III SA/Gl 427/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Iwona Wiesner po rozpoznaniu w dniu 9 października 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego z dnia 30 sierpnia 2017 r. o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi W.S. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odpowiedzialności osoby trzeciej w podatku od towarów i usług postanawia: utrzymać w mocy postanowienie referendarza sądowego z dnia 30 sierpnia 2017 r. Pismem z 20 marca 2017 r. skarżąca W.S. wniosła skargę na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odpowiedzialności osoby trzeciej w podatku od towarów i usług. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi kwocie 500 zł, skarżąca wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku podała, że jest osobą samotną. Poza mieszkaniem o pow. 47 m2 oraz udziałami w Spółce z o.o. "A" innych składników majątku nie posiada. Z renty inwalidzkiej, która wynosi 680,00 zł pokrywa koszty utrzymania, w tym czynsz w kwocie ok. 250,00 zł, opłaty za gaz rzędu ok. 60,00 zł oraz energię elektryczną w wysokości ok. 100,00 zł. Dodatkowo ciążą na niej zobowiązania wobec ZUS z tytułu odpowiedzialności członka zarządu, które wynoszą ok. 40.000,00 zł. Ponieważ wskazane wyżej dane okazały się niewystarczające do uwzględnienia złożonego wniosku, pismem z dnia 18 lipca 2017 r. Referendarz sądowy wezwał skarżącą do ich uzupełnienia w terminie siedmiu dni poprzez nadesłanie: - dokumentów źródłowych wskazujących na stan cywilny wnioskodawcy; - wyciągów lub wykazów z posiadanych rachunków bankowych obrazujących operacje dokonywane w ich ramach w ciągu ostatnich trzech miesięcy; - dokumentów źródłowych wskazujących na posiadane w Sp. z o.o. "A" udziały oraz ich wartość; - odpisów lub kserokopii składanych za 2015 r. i 2016 r. zeznań podatkowych lub informacji PIT-40A; - dokumentów wskazujących na ponoszone w związku z leczeniem wydatki, natomiast w przypadku ich nieposiadania należało przedstawić zaświadczenie lekarskie potwierdzające fakt konieczności stałego zażywania leków; - zaświadczenia właściwej jednostki samorządu terytorialnego wymieniającego wszystkie osoby zamieszkałe pod adresem wskazanym w rubryce nr 2.1 formularza; - dokumentów źródłowych obrazujących wysokość pobieranej renty wraz z informacją o dokonywanych potrąceniach egzekucyjnych, o ile takie są dokonywane; - odpisów bądź kserokopii dokumentów potwierdzających wysokość ponoszonych wydatków w postaci rachunków, faktur VAT lub dowodów wpłat uiszczanych opłat za czynsz, gaz, energię elektryczną, wodę, telefon itp. Wezwanie to zostało przesłane na adres wskazany w skardze i wobec nieobecności adresata pozostawione na okres 14 dni w urzędzie pocztowym do odbioru. W związku z tym, że przesyłka nie została odebrana w terminie zwrócono ją do Sądu z informacją "zwrot nie podjęto w terminie". W związku z tym, że doręczenie uważa się za skutecznie dokonane z upływem ostatniego dnia czternastodniowego terminu liczonego od dnia pierwszego zawiadomienia o złożeniu pisma w placówce pocztowej, co w rozpoznawanej sprawie miało miejsce 28 lipca 2017 r., tym samym doręczenie uznać należało za skutecznie dokonane 11 sierpnia 2017 r. To z kolei oznacza, że w terminie wskazanym, który upłynął bezskutecznie 18 sierpnia 2017 r., skarżąca nie uzupełniła danych podanych w treści wniosku. Mając powyższe na uwadze referendarz sądowy postanowieniem z 30 sierpnia 2017 r. odmówił Stronie skarżącej przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Referendarz sądowy w uzasadnieniu wskazał, że z uwagi na istniejące wątpliwości oraz braki w złożonych oświadczeniach i przedłożonym do akt materiale dowodowym, które do dnia wydania postanowienia nie zostały uzupełnione przyjął, że skarżąca ubiegając się o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych nie dołożyła należytej staranności w wykazaniu, że nie jest w stanie ich ponieść. Nie zgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem skarżąca pismem z 18 września 2017 r. wniosła sprzeciw, domagając się zmiany zaskarżonego postanowienia poprzez przyznanie prawa pomocy w zakresie opisanym we wniosku o prawo pomocy. W uzasadnieniu sprzeciwu W.S. podniosła, że jej sytuacja materialna uniemożliwia jej poniesienie kosztów postępowania sądowego bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie. Wskazała, że utrzymuję się jedynie z renty, a jej sytuacja materialna jest bardzo trudna przede wszystkim ze względu na sytuację finansową spółki "A", której jest wspólnikiem, jak również pełniła w tej spółce przez kilka lat funkcję Prezesa Zarządu. Podkreśliła, że ciąży na niej, jako na byłym członku Zarządu tej spółki, odpowiedzialność wobec ZUS za zobowiązania spółki w kwocie około 40 000,00 złotych oraz także inne zobowiązania.  Zaakcentowała, że składając oświadczenie majątkowe na urzędowym formularzu prawa pomocy wykazała wszelkie jej dochody i wydatki zatem w jej ocenie spełnione zostały przesłanki do rozpoznania wniosku i udzielenia prawa pomocy w postaci zwolnienia od obowiązku uiszczenia wpisu sądowego. Do sprzeciwu skarżąca nie dołączyła brakującej dokumentacji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje. Zaskarżone postanowienie należało utrzymać w mocy. Na wstępie należy wyjaśnić, iż w myśl art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm., zwanej dalej: p.p.s.a.), w brzmieniu nadanym przez art. 1 pkt 73 ustawy z dnia 9 kwietnia 2015r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. poz. 658), rozpoznając sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego o odmowie przyznania prawa pomocy, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 p.p.s.a.). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (art. 260 § 3 p.p.s.a.). Ustawa nowelizująca ten przepis weszła w życie w dniu 15 sierpnia 2015 r. Oznacza to, że obecnie sąd dokonuje merytorycznego rozpoznania sprzeciwu i wypowiada się o zasadności zaskarżonego sprzeciwem postanowienia lub zarządzenia, a nie jak dotychczas rozpoznaje wniosek o przyznanie prawa pomocy na nowo. Stosownie do art. 243 § 1 p.p.s.a. – stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Z kolei zgodnie z art. 245 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie częściowym lub całkowitym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Z kolei prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub części (...) lub obejmuje ustanowienie fachowego pełnomocnika w osobie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Na początku należy zaznaczyć, że W.S. , składając wniosek o prawo pomocy, zażądała przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Wskazać dodatkowo trzeba, że wpis od skargi należny w niniejszej sprawie wynosi 500 zł stosownie do § 2 ust. 3 pkt 12 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193). W orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalony jest pogląd, że prawo pomocy jest odstępstwem od zasady odpłatności postępowania sądowego i z tego powodu jego przyznanie następuje jedynie w wyjątkowych przypadkach, a mianowicie w sytuacji, gdy ograniczone możliwości płatnicze strony lub ich brak pozbawiają ją możności skorzystania z przysługującego jej prawa do sądu. Przeszkoda ta musi być realna, a do stwierdzenia jej zaistnienia niezbędne jest dokładne poznanie sytuacji wnioskodawcy. To na składającym wniosek spoczywa ciężar przekonania Sądu, że znajduje się w sytuacji, która została uznana przez ustawodawcę za usprawiedliwiającą przyznanie prawa pomocy (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 16 listopada 2012 r., sygn. akt: I FZ 429/12 – dostępne na stronie internetowej www.orzeczenia.nsa.gov.pl, podobnie jak pozostałe, przytaczane w dalszej części uzasadnienia, orzeczenia). Rozstrzygnięcie zatem w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. To strona musi wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia poczynienie odstępstwa od generalnej reguły ponoszenia kosztów procesu. (vide: J. Tarno, Prawo o postępowania przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. LexisNexis, Warszawa 2006, s. 504; B. Dauter i inni, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. Zakamycze, Kraków 2005, s. 592). Właściwe bowiem przedstawienie przez stronę przyczyn uzasadniających wobec niej zastosowanie prawa pomocy oraz dowodów na ich poparcie umożliwi sądowi rozpoznającemu wniosek dokonanie prawidłowej oceny jej sytuacji majątkowej. Nastąpić to może tylko w przypadku, gdy strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy przedstawi w sposób przekonywujący, tj. spójny i niebudzący wątpliwości, że znajduje się w sytuacji umożliwiającej zasadność zastosowania wobec niej instytucji prawa pomocy. Skoro udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa, to powinno ono sprowadzać się do przypadków, w których zdobycie środków na sfinansowanie jej udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 3 stycznia 2013 r., sygn. akt: II FZ 987/12, LEX nr 1274301). Ponadto w orzecznictwie podkreśla się, że instytucja przyznania prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i jest stosowana tylko w przypadkach osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną. Może być ono przyznane na wniosek osób bardzo ubogich, znajdujących się ze względu na różne zdarzenia życiowe w sytuacji, która nie pozwala im na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, lub gdy ich zapłata byłaby związana z poniesieniem uszczerbku koniecznego dla wnioskującego i jego rodziny, tj. uniemożliwiłoby zaspokojenie najbardziej podstawowych potrzeb życiowych. Analizując przedstawione we wniosku okoliczności i brak przedłożenia przez Stronę skarżącą jakiejkolwiek dokumentacji źródłowej Sąd doszedł do przekonania, że zaskarżone postanowienie odpowiada prawu, gdyż W.S. nie wykazała w sposób dostateczny swojej sytuacji finansowej, przez co uniemożliwił ocenę czy znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W sprawie bowiem pozostaje nadal wiele niewyjaśnionych kwestii, które uniemożliwiają uwzględnienie złożonego wniosku. Związane jest to z niewywiązaniem się skarżącej z powinności rzetelnej odpowiedzi na wezwanie referendarza z 18 lipca 2017 r. Nadto braki w dokumentacji nie zostały uzupełnione przy złożeniu sprzeciwu z dnia 18 września 2017 r., pomimo wskazania w postanowieniu referendarza, że jest to przyczyna odmowy przyznania prawa pomocy. Brak dokumentacji źródłowej w rozpatrywanej sprawie wyklucza kompleksową analizę sytuacji finansowej skarżącej i jej gospodarstwa domowego. Wbrew zawartym w sprzeciwie twierdzeniom skarżącej, jakoby wszystkie wątpliwości zostały wyjaśnione stwierdzić należy, że nadal brak jest podstawowych dokumentów umożliwiających ocenę bieżącej kondycji finansowej skarżącej i jej gospodarstwa domowego. Przede wszystkim, żeby właściwie ocenić bieżące możliwości płatnicze W.S. należy ustalić jakimi comiesięcznymi dochodami dysponuje oraz jakie wydatki ponosi – brak odpowiedzi nawet w części na wezwanie referendarza z dnia 18 lipca 2017 r. sprawia, iż Sąd w ślad za referendarzem sądowym uznał, iż ustalenie rzeczywistych możliwości finansowych skarżącej nie było możliwe. Reasumując, Sąd stwierdza, że podniesione w sprzeciwie okoliczności nie mogły podważyć poczynionych w zaskarżonym postanowieniu ustaleń oraz ich oceny prawnej. W ocenie Sądu, w zaskarżonym postanowieniu referendarz sądowy zasadnie ocenił wniosek skarżącej, słusznie przyjmując, że informacje podane przez nią jako niekompletne nie pozwalały na wolną od wątpliwości ocenę złożonego wniosku. Przypomnieć należy, że instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy, co oznacza, że może być stosowana tylko w przypadku osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną. Dlatego też przyznanie pomocy w zakresie częściowym, o co ubiega się W.S., jest ograniczone wyłącznie do przypadków, gdy zapłata wymaganych kosztów groziłaby zachwianiem zaspokojenia niezbędnych potrzeb egzystencjalnych. Jak podnosi się w orzecznictwie, przez uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony w taki sposób, że nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 10 maja 2005 r., sygn. akt II OZ 318/05 wskazał, że prawo pomocy przyznawane jest osobom, które pomimo starań i przy największym możliwym wysiłku nie mogą ponieść kosztów postępowania, ponieważ ich dochód jest wybitnie niski lub też nie osiągają żadnego dochodu. Skarżący natomiast nie wykazał zaistnienia takich okoliczności. Jeszcze raz podkreślić należy że ocena, czy zdobycie środków na opłacenie skarg zainicjowanych przed Tut. Sądem jest realna, możliwa jest dopiero, gdy Sąd posiada kompletną, nie budzącą wątpliwości dokumentację w pełni obrazującą sytuację finansową Strony skarżącej i jej gospodarstwa domowego a także spójną z oświadczeniami złożonymi uprzednio. Mając na uwadze powyższe okoliczności, Sąd na mocy art. 260 p.p.s.a. w związku z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. postanowił jak na wstępie.