III SA/Gl 373/17

Starszy referendarz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach Jolanta Skowronek po rozpoznaniu w dniu 24 maja 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi "A" Sp. z o.o. w upadłości likwidacyjnej w R. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług w kwestii wniosku o przyznanie prawa pomocy obejmującego zwolnienie z kosztów sądowych w zakresie uiszczenia wpisu sądowego od skargi postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. W treści złożonego na urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżąca Spółka reprezentowana przez fachowego pełnomocnika procesowego domagała się zwolnienia z kosztów sądowych w zakresie uiszczenia wpisu sądowego od skargi (vide: str. 5 skargi). W jego uzasadnieniu podała, że Sąd Rejonowy Wydział XII Gospodarczy postanowieniem z dnia [...] r. sygn. akt [...] ogłosił upadłość Spółki obejmującą likwidację majątku. W okresie upadłości nie prowadzi ona działalności gospodarczej, a tym samym nie uzyskuje przychodów z tej działalności. W latach 2014-2016 wygenerowała straty w następujących wysokościach: [...] zł, [...] zł i [...] zł. Tymczasem jej zobowiązania na dzień 31 grudnia 2016 r. wynosiły [...] zł. Kwota ta uległa zwiększeniu do [...] zł, podczas gdy stan środków pieniężnych Spółki wynosi [...] zł, w tym na rachunkach bankowych ([...] zł) i [...] zł (w kasie Spółki). Według złożonego oświadczenia o posiadanym majątku skarżąca Spółka posiada kapitał rzędu [...] zł, w tym kapitał zakładowy wynoszący (-) [...] zł oraz środki trwałe, które według bilansu za ostatni rok obrotowy wynosiły [...] zł. Jako uzupełnienie podanych wyżej danych do akt sprawy przedłożono: zeznania podatkowe CIT-8 za 2014, 2015 i 2016 r. wraz z bilansem, rachunkiem zysków i strat oraz informacją dodatkową z tego okresu, wyciągi z rachunku bankowego, którego saldo na dzień 31 stycznia 2017 r. wynosiło [...] zł, natomiast na dzień 31 marca 2017 r. wynosiło [...] zł, sprawozdanie z działalności syndyka masy upadłości za okres od 1 stycznia 2016 r. do 31 grudnia 2016 r., raport kasowy za ostatnie trzy miesiące, gdzie po stronie przychodu odnotowano łącznie kwotę [...] zł, deklaracje VAT z tego okresu, gdzie jako podstawa opodatkowania zaksięgowane zostały następujące kwoty: [...] zł, [...] zł i [...] zł. Ponadto nadesłano aktualny spis inwentarza wraz z oszacowaniem majątku wchodzącego w skład masy upadłości. Mając na uwadze wszystkie podniesione wyżej okoliczności zważono, co następuje. Stosownie do treści art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm. - zwanej dalej w skrócie p.p.s.a.) osobie prawnej lub innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym - obejmującym zgodnie z art. 245 § 3 ustawy p.p.s.a. zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmującym tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego – gdy ta wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. W tym miejscu należy zauważyć, że przywołany przepis stanowi odstępstwo od generalnej zasady odpłatności wymiaru sprawiedliwości obowiązującej w postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym, w myśl której strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej (art. 199 ustawy p.p.s.a.), zatem jego stosowanie może mieć miejsce jedynie w takich sytuacjach, kiedy uzasadnione jest zapewnienie stronie będącej osobą prawną – prawa do sądu pod warunkiem, że ta wykaże, tj. udowodni w sposób wystarczająco przekonujący istnienie okoliczności uzasadniających zwolnienie jej z należnego od wniesionej skargi wpisu sądowego. Z regulacji zawartej w art. 246 § 2 pkt 2 ustawy p.p.s.a. wypływa bowiem jednoznaczny wniosek, iż to na wnioskodawcy spoczywa ciężar wykazania w znaczeniu udowodnienia, przedstawienia czegoś w sposób przekonujący, unaocznienia (por. Słownik języka polskiego pod red. W. Doroszewskiego dostępny w wersji elektronicznej na stronie http://sjp.pwn.pl), że osoba prawna lub inna jednostka organizacyjna ubiegająca się o prawo pomocy nie ma dostatecznych środków na ich poniesienie. Tym samym rozstrzygnięcie złożonego wniosku zależy w gruncie rzeczy od tego, co zostanie w nim wykazane (por. J.P.Tarno "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi". Komentarz, Wyd. Prawnicze LexisNexis, W-wa 2004 r., str. 319). Odnosząc przywołaną wyżej regulację prawną do realiów rozpoznawanej sprawy stwierdzić należy, że brak jest podstaw do uwzględnienia zgłoszonego żądania. Fakt ogłoszenia upadłości w stosunku do Spółki "A" oznacza, że istnieje masa upadłości, tj. majątek który umożliwia prowadzenie postępowania upadłościowego, ponoszenia kosztów z tym związanych oraz spłaty zobowiązań. Z treści postanowienia Sądu Rejonowego w Gliwicach Wydziału XII Gospodarczego ds. Upadłościowych i Naprawczych z dnia [...] r. sygn. akt [...] ustalono, że ten wynosił [...] zł, podczas gdy koszty postępowania upadłościowego oszacowano na [...] zł. W skład majątku Spółki wchodziły dwie nieruchomości. Jedna położona w S. o pow. [...] ha oraz druga zlokalizowana w Ś. o pow. [...] ha. Ich wartość szacunkowa wynosiła: [...] zł i [...] zł. Wprawdzie według aktualnego planu likwidacyjnego Syndykowi udało się sprzedać jedną nieruchomość (położoną w S.), a pozyskana z tego tytułu kwota wpłynęła na konto masy upadłości [...] r. Jednak druga nieruchomość zlokalizowana w Ś. nadal stanowi składnik masy upadłości. Jej cena wywoławcza po 40% obniżce wynosi [...] zł. Co istotne w chwili ogłoszenia upadłości nie był to jedyny majątek Spółki, albowiem ten obejmował jeszcze majątek ruchomy w postaci: sprzętu komputerowego, specjalistycznych maszyn i urządzeń oraz innych ruchomości o łącznej wartości [...] zł. Na powyższych nie zostały ustanowione żadne zabezpieczenia w postaci: zastawów, zastawów rejestrowych i zastawów skarbowych, przewłaszczeń na zabezpieczenie czy innych zabezpieczeń podlegających wpisowi w odrębnych rejestrach (vide: str. 3 postanowienia z 29 sierpnia 2013 r.). Dodatkowo należne Spółce wierzytelności według aktualnych danych pochodzących z maja bieżącego roku wynoszą [...] zł. Przeciwko dłużnikom wystawiono już nakazy zapłaty, podczas gdy w sprawie o sygn. [...] wydany został wyrok, którego realizacja - jak wskazano - nastąpi w toku prowadzonego postępowania egzekucyjnego, które zostało już wszczęte. Mając na uwadze powyższe podnoszone w piśmie Syndyka z dnia 9 maja 2017 r. okoliczności, iż suma pozyskana ze sprzedaży majątku upadłego w postaci nieruchomości przy ul. [...] w Ś. zostanie w 90% przeznaczona na podział dla wierzycieli uprzywilejowanych z tytułu posiadanego zabezpieczenia hipotecznego, natomiast pozostałe środki pieniężne w wysokości nieprzekraczającej dziesiątej części uzyskanych sum przeznaczone będą na pokrycie kosztów postępowania upadłościowego, a to na zaspokojenie wierzytelności zaliczanych do kategorii I, nie mogły odnieść zamierzonego skutku. Argumentacja Syndyka o konieczności zaspokojenia w pierwszej kolejności wierzycieli upadłego nie zasługuje na aprobatę. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym zgodnie podkreśla się, iż realizacja celu postępowania upadłościowego nie może korzystać z pierwszeństwa przed uiszczeniem należności publicznoprawnych, jakimi są w tym przypadku opłaty związane z prowadzeniem zainicjowanego postępowania sądowego. Brak jest bowiem ustawowych podstaw dla przyjęcia tego typu koncepcji (tak postanowienia NSA z dnia 28 września 2011 r. sygn. akt I FZ 267/11, Lex nr 948891 i z dnia 22 marca 2011 r. sygn. akt II FZ 83/11, Lex nr 783857). Podobnie optymalizacja kosztów postępowania upadłościowego nie może stanowić podstawy przemawiającej za uwzględnieniem złożonego wniosku, skoro Spółka posiada jeszcze należności, których zgodnie z oświadczeniem Syndyka, nie udało się jeszcze wyegzekwować (vide: wykaz dłużników z dnia 9 maja 2017 r.), co jednak nie wyklucza ich ściągnięcia w najbliższej przyszłości. Ponadto w deklaracjach VAT za ostatni kwartał wykazuje podstawy opodatkowania rzędu: [...] zł (styczeń), [...] zł (luty) oraz [...] zł (marzec), a na rachunku bankowym odnotowuje operacje z tytułu opłacanego czynszu najmu (vide: przelewy z dnia 15 lutego 2017 r. i 9 lutego 2017 r. oraz 15 marca 2017 r.). Co istotne wyciągi z rachunków bankowych, których konta zostały zajęte przez komorników nie zostały przy piśmie z dnia 15 maja 2017 r. nadesłane, choć mają istotne znaczenie w sprawie (vide: str. 4 postanowienia z dnia 29 sierpnia 2013 r.). Niezależnie od powyższego należy zauważyć, że poza kwotą wynoszącą [...] zł przewidzianą na koszty postępowania upadłościowego Syndyk masy upadłości dysponował jeszcze niewykorzystaną częścią zaliczki uiszczonej przez dłużnika w kwocie [...] zł, a nadto znajdującymi się w depozycie komornika sądowego środkami pieniężnymi uzyskanymi w toku prowadzonej egzekucji, a nie przekazanymi wierzycielowi (vide: str. 4 postanowienia z dnia 29 sierpnia 2013 r.), których kwota nie została wskazana. Dlatego też nie sposób było uznać jakoby wnioskodawca zasługiwał na przyznanie prawa pomocy. Tym bardziej, że korzysta z pomocy fachowego pełnomocnika, który reprezentuje go przed tut. Sądem. W tej sytuacji nieuzasadnione byłoby stwierdzenie, że upadła Spółka była w stanie ponieść dodatkowe i fakultatywne koszty związane z zastępstwem prawnym (mimo posiadania podpisanej umowy na obsługę prawną z adwokat K. Z. – vide: pkt 14 sprawozdania z działalności syndyka oraz dokonane 31 marca 2017 r. i 16 marca 2017 r. wydatki), a jednocześnie nie mogła ponieść obligatoryjnych kosztów sądowych należnych Skarbowi Państwa, skoro na dzień 14 lutego 2017 r. posiadane na rachunku bankowym środki wynosiły [...] zł, podczas gdy wykazana w deklaracji VAT nadwyżka podatku naliczonego nad należnym do przeniesienia na następny okres rozliczeniowy kształtowała się na poziomie [...] zł. Co istotne według zawartych w sprawozdaniu Syndyka informacji ustalono, że nadwyżka podatku naliczonego nad należnym za marzec 2012 r. w wysokości [...] zł została rozliczona z zaległościami, a do przeniesienia na następny okres rozliczeniowy pozostała kwota [...] zł. W świetle powyższego przyjąć należało, że złożony wniosek nie zasługuje na uwzględnienie. Osoba prawna nie może bowiem powoływać się tylko na to, że aktualnie nie dysponuje środkami na uiszczenie wpisu sądowego od skargi, ale musi także wykazać, że nie ma ich, mimo iż podjęła wszelkie niezbędne działania, by zdobyć fundusze na ten cel (por. postanowienie NSA z dnia 29 marca 2011 r., sygn. akt I OZ 191/11 oraz z dnia 28 maja 2014 r., sygn. akt II FZ 612/14, publik. na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Chodzi w szczególności o działania związane z zakończeniem spraw Spółki, w tym ściągnięcie wierzytelności i spieniężenie majątku. Ponieważ te jak wskazano wyżej są jeszcze w toku (vide: aktualne sprawozdanie Syndyka z działalności) dlatego też, na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 w zw. z art. 245 § 3 oraz art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, postanowiono orzec jak w sentencji.