III SA/Gl 449/17

Starszy referendarz w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach Jolanta Skowronek po rozpoznaniu w dniu 11 października 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi T. T. na decyzję Prezesa Wyższego Urzędu Górniczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie opłaty podwyższonej za wydobywanie kopaliny bez koncesji w zakresie wniosku o przyznanie prawa pomocy obejmującego zwolnienie z kosztów sądowych postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. W treści złożonego na urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący domagał się zwolnienia z kosztów sądowych (vide: pismo z dnia [...] r. precyzujące zakres złożonego wniosku). W uzasadnieniu powyższego podał, że wspólne gospodarstwo domowe prowadzi z niepracującą żoną oraz dwiema córkami w wieku 21 i 13 lat. Ich jedynym źródłem utrzymania jest prowadzona przez skarżącego działalność gospodarcza, która nie przynosi dochodów tylko straty (vide: zestawienie przychodów i wydatków za 2015 i 2016 r. oraz wydruk próbny za styczeń 2017 r.). Poza domem o pow. 120 m2, którego wartość oszacowana została na ok. 250.000,00 zł posiada jeszcze gospodarstwo rolne o pow. 20 ha (grunty klasy IV, V i VI) oraz dwa samochody marki [...] i [...] rocznik [...] o wartości ok. 60.000,00 zł i ok. 50.000,00 zł. Tymczasem poza ratami leasingowymi, które wynoszą 5 x 2.100,00 zł plus 10.700,00 zł spłaca też trzy kredyty, których raty wynoszą 14.500,00 zł. Jako uzupełnienie podanych wyżej danych do akt sprawy przedłożono: - dokumenty źródłowe obrazujące ponoszone w związku z utrzymaniem wydatki w postaci podatku rolnego oraz podatku od nieruchomości (w łącznej kwocie 2.525,00 zł i 3.882,00 zł – opłata roczna), jak również energii elektrycznej (1.014,96 zł); - decyzję w sprawie odroczenia zaległości podatkowych wynoszących 49.649,00 zł dotyczących podatku od środków transportowych; - listę rachunków bankowych dotyczących prowadzonej działalności, których saldo wynosi łącznie 14.361,07 zł; - listę rachunków prywatnych, których łączne saldo wynosi 1.843,66 zł; - podsumowanie przychodów i wydatków za sierpień 2017 r. (wydruk próbny); - informację o stanie konta ubezpieczonego w ZUS, która odnosi się do żony skarżącego; - umowę kredytu hipotecznego wraz z harmonogramem jego spłaty w ratach wynoszących 854,38 zł; - wydruki z księgi wieczystej posiadanych nieruchomości. Mając na uwadze wszystkie podniesione wyżej okoliczności zważono, co następuje. Stosownie do treści art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm. - dalej jako p.p.s.a.) przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, tj. opłat sądowych i wydatków (vide: art. 245 § 3 w/w ustawy) następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przez uszczerbek, o którym mowa wyżej, należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, że nie może ona zapewnić sobie minimum warunków socjalnych (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 marca 2005 r., sygn. akt II FZ 137/05, Lex nr 1405477). Dlatego też prawo pomocy jako instytucja o charakterze wyjątkowym może być stosowane jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania. Tylko bowiem w takim przypadku istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na pozostałych współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia strony skarżącej z obowiązku ich ponoszenia (vide: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 stycznia 2005 r. sygn. akt FZ 478/04, Lex nr 393645). Odnosząc powyższe rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy stwierdzić należy, że złożony wniosek nie zasługuje na uwzględnienie. Jak bowiem ustalono z nadesłanych do akt dokumentów źródłowych skarżący wbrew złożonemu oświadczeniu jakoby prowadzona przez niego działalność gospodarcza przynosiła wyłącznie straty od początku bieżącego roku wypracował przychód rzędu 1.482.209,43 zł, który po potrąceniu o ponoszone wydatki przyniósł dochód w kwocie 564.847,35 zł. To z kolei oznacza, że powinien partycypować w kosztach niniejszego postępowania. Tym bardziej, że w doktrynie za dominujący uznany został pogląd, zgodnie z którym koszty sądowe należą do normalnych kosztów działalności gospodarczej, a dochodzenie roszczeń na drodze sądowej - jako element tej działalności - wymaga na równi z koniecznością zapewnienia środków na bieżącą działalność, także zapewnienia środków na ich dochodzenie (por. M. Kowalska, A. Malmuk-Cieplak, Stosowanie ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, Przegląd Sądowy 2006/9/44). W procedurze planowania wydatków podmioty prowadzące działalność gospodarczą, przewidując realizację swoich praw przed sądem, powinny uwzględniać także konieczność posiadania środków na prowadzenie spraw sądowych. Planowanie wydatków bez uwzględnienia zasady odpłatności wymiaru sprawiedliwości jest naruszeniem równoważności w traktowaniu swoich powinności finansowych oraz preferowaniem jednych zobowiązań mających zresztą charakter publicznoprawny względem drugich, zaś strona, która realizuje swoje zobowiązania w taki sposób, że wyzbywa się zdolności do zapłaty należnych w sprawie kosztów sądowych nie może prawnie skutecznie podnieść zarzutu, że odmowa zwolnienia z obowiązku ich ponoszenia jest ograniczeniem dostępności do realizacji jej praw przed sądem (por. postanowienia NSA z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 61/04, GZ 64/04 i z dnia 18 grudnia 2012r., sygn. akt II GZ 478/12 dostępne na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Tymczasem jak wynika z podsumowania ponoszonych w sierpniu 2017 r. wydatków te wynosiły 125.661,67 zł, podczas gdy od początku bieżącego roku była to kwota rzędu 917.362,08 zł. W tej sytuacji twierdzenie jakoby skarżący nie był w stanie pozyskać stosownych środków na uiszczenie należnego od wniesionej skargi wpisu sądowego, który wynosić będzie 39.842,00 zł nie mogło odnieść zamierzonego skutku. Tym bardziej, że posiada zdolność kredytową, albowiem jako składniki majątku wymienił: dom jednorodzinny oraz gospodarstwo rolne o łącznej pow. ok. 20 ha (vide: rubryka nr 7.1 formularza). Ponadto z dokumentów źródłowych, które nadesłał wynika, że figuruje razem z żoną nie tylko pod adresem [...] w G., ale również pod adresem [...] w K., [...] w P. oraz [...] w G. (por.: dokumenty źródłowe dołączone do pisma z dnia [...] r. stanowiącego uzupełnienie złożonego wniosku oraz dokumenty znajdujące się w aktach o sygn. akt III SO/Gl 3/17), które w treści urzędowego formularza nie zostały wymienione, choć mają istotne znaczenie przy ocenie sytuacji finansowej wnioskodawcy. Dotyczy to również B. T., który objęty jest ubezpieczeniem społecznym rolników, a który w rubryce nr 6 formularza nie został wymieniony. Nie można było zatem ustalić, czy ten zamieszkuje ze skarżącym i jaki jest stopień pokrewieństwa między tymi osobami. Bliższe informacje w tym zakresie nie zostały bowiem podane choć budziły one wątpliwości przy ocenie złożonego pod sygn. III SO/Gl 3/17 wniosku o przyznanie prawa pomocy. Podobnie kwestia braku wystarczających środków na opłacenie wpisu sądowego w kontekście przedłożonych przy piśmie z dnia [...] r. dokumentów bankowych stanowiących jedynie saldo posiadanych na rachunkach środków bez wskazania daty, z której wydruk pochodzi, a nadto dokonywanych w ciągu ostatnich trzech miesięcy operacji uznaniowych i obciążeniowych, nie mogła przemawiać za uwzględnieniem złożonego wniosku choćby w części. Szacowanie wysokości kosztów sądowych, które skarżący mógłby ponieść w związku ze swoim udziałem w sprawie może mieć bowiem miejsce jedynie wtedy, gdy podane w treści urzędowego formularza dane nie budzą żadnych zastrzeżeń. Ponieważ te budziły wątpliwości, co więcej okazały się niekompletne, brak było wystarczających podstaw, aby przyjąć, że sytuacja wnioskodawcy przemawia za przyznaniem prawa pomocy w żądanym zakresie. Dlatego też mając na uwadze powyższe na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 w zw. z art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, postanowiono orzec jak w sentencji.