III SA/Gl 490/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Anna Apollo, Sędziowie Sędzia WSA Magdalena Jankiewicz (spr.), Sędzia WSA Beata Kozicka, Protokolant Specjalista Ewa Olender, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 listopada 2019 r. sprawy ze skargi J.J. na decyzję Wojewody Śląskiego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie statusu osoby bezrobotnej oddala skargę. Zaskarżoną decyzją z [...]r. nr [...] Wojewoda Śląski utrzymał w mocy decyzję Starosty L. z [...] r. nr [...] o utracie przez skarżącą J. J. statusu osoby bezrobotnej z dniem [...] r. W podstawie prawnej powołał art. 2 ust. 1 pkt 2 ustawy z 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (t.j. Dz. U. z 2018 r., poz. 1265 z późn, zm.) – dalej powoływana jako "ustawa o promocji zatrudnienia", a w uzasadnieniu przedstawił stan faktyczny sprawy. Wskazał, że skarżąca zarejestrowała się w Powiatowym Urzędzie Pracy w L. [...] r. jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku dla bezrobotnych. W dniu 21.12.2018 r. stawiła się do organu zatrudnienia i przedstawiła wydruk z Centralnej Informacji Krajowego Rejestru Sądowego, z którego wynikało, iż [...] r. do KRS dokonano wpisu spółki z o.o. z siedzibą w C., którego organem uprawnionym do reprezentacji podmiotu jest zarząd składający się z jednej osoby, tj. strony pełniącej funkcję prezesa zarządu. Biorąc pod uwagę powyższe, organ I instancji wydał [...] r. decyzję, orzekając o utracie przez skarżącą statusu osoby bezrobotnej z dniem 3.12.2018 r. Orzeczenie to stało się przedmiotem odwołania strony do Wojewody Śląskiego. Organ odwoławczy rozpatrując przedmiotową sprawę uznał, iż rozstrzygnięcia wymaga czy osoba pełniąca funkcję członka zarządu spółki z o.o. może posiadać status bezrobotnego zgodnie z art. art. 2 ust. 1 pkt 2 ustawy o promocji zatrudnienia w okresie pozostawania w zarządzie spółki. Stwierdził, że w myśl art. 2 ust. 1 pkt 2 ustawy o promocji zatrudnienia bezrobotnym jest osoba niezatrudniona i niewykonująca innej pracy zarobkowej, zdolna i gotowa do podjęcia zatrudnienia w pełnym wymiarze czasu pracy obowiązującym w danym zawodzie lub w danej służbie albo innej pracy zarobkowej, zarejestrowana we właściwym dla miejsca zameldowania stałego lub czasowego powiatowym urzędzie pracy oraz poszukująca zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Z kolei art. 33 ust. 4 pkt 1 cytowanej ustawy stanowi, iż starosta, z zastrzeżeniem art. 75 ust. 3, pozbawia statusu bezrobotnego osobę, która nie spełnia warunków, o których mowa w art. 2 ust. 1 pkt 2 ustawy. Art. 2 ust. 1 pkt 2 lit. "a" do "m" ustawy zawiera nadto zespół przesłanek negatywnych, a więc okoliczności, które uniemożliwiają nabycie czy zachowanie tego statusu. Z ich zestawienia jednoznacznie wynika, że nie każda osoba rejestrująca się w urzędzie pracy może być uznana za bezrobotnego. Brzmienie tego artykułu jest kategoryczne, co oznacza, że kwestie statusu bezrobotnego nie zależą od uznania organów orzekających. Nie jest możliwe odstąpienie od nich nawet ze względu na szczególne uwarunkowania konkretnej sprawy. Stąd też bezrobotnym może być jedynie osoba niepozostająca w stosunku pracy czy stosunku służbowym oraz niewykonująca innej pracy zarobkowej i to niezależnie od wysokości uzyskiwanego z tego tytułu wynagrodzenia. Przeszkody do nabycia oraz posiadania statusu osoby bezrobotnej nie stanowi jedynie wykonywanie na zasadach określonych w art. 2 ust. 2 ustawy, świadczeń przez wolontariuszy i odbywanie praktyki absolwenckiej. Dalej organ stwierdził, że z postanowień art. 2 ust. 1 pkt 2 ustawy o promocji zatrudnienia wynika jeszcze jeden warunek stanowiący element definicji bezrobotnego, a mianowicie "gotowość do podjęcia pracy". Warunek ten musi być przy tym spełniony zarówno w dniu rejestracji w charakterze bezrobotnego, jak i przez cały czas korzystania z omawianego statusu. Chodzi tu przy tym o możliwość podjęcia nie jakiejkolwiek działalności zarobkowej, lecz gotowość do podjęcia zatrudnienia w pełnym wymiarze czasu pracy. Ustawa nie wyjaśnia wprost pojęcia "gotowości do pracy", jednakże nie można takiego zapisu utożsamiać wyłącznie z samą potencjalną chęcią podjęcia przez zainteresowanego pracy, lecz musi ona oznaczać rzeczywistą, faktyczną i aktualną możliwość podjęcia pracy, gdyż z tą kwestią wiąże się nabycie określonych praw podmiotowych do świadczeń publicznoprawnych. Z akt sprawy wynika zaś, że strona jest prezesem jednoosobowego zarządu spółki z o.o. W myśl przepisów kodeksu spółek handlowych (art. 201 § 1), zarząd jako jedyny organ prowadzi sprawy spółki i reprezentuje spółkę. Oznacza to, że w zakresie działalności gospodarczej jest on jedynym upoważnionym do prowadzenia tej działalności. W takim przypadku istotne znaczenie ma nie to, czy takie czynności są wykonywane odpłatnie, lecz to, że na każdej z osób pełniących omawianą funkcję ciążą określone zadania, które muszą być wykonywane osobiście. Natomiast okoliczność, iż strona nie pobiera wynagrodzenia, nie wpływa na ocenę, że jest osobą reprezentującą spółkę. Z tego względu organ stwierdził, że nie można przyjąć, że strona pełniąc od [...] r. funkcję prezesa zarządu spółki, była osobą zdolną i gotową do podjęcia zatrudnienia w pełnym wymiarze czasu pracy obowiązującym w danym zawodzie lub służbie w tej dacie. Pełnienie bowiem funkcji prezesa zarządu spółki wiąże się z obowiązkami, które ograniczają gotowość do pracy w pełnym wymiarze czasu. Jest to okoliczność przesądzająca o utracie przez stronę statusu osoby bezrobotnej. Nie zmienia tej oceny fakt, iż nie jest ona w spółce zatrudniona i - jak deklaruje - nie osiąga z tytułu wykonywania funkcji prezesa żadnego wynagrodzenia. Bez znaczenia w sprawie pozostaje zatem subiektywne przekonanie strony o zdolności i gotowości do podjęcia zatrudnienia w pełnym wymiarze czasu pracy oraz innej pracy zarobkowej w związku z zamiarem reprezentowania spółki w czasie wolnym od ewentualnej pracy w sposób z nią nie kolidujący. Strona jako osoba bezrobotna winna wykazać się przymiotem gotowości i zdolności do podjęcia zatrudnienia w pełnym wymiarze. Nie sposób przyjąć, aby organ proponując pracę np. w systemie zmianowym zastanawiał się i analizował czy fakt, że strona jest prezesem spółki pozwoli jej na pełną gotowość do wykonywania pracy tym bardziej, że w niniejszej sprawie działalność spółki może być prowadzona tylko przez nią jako jedynego członka zarządu spółki. W tych okolicznościach sprawy uznał, że pełnienie przez stronę takiej funkcji może ograniczać gotowość do pracy w pełnym wymiarze czasu i stanowi wystarczający warunek do pozbawienia jej statusu osoby bezrobotnej. Na to rozstrzygnięcie strona wywiodła skargę do sądu administracyjnego w Gliwicach. Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie: 1) przepisów prawa przez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie art. 2 ust. 1 pkt 2, ustawy o promocji zatrudnienia; 2) przepisów prawa przez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie art. 33 ust. 4 pkt 1 ww. ustawy. W oparciu o powyższe zarzuty wniosła o: 1. uchylenie zaskarżonej decyzji, 2. zasądzenie kosztów postępowania. W uzasadnieniu skargi podniosła, że co prawda jest prezesem zarządu spółki, ale Spółka nie podjęła jeszcze żadnej działalności. Tak więc ona sama nie wykonuje w niej żadnej pracy, zatem jest gotowa do podjęcia pracy w pełnym wymiarze, a przez wydaną decyzję organ pozbawił ją środków do życia. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o oddalenie skargi podtrzymując dotychczasowe stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie jest zasadna. Kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów wymienionych w art. 3 § 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm., dalej: "p.p.s.a."), stosownie do art. 1 ustawy z 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tj. Dz. U. z 2018 r., poz. 2107 ze zm.), sprawowana jest w oparciu o kryterium zgodności z prawem. W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, albo przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) – c) p.p.s.a.). Przy czym, zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy i nie jest związany zarzutami skargi ani jej wnioskami. Istotą sporu jest zasadność pozbawienia strony statusu osoby bezrobotnej z uwagi na objęcie przez nią funkcji prezesa jednoosobowego zarządu spółki prawa handlowego. Organy stanęły na stanowisku, że zajmowanie tego stanowiska stoi w sprzeczności ze stałą i pełną gotowością do podjęcia zatrudnienia, co jest warunkiem koniecznym do posiadania statusu osoby bezrobotnej; zdaniem strony nie utraciła ona możliwości do podjęcia zatrudnienia, gdyż spółka nie podjęła faktycznej działalności. W tak zarysowanym sporze Sąd podzielił stanowisko organów. Definicję legalną osoby bezrobotnej zawiera art. 2 ust. 1 pkt 2 ustawy z 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (t.j. Dz. U. z 2018 r., poz. 1265 z późn, zm.). Stanowi on, że termin "bezrobotny" oznacza osobę, o której mowa w art. 1 ust. 3 pkt 1 i 2 lit. a-g, lit. i, j, l oraz osobę, o której mowa w art. 1 ust. 3 pkt 2 lit. ha, która bezpośrednio przed rejestracją jako bezrobotna była zatrudniona nieprzerwanie na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej przez okres co najmniej 6 miesięcy, oraz osobę, o której mowa w art. 1 ust. 3 pkt 3 i 4, niezatrudnioną i niewykonującą innej pracy zarobkowej, zdolną i gotową do podjęcia zatrudnienia w pełnym wymiarze czasu pracy obowiązującym w danym zawodzie lub w danej służbie albo innej pracy zarobkowej albo jeżeli jest osobą niepełnosprawną, zdolną i gotową do podjęcia zatrudnienia co najmniej w połowie tego wymiaru czasu pracy, nieuczącą się w szkole, z wyjątkiem uczącej się w szkole dla dorosłych lub przystępującej do egzaminu eksternistycznego z zakresu programu nauczania tej szkoły lub w szkole wyższej, gdzie studiuje na studiach niestacjonarnych, zarejestrowaną we właściwym dla miejsca zameldowania stałego lub czasowego powiatowym urzędzie pracy oraz poszukującą zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, przy czym w pkt. pkt. a – m ustawa zawiera szereg warunków dodatkowych. W ocenie Sądu z cytowanego przepisu art. 2 ust. 1 pkt 2 ustawy o promocji zatrudnienia wynika przesłanka stanowiąca istotny element definicji bezrobotnego, a mianowicie "gotowość do podjęcia pracy". Warunek ten musi być przy tym spełniony zarówno w dniu rejestracji w charakterze bezrobotnego, jak i przez cały czas korzystania z omawianego statusu, gdyż w przypadku, gdy zainteresowany przestanie go spełniać, zasadne będzie pozbawianie go statusu bezrobotnego, co miało miejsce w przedmiotowej sprawie. Chodzi tu o możliwość podjęcia zatrudnienia w pełnym wymiarze czasu pracy. Kierując się zasadami logiki i doświadczenia życiowego gotowości do pracy nie można utożsamiać wyłącznie z deklarowaną chęcią podjęcia przez zainteresowanego pracy, ale z rzeczywistymi możliwościami jej wykonywania. W ocenie Sądu zaś w sytuacji pełnienia funkcji prezesa zarządu spółki prawa handlowego rzeczywiste możliwości podjęcia pracy są co najmniej ograniczone w stosunku do tych, jakie istnieją, gdy bezrobotny nie wykonuje żadnego zajęcia i "jest gotowy do podjęcia zatrudnienia". Skarżąca argumentuje, że spółka nie podjęła jeszcze działalności, w związku z czym jej zaangażowanie w sprawy spółki nie stoi na przeszkodzie podjęciu pracy. Zdaniem Sądu jednak okoliczność ta nie może mieć w sprawie znaczenia. Nie jest bowiem rzeczą organu śledzenie czy i kiedy działalność spółki przybierze rozmiary wyłączające dyspozycyjność strony jako pracownika i uniemożliwiające jej podjęcie pracy. Nie ma zresztą ku temu instrumentów prawnych. W tym zakresie obowiązuje rozłączne kryterium 0-1 – bezrobotny wykonuje jakieś zajęcie (i wówczas nie jest gotowy do podjęcia pracy) albo go nie wykonuje (i znajduje się w stanie gotowości do podjęcia pracy, a tym samym posiadania statusu bezrobotnego, oczywiście w przypadku spełnienia wszystkich pozostałych koniecznych przesłanek). Świadczy to prawidłowości wykładni dokonanej przez organ – z woli ustawodawcy wykonywanie zajęć ograniczających pełną dyspozycyjność bezrobotnego jako potencjalnego pracownika (za wyjątkiem sytuacji przewidzianych w ustawie o promocji zatrudnienia, np. nauka w szkole dla dorosłych, studia niestacjonarne) musi skutkować pozbawianiem go statusu bezrobotnego. Zatem utrata statusu bezrobotnego następuje w momencie, gdy zainteresowany przestaje spełniać warunki z art. 2 ust. 1 pkt 2 ustawy o promocji. Wówczas Starosta ma obowiązek orzec o pozbawieniu go statusu bezrobotnego z dniem ziszczenia się przesłanki wykluczającej posiadanie tego statusu. Sąd orzekający w pełni aprobuje pogląd wyrażony w wyroku WSA w Gliwicach z 8.0.2018r. sygn. akt IV SA/Gl 1010/17 (dostępny w CBOSA), gdzie Sąd stwierdził, że celem ustawodawcy było uznanie za bezrobotną osoby, która jest niezatrudniona i nie wykonuje innej pracy zarobkowej oraz jest zdolna i gotowa do podjęcia zatrudnienia. Taki cel wynika z art. 2 ust. 1 pkt 2 ustawy z 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, a inne rozumienie tego przepisu może być wręcz zachętą do podejmowania okazjonalnej pracy w warunkach tzw. szarej strefy. Na podobnym stanowisku stanął WSA w Szczecinie w wyroku z 7.02.2018r. sygn. akt II SA/Sz 974/17 stwierdzając, że "Status osoby bezrobotnej może uzyskać tylko osoba nieaktywna w sferze pracy, bez jakiejkolwiek dochodu z tego tytułu, a podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, niezależnie od jej wymiaru czasowego, czy też wysokości uzyskiwanych dochodów stanowi przesłankę utraty statusu bezrobotnego i prawa do zasiłku z tego tytułu." Stwierdzenie "niezależnie od uzyskiwanych dochodów" wskazuje, że jest tak również w sytuacji, gdy dochody te równają się 0. Uzupełniając powyższe można dodać, że wszystkie niezbędne wymogi do uznania za osobę bezrobotną muszą być spełnione łącznie, co oznacza, że brak któregokolwiek z nich wyłącza nabycie czy zachowanie omawianego statusu osoby bezrobotnej. Tak więc nawet sytuacja, gdy osoba nie osiąga dochodów z pracy, ale podejmuje jakąś formę aktywności zawodowej jest wystarczająca dla uznania jej za osobę niespełniającą warunku gotowości do pracy, co wyklucza nadanie jej statusu osoby bezrobotnej. Status bezrobotnego traci zatem nie tylko ten, kto osiąga dochody z pracy świadczonej na podstawie zawartej umowy, lecz także ten, kto faktycznie ją wykonuje, nawet dochodów tych nie osiągając. Elementem decydującym jest tu fakt wykonywania pracy. Analogiczne stanowisko wyraził NSA w wyroku z 16.01.2018r. o sygn. I OSK 2666/17, w którym wypowiedział tezę, że skoro niespełnieniem przesłanki gotowości podjęcia zatrudnienia, jest aktywność w postaci członkostwa w zarządzie osoby prawnej, potwierdzona dokumentami statutowymi, to nie ma potrzeby badania zakresu dyspozycyjności osób ubiegających się o status osoby bezrobotnej w oparciu o inne dowody. Pogląd ten Sąd orzekający w pełnym zakresie podziela. Wbrew zarzutowi skargi z pkt 1 nie doszło więc do naruszenie art. 2 ust. 1 pkt 2 ustawy o promocji zatrudnienia oraz związanego z nim art. 33 ust. 4 pkt 1 ustawy o promocji, stanowiącego że Starosta, z zastrzeżeniem art. 75 ust. 3, pozbawia statusu bezrobotnego bezrobotnego, który nie spełnia warunków, o których mowa w art. 2 ust. 1 pkt 2 ustawy. Podsumowując, Sąd stwierdził, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa. W takim zaś przypadku, skarga podlegała oddaleniu na podstawie art. 151 p.p.s.a.