III SA/Gl 471/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Iwona Wiesner po rozpoznaniu w dniu 11 lipca 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi A sp. z o.o. w R. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług w zakresie wniosku o przyznanie prawa pomocy obejmującego częściowe zwolnienie od kosztów sądowych w postaci wpisu sądowego od skargi kasacyjnej postanawia: 1. zwolnić stronę skarżącą od wpisu sądowego od skargi kasacyjnej w kwocie przekraczającej 5.000 (pięć tysięcy) złotych, 2. w pozostałym zakresie odmówić przyznania prawa pomocy. W treści złożonego na urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżąca Spółka reprezentowana przez fachowego pełnomocnika procesowego zwróciła się z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia z należnego od wniesionej skargi kasacyjnej wpisu sądowego. W jego motywach podała, że nie ma możliwości realnego wygospodarowania środków niezbędnych na pokrycie kosztów postępowania, albowiem te wynoszą 50.000,00 zł. Ponadto równolegle z niniejszą sprawą zaskarżyła wydane w sprawie o sygn. III SA/Gl 472/15 orzeczenie, a zatem łącznie zobowiązana będzie uiścić kwotę 100.000,00 zł. Tymczasem jej aktualna sytuacja finansowa nie pozwala na powyższe. Na dzień 31 grudnia 2015 r. zobowiązania Spółki wynosiły 375.848,71 zł. Składały się na nie koszty działalności, czyli zobowiązania wobec kontrahentów (61.937,40 zł), raty kredytu na sfinansowanie bieżącej działalności (250.000,00 zł), podatki od nieruchomości, użytkowania wieczystego, środków transportu, a nadto wynagrodzenia [...] pracowników w łącznej kwocie 63.911,31 zł. Dlatego też na koniec 2015 r. Spółka przy przychodzie rzędu 31.620.708,87 zł poniosła stratę wynoszącą 2.940.034,14 zł, albowiem jej wydatki kształtowały się na poziomie 34.085.115,57 zł. W porównaniu do 2014 r. jej dochody zmalały o 141.674.967,04 zł. W oświadczeniu o posiadanym majątku i dochodach zadeklarowała kapitał zakładowy rzędu 640.000,00 zł, środki trwałe, których wartość oszacowała na 18.411.126,97 zł oraz stratę w kwocie 2.940.035,14 zł (vide: bilans dołączony do wniosku). Ponadto podała, że na rachunkach bankowych posiada zgromadzone środki w kwocie 355,00 zł i 30.453,36 zł (vide: wyciągi z konta), natomiast saldo środków zgromadzonych w kasie i na rachunkach na dzień 31 grudnia 2015 r. wynosiło 182.824,52 zł. Mając powyższe na uwadze referendarz sądowy postanowieniem z dnia 30 marca 2016 r. odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy. Uznał bowiem, że skarżąca nie wykazała, że w chwili obecnej nie ma adekwatnych środków na poniesienie wpisu sądowego od złożonej skargi kasacyjnej, a także, że nie jest w stanie ich pozyskać. Nie zgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem skarżąca pismem z dnia 12 kwietnia 2016 r. wniosła sprzeciw. W jego uzasadnieniu podniosła, że dotychczas samodzielnie ponosiła wszystkie koszty postępowania i nie występowała o przyznanie prawa pomocy. Samodzielnie uiściła opłaty sądowe od wniesionych skarg w łącznej wysokości 200.000 zł oraz poniosła koszty zastępstwa procesowego. Dopiero aktualna sytuacja majątkowa skarżącej doprowadziła do tego, że nie dysponuje ona środkami potrzebnymi na uiszczenie opłat sądowych. Zadaniem skarżącej referendarz sądowy błędnie przyjął, że w dniu wniesienia skargi kasacyjnej dysponowała ona środkami finansowymi zgromadzonymi na koncie na dzień 31 grudnia 2015 r. W ocenie skarżącej, błędnym było również przyjęcie, że skarżąca mogła uzyskać dopłaty od wspólników podczas, gdy umowa spółki nie przewiduje takiej możliwości. Ponadto zdaniem skarżącej referendarz sądowy nie wezwał skarżącego do nadesłania odpowiedniej informacji w tej sprawie. Dalej skarżąca podniosła, że uzyskany w 2015 r. przychód jest jedynie pozycją w bilansie, bez poparcia w faktycznych środkach na koncie, zaś informacja o całorocznym przychodzie nie mówi nic o jego strukturze. W końcowej części sprzeciwu skarżąca wyjaśniła, że aktualnie prowadzi rozmowy z bankiem B w celu wielokrotnego zmniejszenia wysokości comiesięcznych rat spłaty kredytu obrotowego. W odpowiedzi na wezwanie Sądu z dnia 5 maja 2016 r. skarżąca nadesłała szereg dokumentów obrazujących aktualną sytuację Spółki tj: - kopię umowy spółki wraz z aneksami, - wyciągi z posiadanych rachunków z ostatnich 3 miesięcy (luty, marzec, kwiecień), - deklaracje VAT 7 za ostanie trzy miesiące (luty, marzec, kwiecień), - umowę kredytową z B wraz z załącznikami, - bilans oraz rachunek zysków i strat sporządzony na 30 kwietnia 2016 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje Stosownie do treści art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2012 r., poz.270 ze zmianami) – zwanej dalej w skrócie "p.p.s.a (w brzmieniu obowiązującym przed 15 sierpnia 2015 r. zgodnie z art. 2 ustawy z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz.U. z 2015 r., poz. 658), wniesienie sprzeciwu na postanowienie referendarza sądowego w przedmiocie prawa pomocy, który nie został odrzucony ma ten skutek, że postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Sąd rozstrzyga ją w drodze postanowienia, na które przysługuje zażalenie. Należy w tym miejscu zauważyć, że ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie daje sądowi uprawnienia do merytorycznego rozpoznania zasadności sprzeciwu. Skutkiem prawidłowo wniesionego sprzeciwu jest bowiem utrata mocy wiążącej orzeczenia referendarskiego z mocy samej ustawy i przejście sprawy będącej jego przedmiotem do właściwości sądu (W. Chróścielewski, J.P. Tarno: Postępowanie administracyjne i postępowanie przed sądami administracyjnymi, Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004). A zatem już samo wniesienie sprzeciwu, a nie jego zakres określony przez stronę powoduje utratę mocy wiążącej postanowienia wydanego przez referendarza sądowego. W takiej sytuacji sąd rozpoznaje złożony w sprawie wniosek, w tym wypadku wniosek o przyznanie prawa pomocy. Powyższe sprowadza się do ustalenia, czy spełniona została określona w art. 246 § 2 pkt 2 ustawy p.p.s.a. przesłanka zwolnienia strony skarżącej od kosztów sądowych czy też nie. Zgodnie z treścią powołanego przepisu przyznanie osobie prawnej prawa pomocy w zakresie częściowym, o którym mowa w art. 245 § 3 ustawy p.p.s.a., może mieć miejsce jedynie wtedy, gdy ta wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania Jak wynika bowiem z art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Natomiast instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, która ma gwarantować możliwość realizacji prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W związku z tym, że w przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca wykaże, że nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu. Z treści art. 246 § 2 p.p.s.a., wynika w sposób jednoznaczny, że ciężar dowodu spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie jej takiego prawa. Z zawartego w art. 246 § 2 p.p.s.a. określenia "gdy wykaże" wynika, że to strona powinna podejmować takie czynności, które przekonałyby Sąd, co do zasadności przyznania jej prawa pomocy. Rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy bowiem od tego, co zostanie przez stronę wykazane. Ma ona istotne znaczenie w sprawie, albowiem pozwala wyjaśnić wątpliwości co do wiarygodności składanych oświadczeń oraz skonfrontować ich treść z dokumentacją źródłową, której przykładowy katalog zawiera § 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 19 sierpnia 2015 r. w sprawie określenia wzoru i sposobu udostępniania urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz sposobu dokumentowania stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego wnioskodawcy (Dz. U. z 2015 r., poz. 1257). Podobnie art. 252 § 1 ustawy p.p.s.a. nie pozostawia wątpliwości co do tego, że informacje zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy powinny być przekonująco umotywowane. Dlatego też od stron ubiegających się o zwolnienie od kosztów sądowych oczekuje się aktywnej postawy procesowej przejawiającej się przede wszystkim w wyczerpującym podawaniu informacji na temat ich stanu majątkowego oraz w dostarczaniu wszelkich żądanych dokumentów, w oparciu o które ma zostać poddana analizie ich kondycja finansowa i możliwości płatnicze. To bowiem na podstawie przedłożonych dokumentów źródłowych musi zostać osiągnięty stan pewności co do tego, że wnioskodawca nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Odnosząc powyższe rozważania do niniejszej sprawy stwierdzić należy, że skarżąca wykazała, że w obecnej chwili nie jest w stanie uiścić pełnego wpisu sądowego od skargi kasacyjnej. Z nadesłanej do akt sprawy dokumentacji wynika, że skarżąca nie znajduje się w dobrej kondycji finansowej, a także, że nie posiada ona wystarczających środków finansowych na pokrycie pełnego wpisu od skargi kasacyjnej, jakkolwiek Sąd doszedł do przekonania, że może ona pokryć w części wskazaną wyżej opłatę. Przede wszystkim należy podnieść, że przychody spółki w porównaniu z rokiem 2015 r. drastycznie zmalały z 31 620 708,87 zł na 1 307 249,67 zł przy kosztach działalności operacyjnej wynoszących 1 042 216,85 (stan na 30 kwietnia 2016 r.). Jednocześnie od lutego 2015 r. Spółka sukcesywnie redukuje zatrudnienie (z 74 pracowników w lutym 2015 r. do 21 pracowników w styczniu 2016 r.). Ponadto pomimo stosunkowo wysokiego kapitału podstawowego Spółki (640 000 zł) jak i kapitału zapasowego (10 616 520, 26 zł), strata netto z lat ubiegłych wynosząca 118 582 562,64 zł doprowadziła do powstania ujemnego kapitału własnego (– 107 134 872,11 zł), który wskazuje na zagrożenie kontynuacji działalności Spółki i niesie za sobą ryzyko niewypłacalności Spółki. Za przyznaniem prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od wpisu od skargi kasacyjnej przemawia także dokonana analiza wskaźników płynności finansowej, które odzwierciedlają zdolność przedsiębiorstwa do regulowania zaciągniętych zobowiązań. Ich niski poziom świadczy bowiem o pogarszającej się sytuacji finansowej przedsiębiorstwa. Z akt sprawy wynika również, że część majątku Spółki (środki trwałe, maszyny, samochody) jest przedmiotem zastawu skarbowego ustanowionego na rzecz Skarbu Państwa, pozostała część w postaci nieruchomości posiadanych przez skarżącą jest obciążona bądź to hipoteką zabezpieczającą kredyt na rzecz B S.A. z tytułu umowy kredytowej bądź to hipoteką przymusową ustanowioną na rzecz Skarbu Państwa. W ocenie Sądu nie budzi zatem wątpliwości, że skarżąca w obecnej chwili nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania kasacyjnego w niniejszej sprawie oraz w sprawie o sygn. akt III SA/Gl 472/15, obejmujących wpisy od skargi kasacyjnej w łącznej wysokości 100.000 zł. Tym niemniej mając na uwadze fakt, iż skarżąca na dzień 30 kwietnia 2016 r. osiągnęła zysk z działalności gospodarczej oraz dysponowała środkami pieniężnymi znajdującymi się w kasie i na rachunkach bankowych w kwocie 27 017,78 zł Sąd doszedł do przekonania, że jest ona w stanie partycypować w kosztach niniejszego postępowania. Podkreślić należy, że przesłanką przemawiającą za całkowitym zwolnieniem od wpisu od skargi kasacyjnej nie może być okoliczność, że Spółka w dniu 31 maja 2016 r. podpisała aneks do umowy kredytowej zawartej z B, na mocy którego miesięczna rata kredytowa w okresie od 30 czerwca 2016 r. do 31 grudnia 2016 r. została zmniejszona z 200.000 zł do 50.000 zł. Wprawdzie świadczy to o pogarszającej się sytuacji Spółki, tym niemniej zaakcentować należy, że zobowiązania cywilnoprawne nie mogą mieć pierwszeństwa przed zobowiązaniami publicznoprawnymi, do których należą koszty sądowe, gdyż koszty te jako należności budżetu państwa należy uiszczać na równi z innymi wydatkami obciążającymi skarżącego (por. postanowienia: Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 czerwca 2013 r., sygn. akt II FZ 273/13, z dnia 21 maja 2012 r., sygn. akt II FZ 376/12, Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 11 września 2013 r., sygn. akt III SA/Lu 870/12, publ. http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Trzeba przy tym zasygnalizować także, że opłaty w postępowaniu sądowoadministracyjnym mają charakter danin publicznoprawnych i dlatego zwolnienie z obowiązku ich ponoszenia może być stosowane jedynie w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. To z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia (tak w postanowieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 stycznia 2005 r., sygn. akt FZ 478/04, niepubl.). Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności oraz treść art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. należało uznać, że skarżąca wykazała, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania kasacyjnego. W celu zachowania prawa do sądu, zasadnym jest przyznanie jej prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia z należnego wpisu od skargi kasacyjnej, przekraczającego kwotę 5 000 zł. Kwota ta została ustalona na podstawie analizy majątkowej strony, jako adekwatne do jej możliwości płatniczych. Mając powyższe na uwadze, postanowiono jak w sentencji, działając na podstawie art. 260 § 1 p.p.s.a. w związku z art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a.