III SA/Gl 556/18

Starszy referendarz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach Jolanta Skowronek po rozpoznaniu w dniu 8 sierpnia 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi "A" Sp. jawna w C. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług w zakresie wniosku o przyznanie prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych postanawia: zwolnić skarżącą Spółkę od każdorazowej opłaty sądowej w części przekraczającej 2.000,00 zł (słownie: dwa tysiące złotych), a w pozostałym zakresie wniosek oddala. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia należnego od wniesionej skargi wpisu sądowego w kwocie 24.998,00 zł, skarżąca Spółka, reprezentowana przez fachowego pełnomocnika procesowego, domagała się zwolnienia z kosztów sądowych (vide: rubryka nr 4.1 formularza). W uzasadnieniu wniosku podała, że z dniem [...] r. z uwagi na brak zwrotu podatku VAT zakończyła działalność handlową w zakresie sprzedaży hurtowej [...]. Obecnie zajmuje się wynajmowaniem powierzchni magazynowych. W latach 2016 i 2017 poniosła straty. Podobnie w bieżącym roku nie wypracowała zysków tylko stratę, która na koniec maja wynosiła 37.869,65 zł (vide: bilans z księgi). Wobec powyższego nie posiada środków na koszty sądowe czy ogłoszenie upadłości, choć jej zobowiązania wynoszą 2.196.759,00 zł. Wprawdzie organ wystawił tytuły wykonawcze na kwotę 2.048.528,00 zł, ale doliczył też odsetki w kwocie 848.681,17 zł. Postępowanie egzekucyjne skierował do bieżących i przyszłych wierzytelności przysługujących od firmy "B" z tytułu działalności usługowej (najem i obsługa magazynu) oraz do zgromadzonych na rachunku bankowym środków. Dlatego też na koniec miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku Spółka nie posiadała żadnych środków na kontach. Wprawdzie wystąpiła o zwolnienie spod egzekucji wierzytelności w celu zabezpieczenia źródła przychodu niemniej jednak banki nie czekając na zakończenie sprawy w tym przedmiocie wypowiedziały jej umowy kredytowe. W chwili obecnej posiada jedynie zgromadzone w kasie środki rzędu 842,98 zł, jako że od początku roku wypracowała przychód rzędu 69.887,77 zł i poniosła wydatki w kwocie 107.757,42 zł (vide: bilans z księgi). Jako uzupełnienie podanych wyżej danych do akt sprawy nadesłała: - obwieszczenie o licytacji ruchomości wraz z opisem i oszacowaniem nieruchomości, dla których prowadzona jest [...] nr [...[, nr [...] oraz nr [...]; - deklaracje VAT-7 za ostatni kwartał; - ewidencję środków trwałych sporządzoną na dzień [...] lipca 2018 r. wraz z wykazem sporządzonym na wezwanie Sądu Rejonowego w C. do sprawy [...]; - raporty kasowe za ostatni kwartał wraz z wyciągami z rachunków bankowych z tego okresu, do których skierowana została egzekucja; - zeznania podatkowe wspólników Spółki za 2016 i 2017 r. wraz z wyciągami z kont bankowych oraz oświadczeniami o stanie rodzinnym i majątkowym; - bilans z księgi na dzień 31 marca 2018 r., 30 kwietnia 2018 r., 31 maja 2018 r. oraz 30 czerwca 2018 r. Mając na uwadze wszystkie podniesione wyżej okoliczności zważono, co następuje. Stosownie do treści art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm. - zwanej dalej w skrócie "p.p.s.a.") osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym - obejmującym zgodnie z art. 245 § 3 ustawy p.p.s.a. zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmującym tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego – gdy ta wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. W tym miejscu należy zauważyć, że przywołany przepis stanowi odstępstwo od generalnej zasady odpłatności wymiaru sprawiedliwości obowiązującej w postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym, w myśl której strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej (art. 199 ustawy p.p.s.a.), zatem jego stosowanie może mieć miejsce jedynie w takich sytuacjach, kiedy uzasadnione jest zapewnienie stronie skarżącej – prawa do sądu pod warunkiem, że ta wykaże, tj. udowodni w sposób wystarczająco przekonujący istnienie okoliczności uzasadniających zwolnienie jej z obowiązku uiszczania kosztów sądowych. Z regulacji zawartej w art. 246 § 2 pkt 2 ustawy p.p.s.a. wypływa bowiem jednoznaczny wniosek, iż to na wnioskodawcy spoczywa ciężar wykazania w znaczeniu udowodnienia, przedstawienia czegoś w sposób przekonujący, unaocznienia (por. Słownik języka polskiego pod red. W. Doroszewskiego dostępny w wersji elektronicznej na stronie http://sjp.pwn.pl), że osoba prawna lub inna jednostka organizacyjna ubiegająca się o prawo pomocy nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Tym samym rozstrzygnięcie złożonego wniosku zależy w gruncie rzeczy od tego, co zostanie przez wnioskodawcę udowodnione (por. J.P.Tarno "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi". Komentarz, Wyd. Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004 r., str. 319). Odnosząc przywołaną wyżej regulację prawną oraz prezentowane w tym zakresie stanowisko doktryny do realiów rozpatrywanej sprawy stwierdzić należy, że złożony wniosek nie zasługuje na uwzględnienie w całości. Jak bowiem wynika z przedłożonych do akt dokumentów źródłowych (vide: zeznanie podatkowe - załącznik PIT/B) w ramach prowadzonej działalności Spółka poniosła w ostatnich latach wydatki rzędu: 5.502.785,30 zł (rok 2016) i 2.185.557,29 zł (rok 2017) przy przychodzie, który w tym okresie kształtował się na poziomie: 5.271.741,94 zł (rok 2016) i 1.841.559,01 zł (rok 2017). Podobnie w bieżącym roku koszty prowadzonej przez Spółkę działalności wynosiły 107.757,42 zł (vide: bilans z księgi za okres od 1 stycznia 2018 r. do 31 maja 2018 r.) przy przychodzie, który w ostatnim kwartale kształtował się następująco: 100.839,89 zł (maj), 17.111,51 zł (kwiecień) i 15.622,40 zł (marzec), a z którego 106.474,50 zł jako pochodzące z licytacji środków transportu zostało zatrzymane przez komornika (vide: wyjaśnienia wspólników złożone w tym przedmiocie w piśmie z dnia [...]r.). A ponieważ w doktrynie za dominujący uznany został pogląd, zgodnie z którym koszty sądowe należą do normalnych kosztów działalności gospodarczej, a dochodzenie roszczeń na drodze sądowej - jako element tej działalności - wymaga na równi z koniecznością zapewnienia środków na bieżącą działalność, także zapewnienia środków na ich dochodzenie (por. M. Kowalska, A. Malmuk-Cieplak, Stosowanie ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, Przegląd Sądowy 2006/9/44). Dlatego też w procedurze planowania wydatków podmioty prowadzące działalność gospodarczą, przewidując realizację swoich praw przed sądem, powinny uwzględniać także konieczność posiadania środków na prowadzenie spraw sądowych. Planowanie wydatków bez uwzględnienia zasady odpłatności wymiaru sprawiedliwości, o której wspomniano wyżej, jest naruszeniem równoważności w traktowaniu swoich powinności finansowych oraz preferowaniem jednych zobowiązań mających zresztą charakter publicznoprawny względem drugich, zaś strona, która realizuje swoje zobowiązania w taki sposób, że wyzbywa się zdolności do zapłaty należnych w sprawie kosztów sądowych nie może prawnie skutecznie podnieść zarzutu, że odmowa zwolnienia z obowiązku ich ponoszenia jest ograniczeniem dostępności do realizacji jej praw przed sądem (por. postanowienia NSA z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 61/04, GZ 64/04 i z dnia 18 grudnia 2012r., sygn. akt II GZ 478/12 dostępne na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Wprawdzie jak wynika z akt sprawy wobec Spółki prowadzone jest postępowanie egzekucyjne skierowane nie tylko do posiadanych składników majątku, ale również zgromadzonych na rachunkach bankowych środków, które zostały zablokowane (vide: pismo z "C" oraz "D"). Podobnie wpływ nowych środków w całości lub w części stanowi przedmiot zajęcia (vide: historia rachunku w "D" z dnia [...] i [...] r.). Niemniej jednak należy zauważyć, że okoliczność ta nie wpływa na korzystanie z rachunków bankowych, czy prowadzenie działalności gospodarczej (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 lutego 2014 r., sygn. akt II FZ 174/14, LEX nr 1450513 oraz z dnia 7 sierpnia 2014 r. sygn. akt I FZ 153/14, LEX nr 1501674). Jak bowiem ustalono z nadesłanych do akt dokumentów źródłowych wykazana dla potrzeb podatku VAT podstawa opodatkowania w ostatnim kwartale wynosiła: 17.112,00 zł (kwiecień), 100.840,00 zł (maj) i 20.486,00 zł (czerwiec), podczas gdy dokonywane nabycie towarów i usług pozostałych kształtowało się na poziomie: 13.987,00 zł (kwiecień), 6.531,00 zł (maj) i 16.976,00 zł (czerwiec). Dla porównania wykazany w bilansie z księgi przychód wynosił w tym okresie: 17.111,51 zł (kwiecień), 100.839,89 zł (maj) i 20.485,93 zł (czerwiec), podczas gdy wydatki zamykały się w kwotach: 27.526,20 zł (kwiecień), 19.919,43 zł (maj) i 26.567,78 zł (czerwiec). Jak wynika z dokumentów źródłowych dołączonych do wniosku dokonywano ich z pominięciem rachunku bankowego, albowiem środki, które w tym okresie księgowano w raportach kasowych wynosiły: 28.456,39 zł (kwiecień), 20.981,05 zł (maj) i 15.105,76 zł (czerwiec). Mając zatem na uwadze powyższe, w tym należny od wniesionej skargi wpis rzędu 24.998,00 zł oraz inne mogące się pojawić w przyszłości opłaty sądowe i wydatki, a nadto okoliczność, iż majątek Spółki w postaci środków transportu został w ostatnim czasie zlicytowany (vide: samochody ciężarowe [...] rocznik [...], rocznik [...] i samochód ciężarowy [...] rocznik [...], których łączna wartość 106.474,50 zł została zajęta przez Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w C.). Natomiast egzekucja z nieruchomości o nr [...] [...], [...] i [...] zakończyła się spisanym protokołem z opisu i oszacowania tych nieruchomości przez powołanego w tym celu biegłego sądowego. Przyjąć należało, że złożony wniosek zasługuje na uwzględnienie, ale tylko w części polegającej na zwolnieniu skarżącej Spółki z każdorazowej opłaty sądowej w części przekraczającej kwotę 2.000,00 zł. Ustalając taki zakres zwolnienia stwierdzono, że kwota, którą strona skarżąca będzie zobowiązana uiścić stanowi gwarancję konstytucyjnego prawa strony do Sądu, albowiem pomoc państwa nie może całkowicie zastępować starań podmiotu w zabezpieczeniu środków na prowadzenie procesu sądowego. Ponadto rozstrzygnięcie to koresponduje z wydanym wcześniej postanowieniem tut. Sądu o sygn. akt III SA/Gl 12/18, na mocy którego skarżąca Spółka została zwolniona z każdorazowej opłaty sądowej przekraczającej wskazaną wyżej kwotę. Dlatego też działając na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 w zw. z art. 245 § 3 i § 4 oraz art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, postanowiono orzec jak w sentencji.