych oraz korzystających z mienia komunalnego - z kategorii podmiotów kontrolowanych przez radę gminę i komisję rewizyjną; fakt, iż przewidziane w przepisach KSH nadzorcze uprawnienia korporacyjne w spółkach prawa handlowego nie stanowią wystarczającej substytucji dla demokratycznej kontroli działalności wójta (burmistrza, prezydenta miasta) i gospodarowania mieniem komunalnym sprawowanej przez radę gminy i komisję rewizyjną; racje natury systemowej, które wykluczają niespójną interpretację obowiązujących przepisów, zakładającą przyznanie indywidualnych uprawnień kontrolnych radnych rady gminy wobec spółek z udziałem gminy przy jednoczesnym odmówieniu komisji rewizyjnej analogicznej kompetencji;
- przyjmować należy, iż spółka prawa handlowego z większościowym udziałem gminy stanowi gminną jednostkę organizacyjną w rozumieniu tego przepisu, a w związku z tym rada gminy, a za tym również komisja rewizyjna, pozostają organami kompetentnymi do przeprowadzania kontroli w rzeczonych spółkach;
2) naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, a to:
a) art. 91 ust. 1 usg poprzez jego niewłaściwe zastosowanie, polegające na stwierdzeniu częściowej nieważności uchwały, która nie wykazuje sprzeczności z obowiązującymi przepisami prawa;
względnie:
b) art. 91 ust. 4 usg poprzez jego niezastosowanie, polegające na stwierdzeniu częściowej nieważności uchwały, której sprzeczność z obowiązującymi przepisami prawa w zakresie przeprowadzenia kontroli w spółkach kapitałowych z większościowym udziałem gminy ogranicza się do nieistotnego naruszenia prawa, niepozostającego w wyraźnej sprzeczności z art. 18a usg ani też nie stanowiącego o oczywistym i bezpośrednim naruszeniu tego przepisu.
W konsekwencji postawionych zarzutów wniesiono o: uchylenie na zasadzie zaskarżonego aktu w całości; zasądzenie na rzecz strony skarżącej zwrotu kosztów postępowania.
W uzasadnieniu skargi rada podniosła, iż do kategorii "gminnych jednostek organizacyjnych" w rozumieniu art. 18a ust. 1 usg zaliczyć należy wszystkie jednostki budżetowe, w tym urząd gminy, urząd stanu cywilnego w gminie oraz tzw. jednostki gospodarki pozabudżetowej - zakłady budżetowe oraz samorządowe instytucje kultury. W tym zakresie uprawnienia kontrolne komisji rewizyjnej wydają się oczywiste. W ocenie Rady analogicznie do przedmiotowej kategorii zaliczać winno się również inne jednostki komunalne tworzone przez samorząd w celu realizacji jego zadań i prowadzenia gospodarki komunalnej z udziałem mienia komunalnego, chociażby w formie spółek prawa handlowego, stowarzyszeń, fundacji, spółdzielni. Jakkolwiek bowiem takie podmioty odznaczają się formalnie prawną odrębnością od gminu (osobowością prawną) - istnieją uzasadnione podstawy, by traktować je jako element szeroko rozumianej "organizacji" gminnej, skoro jednostki te realizują zadania samorządu i w tym celu zostały przez niego utworzone, a przy tym są przez niego finansowane oraz korzystają z mienia komunalnego w swojej działalności.
Skarżąca podniosła, iż zgodnie z art. 9 ust. 1 usg w celu wykonywania zadań gmina może tworzyć jednostki organizacyjne, a także zawierać umowy z innymi podmiotami, w tym z organizacjami pozarządowymi. Rzeczone jednostki organizacyjne tworzone przez gminę, mogą znów przybierać różną formę prawną: jednostki nieposiadającej osobowości prawnej, będącej elementem organizacyjnym gminy, np. zakładu budżetowego, jednostki budżetowej, jak również jednostki o odrębnej osobowości prawnej spółki prawa handlowego. Zatem "jednostka organizacyjna gminna/gminy" nie musi ze swej istoty odnosić się wyłącznie to jednostek mieszczących się w wąsko rozumianej strukturze organizacyjnej gminy, lecz może równie dobrze oznaczać każdą jednostkę organizacyjną utworzoną przez gminę w celu wykonywania określonych zadań, w tym również spółkę prawa handlowego. Zdaniem Rady przy szerokim rozumieniu pojęcia "gminna jednostka organizacyjna" pod względem strukturalnym dopuszczalnym jest zarówno to, aby Jednostki organizacyjne gminne/gminy stanowiły formalnie cześć danej Jednostki samorządu, jako osoby prawnej (Jednostki prawnie niewyodrębnione), jak i to, aby były one podmiotami samodzielnymi, odrębnymi od tej gminy - jako jednostki prawnie wyodrębnione, chociażby w formie spółek prawa handlowego. Podkreśliła, iż skoro ustawodawca na gruncie usg posługuje się pojęciem "gminna jednostka organizacyjna" w dwóch odmiennych ujęciach, szerokim albo wąskim, na potrzeby rozstrzygnięcia niniejszej sprawy należy przyjąć, iż powyższe winno nastąpić z odwołaniem do reguły lege non distinguente nec nostrum est distinguere (czego prawo nie rozróżnia, tego nie należy rozróżniać).
W konsekwencji powyższego skoro więc spółki, o których mowa w zakwestionowanej przez Wojewodę uchwale, są jednostkami organizacyjnymi Miasta G. w celu wykonywania części jego zadań, to należało je uznać za gminne jednostki organizacyjne w rozumieniu art. 18a ust. 1 u.s.g., które podlegają kontroli Rady Miejskiej. Zatem zdaniem skarżącej Wojewoda niezasadnie stwierdził nieważność opisanej na wstępie uchwały uznając, iż istotnie narusza ona powyższy przepis.
Uchwałą z dnia 20 marca 2025r nr [...] Rada Miasta G. udzieliła pełnomocnictwa do reprezentowania Rady Miasta G. przed sądami administracyjnymi w sprawie skargi na rozstrzygnięcie nadzorcze Wojewody Śląskiego z dnia 22 stycznia 2025r nr NPII.4131.1.1.2025 stwierdzające częściową nieważność uchwały nr [...] Rady Miasta G. z 19 grudnia 2024r w sprawie zatwierdzenia Planu Pracy komisji Rewizyjnej Rady Miasta na rok 2025 powierzając jej wykonanie Przewodniczącemu Rady Miasta G.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył co następuje.
Zgodnie z art.98 ust. 1 i 3 usg rozstrzygnięcia organu nadzorczego dotyczące gminy, w tym rozstrzygnięcia, o których mowa w art. 96 ust. 2 i art. 97 ust. 1, a także stanowisko zajęte w trybie art. 89, podlegają zaskarżeniu do sądu administracyjnego z powodu niezgodności z prawem w terminie 30 dni od dnia ich doręczenia. Do złożenia skargi uprawniona jest gmina lub związek międzygminny, których interes prawny, uprawnienie albo kompetencja zostały naruszone. Podstawą do wniesienia skargi jest uchwała lub zarządzenie organu, który podjął uchwałę lub zarządzenie albo którego dotyczy rozstrzygnięcie nadzorcze.
Treść powyżej powołanego przepisu nie pozostawia wątpliwości, że uprawnienie do wniesienia skargi na rozstrzygnięcie nadzorcze może być zrealizowane także przez radę gminy mimo, że stosownie do treści art. 26 i 31 ustawy to wójt (burmistrz, prezydent miasta) jest organem reprezentującym gminę. Trzeba mieć bowiem na uwadze, że wraz z wejściem w życie ustawy z dnia 20 czerwca 2002 r. o bezpośrednim wyborze wójta, burmistrza, prezydenta miasta (Dz. U.02.113.984 ze zm.) zmienił się zasadniczo ustrój samorządu gminnego w zakresie sposobu wybierania organu wykonawczego gminy, a tym samym relacje pomiędzy wójtem (burmistrzem, prezydentem) i organem stanowiącym gminy, jakim jest rada. Wobec mogących wystąpić w praktyce różnic poglądów pomiędzy tymi dwoma organami, trudne do wytłumaczenia byłoby pozostawienie jedynie organowi wykonawczemu uprawnienia do zaskarżenia aktów wydawanych przez organ nadzoru, zwłaszcza gdy chodzi o sprawdzenie zgodności z prawem rozstrzygnięcia nadzorczego dotyczącego wprost działalności rady.
Z taką sytuacją mamy do czynienia w sprawie gdzie Prezydent Miasta G. uznał za niewłaściwe powierzenie mu wykonania uchwały Rady Miasta G. z dnia 6 lutego 2025r nr [...] w sprawie wniesienia skargi na rozstrzygnięcie nadzorcze Wojewody Sląskiego z dnia 22 stycznia 2025r nr NPII.4131.1.1.2025. Wskazał bowiem powołując się na pismo z 14 lutego 2025r., iż w sprawie zachodzi różnica zdań pomiędzy nim jako Prezydentem Miasta G., a Radą Miasta dotycząca istnienia podstaw do częściowego stwierdzenia nieważności uchwały nr [...] Rady Miasta G. z dnia 19 grudnia 2024 r. w sprawie zatwierdzenia Planu Pracy Komisji Rewizyjnej Rady Miasta G. na 2025 rok. Podniósł, iż uchwała ta nie została podjęta na wniosek Prezydenta Miasta, a jej wnioskodawcą była Komisja Rewizyjna. Skoro zatem Prezydent Miasta G. był przeciwny uchwale w części, w której została uznana ona za nieważną i popiera rozstrzygnięcie nadzorcze Wojewody, tym samym skargi wniesienie przez niego skargi w tym zakresie nie nastąpi. W sytuacji zatem, gdy pomiędzy organami gminy miał miejsce spór, co do zasadności złożenia skargi na rozstrzygnięcie nadzorcze, organ stanowiący jako posiadający kompetencję do samodzielnej reprezentacji gminy w postępowaniu przed sądem administracyjnym był uprawniony do zaskarżenia spornego rozstrzygnięcia nadzorczego do sądu administracyjnego.
Oceniając zasadność skargi stwierdzić należy, iż nie jest ona zasadna.
Na podstawie art. 1 § 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2018 r. poz. 2107 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych i o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego, samorządowymi kolegiami odwoławczymi i między tymi organami a organami administracji rządowej.
Natomiast zgodnie z art. 3 § 2 pkt 7 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302), zwanej dalej również P.p.s.a. - kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje m. in. orzekanie w sprawach skarg na akty nadzoru nad działalnością organów jednostek samorządu terytorialnego.
Uwzględniając skargę na akt nadzoru, o którym mowa w art. 3 § 2 pkt 7 cytowanej ustawy, sąd uchyla ten akt - zgodnie z art. 148 P.p.s.a., natomiast w razie nieuwzględnienia skargi - oddala ją.
Na podstawie art. 91 ust. 1 ustawy z 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (t.j. Dz. U. z 2018r., poz. 994 ze zm.), - dalej powoływana jako u.s.g., organ nadzoru może orzec o nieważności uchwały (zarządzenia) organu gminy w całości lub w części, jeżeli uzna ją za sprzeczną z prawem.
Przez sprzeczność z prawem należy przy tym rozumieć niezgodność z aktami prawa powszechnie obowiązującego, a więc z Konstytucją RP, ratyfikowanymi umowami międzynarodowymi, ustawami, aktami wykonawczymi oraz z aktami prawa miejscowego. Rozstrzygnięcie o stwierdzeniu nieważności uchwały (zarządzenia) organu gminy przez organ nadzoru może być więc wydane, gdy uchwała narusza prawo w sposób istotny, a zatem gdy pozostaje w wyraźnej sprzeczności z określonym przepisem prawa i wynika to wprost z jego treści.
Analiza akt sprawy doprowadziła Sąd do przekonania, że w przedmiotowej sprawie warunki te są spełnione, zatem rozstrzygnięcie nadzorcze Wojewody jest zgodne z prawem, a skarga nie zasługiwała na uwzględnienie.
Wskazania wymaga, iż sporne w niniejszej sprawie zagadnienie było już przedmiotem rozstrzygania w tut. Sądzie który wyrokiem z dnia 2 lipca 2019r. sygn. akt III SA/GL 472/19 oddalił skargę na rozstrzygnięcie nadzorcze Wojewody Śląskiego w przedmiocie kontroli spółek utworzonych przez miasto. Pogląd wyrażony w w/w wyroku Sąd podziela w całości i posłuży się argumentacją tam zawartą.
Stosowne do art. 18 ust. 2 pkt 9 lit. f oraz h ustawy do wyłącznej właściwości rady gminy należy podejmowanie uchwał w sprawach majątkowych gminy, przekraczających zakres zwykłego zarządu, dotyczących:
f) tworzenia i przystępowania do spółek i spółdzielni oraz rozwiązywania i występowania z nich,
h) tworzenia, likwidacji i reorganizacji przedsiębiorstw, zakładów i innych gminnych jednostek organizacyjnych oraz wyposażania ich w majątek.
Z powyższego wynika, że kategorie "spółek" oraz "jednostek organizacyjnych", w skład których wchodzą m. in. przedsiębiorstwa i zakłady, są w stosunku do siebie odrębne, a podział na te grupy jest rozłączny.
Próbę zdefiniowania terminu "jednostka organizacyjna gminy" podjął WSA w Bydgoszczy w wyroku II SA/Bd 878/08 z 8 stycznia 2009r. stwierdzając, że "Pojęcie "jednostka organizacyjna gminy" oznacza gminną jednostkę organizacyjną, która dodatkowo spełnia warunek bycia częścią struktury organizacyjnej gminy (np. jako zakład czy jednostka budżetowa)."
Tego warunku spółki prawa handlowego nie spełniają.
Kwestia odrębności kategorii spółek i gminnych jednostek organizacyjnych nie budzi wątpliwości także w orzecznictwie sądów administracyjnych. Tytułem przykładu można wskazać wyrok WSA w Olsztynie z 16 czerwca 2015r., sygn. akt: II SA/Ol 433/15, w którym Sąd stwierdził, że "żaden przepis prawa nie uprawnia organów gminy do wykorzystywania posiadanych kompetencji władczych do bezpośredniego ingerowania w działalność spółki, funkcjonującej według zasad cywilnoprawnych. Gmina może wpływać na losy założonej spółki i kierunki jej rozwoju tylko jako udziałowiec, w granicach przysługujących jej z tego tytułu praw."
Natomiast stosownie do art. 18a ust. 1 ustawy rada gminy kontroluje działalność wójta, gminnych jednostek organizacyjnych oraz jednostek pomocniczych gminy; w tym celu powołuje komisję rewizyjną.
Z powyższego wynikają dwa wnioski.
Po pierwsze, że w sytuacji, gdy te dwie kategorie podmiotów są rozłączne, a rada gminy została wyposażona przez ustawodawcę tylko w kompetencję do kontroli jednostek organizacyjnych, to kompetencje te nie obejmują kontroli spółek ani spółdzielni. Konkluzja taka wynika nie tylko z zasady wnioskowania a contrario, ale także – a może przede wszystkim - z zasady kompetencji. Po wtóre, komisja rewizyjna jest ciałem wewnętrznym rady, przy pomocy którego wykonuje ona swą funkcję kontrolną i działającym tylko w takim zakresie, w jakim ustawa powierzyła zadania kontrolne samej radzie, gdyż kompetencje komisji rewizyjnej są pochodną uprawnień samej rady. Jednocześnie cytowany przepis ma charakter kompetencyjny. Zgodnie z art. 11a ust. 1 usg organami gminy są: 1) rada gminy; 2) wójt (burmistrz, prezydent miasta). Zaznaczenia wymaga, iż jedną z podstawowych zasad prawa administracyjnego jest zasada kompetencji, z której wynika, że normy kompetencyjne powinny być interpretowane w sposób ścisły i literalny, bez możliwości stosowania ich rozszerzającej wykładni oraz wyprowadzania kompetencji w drodze analogii. Takie stanowisko wielokrotnie prezentował Trybunał Konstytucyjny w swym orzecznictwie (zob. orzeczenie K. 5/86, U 6/87, K 1/89, U 3/92, K 11/93). Jeżeli organ stanowiący wychodzi poza wytyczne zawarte w upoważnieniu, to dochodzi do przekroczenia kompetencji, a więc następuje naruszenie prawa i to o charakterze istotnym. Natomiast – stosownie do art. 91 ust. 1 usg uchwała lub zarządzenie organu gminy sprzeczne z prawem są nieważne. Powyższe oznacza, że objęta rozstrzygnięciem nadzorczym uchwała Rady Miejskiej w G. nr [...] z 19 grudnia 2024r. w części załącznika do uchwały, stanowiącego Plan pracy Komisji Rewizyjnej Rady Miasta G. na 2025 rok, w zakresie pkt 9-11 Planu pracy narusza prawo materialne tj. art. 18a u.s.g. Dlatego zarzut skargi dotyczący naruszenia przez zaskarżone rozstrzygnięcie art.18 u.s.g. nie zasługuje na uwzględnienie.
Podsumowując Sąd stwierdził, że zaskarżone rozstrzygnięcie nadzorcze nie narusza prawa. W takim zaś przypadku skarga podlega oddaleniu na mocy art. 151 P.p.s.a.
-----------------------
4
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 22.07.2026. · Źródło