III SA/Gl 564/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym Przewodniczący Sędzia WSA Barbara Orzepowska-Kyć po rozpoznaniu w dniu 5 września 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego z dnia 15 czerwca 2016 r. odmawiającego przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi J. K. (K.) na decyzję Dyrektora Izby Celnej w K. z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. Wraz ze skargą na decyzję Dyrektora Izby Celnej w K. z dnia [...] r. nr [...] skarżący, reprezentowany przez fachowego pełnomocnika, złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku podał, że organ egzekucyjny zablokował jego wszystkie rachunki bankowe przez co doprowadził go do problemów z jego płynnością finansową. Jednocześnie wskazał, że z uwagi na ilość toczących się spraw, konieczne są znaczne środki finansowe, którymi jednak skarżący nie dysponuje. Z jego oświadczenia wynika, że pozostaje w dwuosobowym gospodarstwie domowym ze swoją żoną K. Z.– K. Na dochód wspólnego gospodarstwa skarżącego składają się dochody obojga małżonków z odrębnie prowadzonej przez nich działalności gospodarczej. Z oświadczenia wnioskodawcy wynika, że dochód z jego działalności zamyka się miesięcznie w kwocie [...] zł netto, natomiast dochód jego żony zamyka się w kwocie [...] zł netto miesięcznie. Jednocześnie stałe wydatki wspólnego gospodarstwa domowego wynosić mają wg oświadczenia strony w sumie [...] zł (opłaty za prąd, gaz, podatki, pożyczki i koszty leczenia). Załącznikiem do druku formularza PPF był komplet dokumentów i materiałów źródłowych, które wnioskodawca nadsyłał już trzykrotnie wcześniej, w związku z kolejnymi grupami jego wniosków o przyznanie prawa pomocy (IIISA/Gl: 2387 – 2395/15; 235 – 243/16; 332 – 341/16). Wśród załączników do wniosku znajdują się: wyciągi z rachunków bankowych: zarówno firmowych (swojej firmy i firmy żony) za okres od dnia [...] r. do dnia [...] r. oraz ich wspólny rachunek bankowy (prywatny); zeznanie podatkowe PIT-36L z [...]r. wnioskodawcy i jego żony; deklaracje VAT–7 za okres od [...] r. do [...] r. – swojej firmy; ewidencję środków trwałych przedsiębiorstwa wnioskodawcy wg stanu na dzień [...] r.; raport kasowy firmy wnioskodawcy za okres od dnia [...] r. do dnia [...] r.; księga przychodów i rozchodów firmy wnioskodawcy – dziennik główny za okres od dnia [...] r. do dnia [...] r.; deklaracje VAT–7 za okres od [...] r. do [...] r. firmy żony skarżącego oraz księga przychodów i rozchodów firmy żony wnioskodawcy – raport za [...] r. (zestawienie zbiorcze). Dysponując powyższymi dokumentami referendarz sądowy odstąpił od wzywania skarżącego do uzupełnienia i uprawdopodobnienia danych zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez nadesłanie dokumentów, mających zobrazować jej rzeczywisty i aktualny stan majątkowy. Mając powyższe na uwadze referendarz sądowy postanowieniem z dnia 15 czerwca 2016 r. odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Uznał bowiem, że skarżący nie udowodnił w sposób przekonujący by znajdował się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Nie przedłożył bowiem dokumentów wskazujących, że rzeczywiście pozostaje w dwuosobowym gospodarstwie domowym. Co istotne nie nadesłał też żadnych rachunków, dowodów opłat za media, czy też innych regularnych wydatków, podczas gdy punktem wyjścia do ustalenia aktualnej kondycji finansowej wnioskodawcy jest porównanie jego dochodów z wydatkami. Ponadto działalność gospodarcza wnioskodawcy wykazuje relatywnie wysoki obrót, który jest stały i regularny. Podobnie działalność żony przynosi dochód choć w kwocie odpowiednio mniejszym. A ponieważ z analizy przedłożonych raportów kasowych wynika, że wnioskodawca posiada dostęp do gotówki, gdyż w kasie nie występuje saldo ujemne odmówiono skarżącemu przyznania prawa pomocy. Nie zgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem skarżący pismem z dnia [...] r. wniósł sprzeciw. W jego uzasadnieniu podniósł, że referendarz sądowy nie uwzględnił faktu, że przed tutejszym Sądem toczy się kilkanaście postępowań dotyczących wymiaru podatku akcyzowego oraz opłaty paliwowej, których stroną jest skarżący. W sprawach tych organ egzekucyjny zablokował wszystkie rachunki bankowe skarżącego, co w konsekwencji doprowadziło do utraty jego płynności finansowej. Skarżący wskazał również, iż zamieszkuje wraz z żoną, matką i synem. Syn jest pełnoletni, studiuje i pozostaje na utrzymaniu rodziców zarówno w zakresie zaspokajania niezbędnych potrzeb jak i wszelkich zobowiązań wynikających z podjęcia przez niego studiów. W równolegle prowadzonej sprawie o sygn. akt III SA/Gl 567/16 wezwano pełnomocnika skarżącego do uzupełniania danych zawartych we wniosku. W odpowiedzi nadesłano: deklaracje VAT-7 za [...] r., gdzie żona skarżącego wykazała podstawę opodatkowania w kwocie [...] zł i [...] zł, natomiast skarżący z tytułu działalności prowadzonej na własne nazwisko zadeklarował kwotę [...] zł i [...] zł, zeznania podatkowe PIT-36L za [...] r., gdzie żona skarżącego wykazała przychód w kwocie [...] zł oraz koszty jego uzyskania wynoszące [...] zł, natomiast skarżący z tytułu pozarolniczej działalności wypracował przychód rzędu [...] zł, podczas gdy koszty jego uzyskania wynosiły [...] zł. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje. W myśl art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016 r., poz. 718 ze zm., dalej p.p.s.a.). rozpoznając sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego o odmowie przyznania prawa pomocy, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 p.p.s.a.). Oznacza to, że sąd dokonuje merytorycznego rozpoznania sprzeciwu i wypowiada się o zasadności zaskarżonego sprzeciwem postanowienia lub zarządzenia. Stosownie do art. 243 § 1 p.p.s.a. – stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Z kolei zgodnie z art. 245 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie częściowym lub całkowitym. Wskazać należy, że instytucja pomocy prawnej jest wyjątkiem od wyrażonej w art. 199 p.p.s.a. zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. Przyznanie prawa pomocy ma na celu zapewnienie realizacji konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które ze względu na brak odpowiednich środków nie są w stanie ponieść kosztów postępowania. W literaturze przedmiotu zwrócono uwagę, że prawo pomocy ma służyć najuboższym, to jest podmiotom, dla których konieczność ponoszenia kosztów związanych z postępowaniem sądowym oznaczałaby faktyczne ograniczenie lub wręcz pozbawienie prawa do sądu (por. H. Knysiak-Molczyk: Przesłanki przyznania prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, Przegląd Prawa Publicznego 2007, nr 4, s. 36-39). Mając powyższe na uwadze, odnosząc się do wniosku złożonego przez skarżącego, należy przywołać zasadę wyrażoną w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., zgodnie z którą, przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym następuje wtedy, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z treści art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., wynika w sposób jednoznaczny, że ciężar dowodu spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie jej takiego prawa. Z zawartego w art. 246 §1 pkt 2 p.p.s.a. określenia "gdy wykaże" wynika, że to strona powinna podejmować takie czynności, które przekonałyby Sąd, co do zasadności przyznania jej prawa pomocy. Rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy bowiem od tego, co zostanie przez stronę wykazane. Ma ona istotne znaczenie w sprawie, albowiem pozwala wyjaśnić wątpliwości co do wiarygodności składanych oświadczeń oraz skonfrontować ich treść z dokumentacją źródłową, której przykładowy katalog zawiera § 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 19 sierpnia 2015 r. w sprawie określenia wzoru i sposobu udostępniania urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz sposobu dokumentowania stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego wnioskodawcy (Dz. U. z 2015 r., poz. 1257). Dlatego też od stron ubiegających się o przyznanie prawa pomocy oczekuje się aktywnej postawy procesowej przejawiającej się przede wszystkim w wyczerpującym podawaniu informacji na temat ich stanu majątkowego oraz w dostarczaniu wszelkich żądanych dokumentów, w oparciu o które ma zostać poddana analizie ich kondycja finansowa i możliwości płatnicze. Należy w tym miejscu dodatkowo wskazać, że stosownie do art. 255 p.p.s.a., jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Niedostarczenie żądanych danych, przedstawienie ich w sposób niekompletny, bądź mało czytelny powoduje, że oświadczenie wnioskodawcy pozostaje niepełne i niewystarczające do wydania pozytywnego dla niego rozstrzygnięcia. W takiej sytuacji Sąd uprawniony jest do sformułowania oceny, że wniosek o przyznanie prawa pomocy jest nieuzasadniony (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 stycznia 2011 r., sygn. akt II OZ 1361/10, LEX nr 743829). Uchylając się od pełnej współpracy z sądem w wyjaśnianiu niejasności związanych z rzeczywistymi możliwościami finansowymi, wnioskodawca powinien mieć świadomość, że ponosi w ten sposób ryzyko stwierdzenia przez sąd, że nie wykazał spełniania przesłanek przyznania prawa pomocy (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 lipca 2014 r., sygn. akt II GZ 393/14, LEX nr 1495223). Odnosząc powyższe uregulowania do przedmiotowej sprawy, należy stwierdzić, iż sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie albowiem zaskarżone postanowienie odpowiada prawu. Jednocześnie Sąd podziela stanowisko zaprezentowane przez referendarza sądowego w zaskarżonym postanowieniu, iż skarżący nie wykazał w sposób dostateczny, aby znajdował się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Zdaniem Sądu referendarz sądowy prawidłowo przyjął, że brak jest podstaw aby twierdzić, że działalność skarżącego jest nierentowna. Wskazać bowiem należy, że działalność gospodarcza skarżącego wykazuje obecnie relatywnie wysoki obrót, który jest jednocześnie stały i regularny (vide: zeznania podatkowe PIT-36L za [...] r., gdzie wykazano przychód rzędu [...] zł[...] zł). Z analizy deklaracji VAT-7 wynika, że podatek należny zamyka się w łącznej kwocie od [...] zł ([...] r.) do [...] zł ([...] r.). Z kolei w [...] i [...] bieżącego roku wykazał podstawy opodatkowania wynoszące: [...] zł i [...] zł, podczas gdy w [...] r. z tytułu pozarolniczej działalności wypracował przychód rzędu [...] zł. Obrót, co istotne, nie wskazuje na przychód osiągany z tej działalności, lecz na jej zakres i częstotliwość. Analizując dane wynikające z deklaracji VAT – 7, brak jest podstaw do stwierdzenia, że działalność wnioskodawcy nie wykazuje prężności i dynamizmu. Ta sama uwaga dotyczy obrotu wykazywanego przez działalność gospodarczą prowadzoną przez żonę wnioskodawcy, choć odpowiednie wartości są o wiele mniejsze. Obrót osiągany jednak w firmie żony wnioskodawcy wykazuje również cechę stałości i regularności. Analiza raportów kasowych firmy wnioskodawcy wskazuje, że dokonuje on w sposób regularny relatywnie wysokich wpłat własnych do kasy firmy. Przykładowo: [...] zł i [...] zł ([...] r.); [...] zł ([...] r.); [...] zł ([...] r.); [...] zł i [...] zł ([...] r.). Jest to jedynie przykładowe wyliczenie większych kwot, które wpłynęły do kasy spółki jako wpłata własna w pierwszej dekadzie [...] r. Łączna suma tych przykładowo wymienionych wpłat własnych w pierwszej dekadzie [...] r. przekracza kwotę [...] zł. W pozostałych okresach także dokonywane są przez skarżącego wpłaty własne z taką samą częstotliwością oraz w takich kwotach. Wynika z tego, że wnioskodawca posiada dostęp do gotówki w relatywnie znacznym rozmiarze. Nie należy oczywiście tracić z pola widzenia faktu, że z kasy spółki wypłacane są również środki finansowe, ponieważ dokonywane są także i operacje obciążeniowe (np. wynagrodzenia dla pracowników skarżącego, czy zapłata faktur za zakup paliwa). Nie zmienia to jednak faktu, że wnioskodawca operuje na co dzień relatywnie wysokimi kwotami pieniężnymi. Stan kasy spółki jest zrównoważony i wykazuje płynność, brak również przewagi operacji obciążeniowych nad uznaniowymi oraz, co istotne, w kasie firmy nie występuje saldo ujemne. W tej sytuacji powoływanie się na blokadę posiadanych rachunków bankowych nie mogło odnieść zamierzonego skutku. Jednocześnie wskazać należy, że pomimo wezwania skarżący nie nadesłał raportów kasowych za ostatnie trzy miesiące. Nie przedłożono również dokumentów źródłowych potwierdzających ponoszone w związku z bieżącym utrzymaniem wydatki. Samo ich oszacowanie na kwotę [...] zł (vide: rubryka nr 11 formularza) nie mogło być uznane za wystarczające. Tym bardziej, że kwestia pozostawania skarżącego w dwuosobowym gospodarstwie domowym budziła, jak się teraz okazało słuszne wątpliwości, gdyż w treści sprzeciwu podniesiono, że skarżący zamieszkuje nie tylko z żoną, ale również z pełnoletnim synem, który studiuje i pozostaje na utrzymaniu skarżącego, a także z matką, której dochody, wydatki i posiadane składniki majątku nie zostały podane, mimo wystosowanego w tym przedmiocie wezwania, co czyni złożony wniosek niekompletnym. Skarżący nie wykazał również ani nie uprawdopodobnił faktu zaciągnięcia jakichkolwiek pożyczek, pomimo zawartego w rubryce 11 druku PPF oświadczenia, iż takowe zobowiązania posiada. Do Sądu nie nadesłano żadnych dokumentów, które wskazywałyby na to, iż skarżący spłaca jakiekolwiek zobowiązania finansowe, np. z tytułu zaciągniętych kredytów, czy też pożyczek. W efekcie brak kompletnych danych uniemożliwił zbadanie, czy sytuacja majątkowa skarżącego wypełnia przesłanki, których zaistnienie skutkowałoby uwzględnieniem jego wniosku i przyznaniem mu prawa pomocy w żądanym zakresie. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. oraz art. 260 tej ustawy Sąd orzekł jak w sentencji postanowienia