III SA/Gl 499/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Herman, Sędziowie Sędzia WSA Marzanna Sałuda, Asesor WSA Aleksandra Żmudzińska (spr.), , , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 8 listopada 2022 r. sprawy ze skargi P. B. na decyzję Odwoławczej Komisji [...] w G. z dnia 19 stycznia 2022 r. nr OKS/3/S/2021/2022 w przedmiocie odmowy przyznania stypendium 1. uchyla zaskarżoną decyzję, 2. zasądza od Odwoławczej Komisji [...] w G. na rzecz skarżącej kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. P. B. (dalej zwana skarżącą) złożyła skargę na decyzję Odwoławczej Komisji [...] (dalej zwanej Odwoławczą Komisją) z dnia 19 stycznia 2022 r. nr OKS/3/S/2021/2022 o odmowie przyznania jej stypendium socjalnego w roku akademickim 2021/2022. Jak wynika z akt administracyjnych wnioskiem z dnia 3 listopada 2021 r. skarżąca zwróciła się o przyznanie ww. stypendium. Decyzją z dnia 14 grudnia 2021 r. nr [...] Komisja [...] w G. (dalej zwana Komisją Stypendialną) nie przyznała skarżącej wnioskowanego stypendium. W uzasadnieniu tej decyzji podano, że skarżąca nie spełnia wszystkich warunków Regulaminu świadczeń dla studentów i doktorantów studiów doktoranckich [...] określonych przy przyznawaniu stypendium socjalnego z powodu przekroczenia okresu 6 lat (§ 6 ust. 2 pkt. 1 Regulaminu). W odwołaniu od tej decyzji skarżąca wskazała na błędną wykładnią art. 93 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. o szkolnictwie wyższym i nauce (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 478, ze zm. – dalej zwanej u.sz.w.) w zw. z § 6 ust. 2 pkt. 1 Regulaminu. Jej zdaniem przepis ten wyraźnie stanowi o prawie uzyskiwania świadczenia tj. o prawie do jego pobierania przez okres 6 lat. W Regulaminie świadczeń dla studentów i doktorantów studiów doktoranckich [...] oraz ustawie Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce nie ma zapisu o okresie studiowania, tylko o przysługiwaniu świadczenia przez okres 6 lat. Na poparcie swojego stanowiska przedstawiła stosowne orzecznictwo sądów administracyjnych Odwołanie skarżącej nie odniosło jednak zamierzonego skutku, gdyż zaskarżoną obecnie decyzją Odwoławcza Komisja utrzymała w mocy ww. decyzję Komisji Stypendialnej. W uzasadnieniu podkreśliła, że okres przysługiwania świadczeń rozpoczyna się w chwili złożenia przez studenta ślubowania i nabycia praw studenta po raz pierwszy - na pierwszym kierunku studiów. Tym samym oznacza to łączny okres, w którym danej osobie przysługuje możliwość ubiegania się o świadczenia w ramach studiów bez względu na to, czy student występuje o świadczenia oraz czy je pobiera. W przypadku ukończenia studiów pierwszego stopnia i podjęcia studiów drugiego stopnia lub jednolitych studiów magisterskich, sumują się wyłącznie okresy studiowania na tych studiach, natomiast przerwę pomiędzy tymi studiami wyłącza się. Odwoławcza Komisja ustaliła w Zintegrowanym Systemie Informacji o Szkolnictwie Wyższym Nauce POL-on, że skarżąca w dniu składnia wniosku o stypendium posiadała status studenta od 73 miesięcy, a zatem, aby nie dopuścić do przekroczenia okresu 6 lat (§ 6 ust. 2 pkt 1 Regulaminu) Komisja Stypendialna zasadnie nie przyznała skarżącej prawa do ww. świadczenia. W decyzji powołano się także wydaną w sprawie interpretację Ministerstwa Edukacji i Nauki. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skarżąca ponowiła zawarty w odwołaniu zarzut naruszenia art. 93 ust. 2 pkt 1 u.sz.w. w zw. z § 6 ust. 2 pkt. 1 Regulaminu, poprzez nieprawidłową wykładnię wskazanych przepisów zakładających możliwość pobierania przez studenta świadczenia socjalnego jedynie w okresie pierwszych sześciu lat studiowania, podczas, gdy prawidłowa wykładnia tych przepisów zakłada możliwość pobierania świadczenia socjalnego nie dłużej niż przez okres sześciu lat studiowania bez względu na długość okresu studiowania, co z kolei doprowadziło do błędnego rozstrzygnięcia sprawy pozbawiającego skarżącą prawda do świadczenia socjalnego. W oparciu o powyższy zarzut skarżąca wniosła o przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji prowadzącego do wydania decyzji przyznającej stypendium socjalne począwszy od miesiąca listopada 2021 r. zgodnie z wnioskiem skarżącej. Zwróciła się także o rozpoznania sprawy w trybie uproszczonym oraz o zwrot kosztów postępowania. Uzasadnienie skargi stanowi powielenie argumentacji zaprezentowanej w odwołaniu. W odpowiedzi na skargę wniesiono o jej oddalenie, wskazując na niezasadność podniesionego przez skarżącą zarzutu oraz podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. Ponownie powołano się na wyjaśnienia Ministerstwa Edukacji i Nauki pt. "Świadczenia dla studentów od 1 października 2021 r." zamieszczone na stronie: https://www.gov.pl/web/edukacja-i-nauka/swiadczenia-dla-studentow-od-1- pazdziernika-2021-r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje. Skarga okazała się uzasadniona. Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r. poz. 137), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Jak wynika z treści art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 329 ze zm. - dalej: p.p.s.a.) kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne. W wyniku takiej kontroli decyzja może zostać uchylona w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a.). Zauważyć należy, że art. 93 ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. o szkolnictwie wyższym i nauce (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 574 - dalej: u.sz.w.) został zmieniony przez art. 1 pkt 3 ustawy z dnia 17 listopada 2021 r. o zmianie ustawy - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2021 poz.2232) z dniem 18 grudnia 2021 r. Jednocześnie według art. 16 w/w ustawy o zmianie ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce oraz niektórych innych ustaw "Do przyznawania świadczeń, o których mowa w art. 86 ust. 1 pkt 1-4 i art. 359 ust. 1 ustawy zmienianej w art. 1, w pierwszym semestrze roku akademickiego 2021/2022 stosuje się przepisy ustawy zmienianej w art. 1, w brzmieniu dotychczasowym." Zatem według stanu prawnego na dzień wydawania decyzji art. 93 ust. 2 pkt 1 u.sz.w. obowiązywał w brzmieniu: "Świadczenia, o których mowa w art. 86 ust. 1 pkt 1-4 i art. 359 ust. 1; przysługują na studiach pierwszego stopnia, studiach drugiego stopnia i jednolitych studiach magisterskich, jednak nie dłużej niż przez okres 6 lat". Treść art. 93 ust. 2 pkt 1 u.sz.w. powtórzona została w § 6 ust. 2 pkt 1 Regulaminu świadczeń dla studentów i doktorantów studiów doktoranckich [...]. Zaistniały w sprawie spór dotyczy właśnie interpretacji art. 93 ust. 2 pkt 1 u.sz.w. Sąd wskazuje przy tym, że w zakresie wykładni ww. regulacji ukształtowała się linia orzecznicza sądów administracyjnych (zob. wyrok NSA z 1 października 2021 r., sygn. akt III OSK 3967/21; wyrok NSA z 7 lipca 2021 r., sygn. akt III OSK 3596/21; wyrok WSA w Krakowie z 25 stycznia 2021 r., sygn. akt III SA/Kr 394/20; wyrok WSA we Wrocławiu z 23 marca 2021 r., sygn. akt IV SA/Wr 221/21, wyrok WSA w Gliwicach z 9 września 2022 r. sygn. akt III SA/Gl 357/22), którą Sąd w składzie orzekającym w niniejszej sprawie podziela w całej rozciągłości i przyjmuje za własną. Powołany wyżej przepis stanowi, że świadczenia, o których mowa w art. 86 ust. 1 pkt 1-4 i art. 359 ust. 1 (w tym stypendium socjalne) przysługują na studiach pierwszego stopnia, studiach drugiego stopnia i jednolitych studiach magisterskich, jednak nie dłużej niż przez okres 6 lat. Wydając decyzje w sprawie (w obu instancjach) komisje stypendialne dokonały interpretacji spornego przepisu w ten sposób, że uznały za kluczowy okres, w jakim skarżąca posiadała status studenta. Ustaliły, że na dzień złożenia wniosku o stypendium skarżąca posiadała ten status przez okres 73 miesięcy. Aby nie dopuścić do przekroczenia okresu 6 lat (§ 6 ust. 2 pkt 1 Regulaminu) Komisja Stypendialna, a następnie Odwoławcza Komisja nie przyznały skarżącej prawa do wnioskowanego świadczenia. Decydujące znaczenie przy wydaniu decyzji odmownych miał wobec tego wyłącznie okres studiowania skarżącej. Sąd nie zgadza się z powyższym stanowiskiem. Należy bowiem zauważyć, że zastosowane na gruncie u.sz.w. pojęcie "przysługiwania świadczenia" nie jest pojęciem tożsamym z pojęciem "przysługiwania statusu studenta". Pojęcie "przysługuje", wobec braku definicji ustawowej, należy odczytywać zgodnie z jego rozumieniem w języku potocznym i odnosić do świadczeń, które zostały przyznane po spełnieniu wszystkich kryteriów. W związku z tym nie można podzielić poglądu, że dla biegu okresu, w którym można otrzymać stypendium nie ma znaczenia, czy student występuje o świadczenia oraz czy je pobiera. Sam status studenta nie powoduje powstania uprawnienia dla uzyskania danego stypendium. Stypendium "przysługuje" konkretnej osobie dopiero po spełnieniu określonych warunków, do których zalicza się posiadanie statusu studenta, wyrażenie woli ubiegania się o pomoc oraz spełnienie dodatkowych wymagań przewidzianych dla świadczeń danej kategorii. Powyższa wykładnia znajduje nadto odzwierciedlenie w treści uzasadnienia projektu ustawy, w którym wskazano, że "realizując cel wynikający z art. 70 ust. 4 Konstytucji RP, w projekcie ustawy zawarto regulacje pozwalające na pobieranie (podkreślenie Sądu) stypendiów i zapomóg do momentu uzyskania wykształcenia wyższego, ale nie dłużej niż przez 6 lat". Sześcioletni okres, o którym mowa w art. 93 ust. 2 pkt 1 u.sz.w powiązano zatem bezpośrednio z pobieraniem świadczenia, nie zaś z posiadaniem statusu studenta przez osobę ubiegającą się o jedną z form pomocy materialnej. Nadto, w u.sz.w. brak jest przepisu ograniczającego lub wyłączającego prawo do świadczeń ze względu na posiadanie statusu studenta przez okres dłuższy niż 6 lat. Sytuacje, w których studentowi nie przysługuje prawo do stypendium lub kiedy wygasa decyzja o przyznaniu świadczenia, zostały wyczerpująco unormowane w art. 93 ust. 2 pkt 2 i art. 94 u.sz.w., przy czym żadna z tych regulacji nie wiąże prawa do stypendium z nadmiernie długim okresem studiowania. Należy także zwrócić uwagę, że zgodnie z art. 92 ust. 1 u.sz.w. stypendia są przyznawane na semestr albo na rok akademicki i wypłacane co miesiąc przez okres do 10 miesięcy, a gdy kształcenie trwa semestr - przez okres do 5 miesięcy. Rok akademicki trwa pięć szóstych roku kalendarzowego, a student nie ma prawa do otrzymania żadnych świadczeń przez jedną szóstą roku. W konsekwencji nie można uznać, że prawo do świadczeń przysługuje mu przez cały rok kalendarzowy. W każdym roku maksymalny upływ okresu to dziesięć miesięcy. Ustawodawca nie posłużył się pojęciem roku akademickiego, tylko kalendarzowego, co należy uznać za zabieg świadomy. Z art. 93 ust. 2 pkt 1 w zw. z art. 93 ust. 2 pkt 2 i art. 94 u.sz.w. wynika zatem, że świadczenia przysługują nie dłużej niż przez okres 6 lat, nie zaś w okresie 6 lat od rozpoczęcia studiów. Poza tym, na co zwrócił uwagę NSA - żaden zwrot użyty w tekście art. 93 ust. 2 pkt 1 u.sz.w. nie nakazuje łączyć terminu 6-letniego z okresem studiowania. Oznacza to, że termin ten należy potraktować jako samodzielną przesłankę uzyskania stypendium, ograniczającą okres pobierania stypendium (wyrok NSA z 15 grudnia 2021 r. sygn. akt III OSK 4519/21). Sąd rozpoznający niniejszą sprawę podziela to stanowisko oraz obszerną argumentację zawartą w cytowanym wyroku (analogiczne stanowisko zajął WSA w Gorzowie Wielkopolskim w wyroku z dnia 18 czerwca 2020 r. sygn. akt II SA/Go 155/20). Dlatego sposób obliczania 6-letniego okresu, w którym student może pobierać stypendium, winien być odniesiony do okresu, kiedy studentowi świadczenie rzeczywiście przysługiwało, tj. gdy student stypendium pobierał lub spełniał przesłanki do pobierania danego stypendium. Jednocześnie wskazać należy, że powoływane w sprawie stanowisko Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego dotyczące interpretacji art. 93 ust. 2 pkt 1 u.sz.w., nie jest dla Sądu wiążące. Nadto, nie zostało one poparte pogłębioną argumentacją. Co więcej, jest ono sprzeczne z celem uregulowań dotyczących pomocy materialnej studentom wyrażonym w uzasadnieniu do projektu u.sz.w. Ustawa ma realizować cel wynikający z art. 70 ust. 4 Konstytucji RP, tj. jej regulacje mają pozwalać na pobieranie stypendiów i zapomóg do momentu uzyskania wykształcenia wyższego, ale nie dłużej niż przez 6 lat. Tymczasem Odwoławcza Komisja, pomimo że wskazuje na inny cel ustawy, tj. na prawo studentów do pomocy materialnej tylko przez pierwsze 6 lat studiowania, nie podają poza stanowiskiem Ministra źródła swoich twierdzeń. W świetle powyższego Sąd stwierdził, że w rozpoznawanej sprawie komisje stypendialne do sześcioletniego okresu, o którym mowa w art. 93 ust. 2 pkt 1 u.sz.w. błędnie wliczyły cały okres studiowania przez skarżącą nie rozważając (nie wyjaśniając), czy świadczenie to faktycznie skarżącej przysługiwało w podanym wyżej rozumieniu tej regulacji. Oznacza to, że zaskarżona decyzja dotknięta jest mającym wpływ na wynik sprawy naruszeniem prawa materialnego, tj. art. 93 ust. 2 pkt 1 u.sz.w. przez błędną jego wykładnię, co uzasadniało jej uchylenie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. O kosztach postępowania, obejmującego uiszczony przez skarżącą wpis sądowy od skargi w kwocie 200 zł, orzeczono na podstawie art. 200 i art. 205 § 1 p.p.s.a. Sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a. w zw. z art. 120 p.p.s.a. – na wniosek skarżącej, przy jednoczesnym braku żądania przez organ przeprowadzenia rozprawy. Ponownie rozpoznając sprawę organ uwzględni zawartą w wyroku ocenę prawną.