III SA/Gl 567/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Anna Apollo Sędziowie Sędzia WSA Małgorzata Herman (spr.) Sędzia WSA Marzanna Sałuda po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 7 września 2021 r. sprawy ze skargi R. D. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie ulg w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej uchyla zaskarżoną decyzję. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, zaskarżoną decyzją z dnia [...]r., nr [...], po rozpatrzeniu wniosku R. D. (dalej: wnioskodawca, skarżący) o ponowne rozpatrzenie sprawy, umorzył postępowanie o ponowne rozpatrzenie sprawy o umorzenie należności z tytułu składek, rozstrzygniętej decyzją Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, Oddział w C. z dnia [...] r., znak: [...]. W podstawie prawnej powołał art. 138 § 1 pkt 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postepowania administracyjnego (t.j.: Dz. U. z 2020 r., poz. 256 ze zm.; dalej: k.p.a.) oraz art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2020r., poz. 266). Decyzję wydano w następującym stanie faktycznym i prawnym. Skarżący w dniu [...] r. złożył w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych wniosek z [...] r. o umorzenie należności z tytułu nieopłaconych składek za okres 03/2020 do 05/2020. W związku z powyższym organ wszczął postępowanie, w wyniku którego ustalił, że na koncie wnioskodawcy, brak jest zadłużenia z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenia zdrowotne oraz FPiFGŚP za okres od 04/2020 do 05/2020. Wobec powyższego Zakład Ubezpieczeń Społecznych w C., [...]r. wydał decyzję, nr [...], o umorzeniu postępowania administracyjnego. W przewidzianym terminie, wnioskodawca zgodnie z udzielonym pouczeniem, złożył wniosek do Prezesa ZUS o ponowne rozpatrzenie wniosku o umorzenie należności. W uzasadnieniu wniosku wskazał, iż był przekonany, że dokonane przez niego wpłaty składek zostały zaliczone na poczet miesięcy począwszy od czerwca 2020 r. według opisu znajdującego się w przelewie. Tymczasem ZUS wpłacone składki za miesiące czerwiec, lipiec i sierpień 2020 r. zaksięgował na poczet składek za kwiecień-maj 2020 r. Skarżący natomiast wnosił o umorzenie zaległości w składkach za miesiące kwiecień-maj 2020 r., na mocy specustawy. Podniósł, przy tym, że jego składki nie zostały umorzone, bowiem wniosek o umorzenie złożył przez PUE ZUS spółki cywilnej, a nie przez własne PUE ZUS. Wskazując na powyższe wniósł o ponowne rozpatrzenie sprawy. W wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy, organ stwierdził brak przedmiotu postępowania w kwestii umorzenia należności, bowiem konto skarżącego nie wykazywało zadłużenia z tytułu nieopłaconych składek za okres 04/2020 do 05/2020, które zostały pokryte późniejszymi wpłatami składek w okresie [...] – [...] r. Organ wskazał, że obecnie nie ma możliwości przeksięgowania wpłat, aby zaliczyć je na poczet składek za okres 08/2020-10/2020. W związku z powyższym uznał decyzję pierwszoinstancyjną za prawidłową. Dalej, organ powołał art. 138 § 1 pkt 3 k.p.a., jako podstawę wydania decyzji o umorzeniu postępowania odwoławczego. Wskazując na powyższe, organ stwierdził, że podniesione przez skarżącego zarzuty są bezzasadne. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach strona zarzuciła, że organ nie rozpatrzył sprawy. Wyjaśnił, że prowadzi działalność gospodarczą w sektorze rozrywkowym od 2009 r. i zawsze terminowo opłacał wszelkie składki do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. W [...] otrzymał informację, że na jego koncie widnieje zaległość w wysokości [...]zł. Wówczas stwierdził, że niedopłata w tej wysokości powstała w wyniku nieopłacenia składek za miesiące kwiecień oraz maj 2020. W okresie tym przysługiwało mu prawo do zwolnienia z opłacania składek ZUS ze względu na prawie całkowity spadek obrotów. W związku z tym przysługiwało mu z mocy tzw. specustwy zwolnienie z opłacania składek ZUS za okres kwiecień i maj 2020. Stosowne wnioski RDZ zostały złożone, ale niestety tylko w imieniu spółki a nie w imieniu własnym. Nie był świadoma konieczności złożenia wniosku RDZ również w imieniu własnym, (opłaca składki jako płatnik za siebie i za spółkę odrębnie). Był przekonany, że złożył wszystkie wnioski aby skorzystać ze zwolnienia w opłacaniu składek ZUS. Dodatkowo przekonanie to potwierdzał fakt, że otrzymała świadczenie postojowe. Nie przypuszczał, że dostając od Państwa pomoc w postaci świadczenia postojowego będzie jednocześnie zobligowany do odprowadzania składek. Prowadzi działalność w sektorze szczególnie narażonym na negatywne skutki COVID 19. Jest w bardzo trudnej sytuacji finansowej dlatego zdecydował się skorzystać z przysługującego mu prawa (art. 28 ust.3b ustawy o Systemie Ubezpieczeń Społecznych) i złożył wniosek RSU o umorzenie należności z tytułu składek. Składając wniosek wskazał, że wnosi o umorzenie składek za miesiące kwiecień oraz maj 2020, czyli za miesiące za które nie dokonał wpłat. Tymczasem, w dniu [...] r. ZUS wydał decyzję nr [...], w której umorzył postępowanie w zakresie umorzenia zaległości. W uzasadnieniu decyzji wskazano, że na jego koncie nie widnieje zaległość za miesiące kwiecień oraz maj 2020 i postępowanie jest bezprzedmiotowe. Zakład Ubezpieczeń Społecznych przeksięgował bowiem późniejsze wpłaty na poczet najstarszych zaległości. Podkreślił, że jego intencją było umorzenie zaległości za okres 2 miesięcy na dzień złożenia wniosku. Zarzucił, że skoro ZUS każdorazowo przeksięgowuje wpłaty na poczet najstarszych zaległości oraz czas oczekiwania na odpowiedź, nigdy nie będzie w stanie dokładnie sprecyzować za które miesiące występuje zaległość. Zatem sprawa będąca przedmiotem wniosku nie została przez organ rozpatrzona. Dodatkowo podniósł, że w związku z ogłoszeniem w marcu 2020 stanu zagrożenia epidemiologicznego został całkowicie pozbawiony możliwości prowadzenia działalności. Działalność została wznowiona w okresie letnim kiedy obroty zawsze były znacznie niższe niż w pozostałych miesiącach. Od [...] do chwili obecnej na podstawie rozporządzenia nie może prowadzić działalności. Zwróciła się z wnioskiem RSU o pomoc do ZUS, ale spotkał się z odmową. Powodem zaległości jest sytuacja związana ze stanem epidemii COVID 19. Umorzenie zaległości stanowiłoby element łagodzenia skutków kryzysu gospodarczego powstałego na skutek epidemii wirusa COVID 19, leży to w interesie publicznym. Rząd RP publicznie obiecał wsparcie dla przedsiębiorców szczególnie dotkniętych skutkami COVID 19. Zaległość wynika z nieopłacenia składek w miesiącach kiedy na mocy Rozporządzenia nie mógł prowadzić działalności, dlatego uważa, że umorzenie zaległości (art. 28 ust.3b , Ustawa o Systemie Ubezpieczeń Społecznych) jest uzasadnione. W odpowiedzi na skargę organ administracji wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. 2021 roku, poz. 137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Stosownie do treści art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2019 roku, poz. 2325 ze zm. – dalej jako p.p.s.a.) uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie decyzji następuje, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania, inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a p.p.s.a.. Oznacza to, że sąd bierze pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, a także wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i wniosków podniesionych w skardze – w granicach sprawy, wyznaczonych rodzajem i treścią zaskarżonego aktu. Mając na uwadze tak zakreślony zakres kognicji Sąd uznał, że wniesiona skarga zasługuje na uwzględnienie, bowiem organ dopuścił się naruszenia w niniejszej sprawie zasad postępowania, które może mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Przede wszystkim, organ rozpoznając sprawę nie uzasadnił swojego stanowiska, a mianowicie nie wyjaśnił dlaczego doszło do automatycznego przeksięgowania bieżących wpłat skarżącej na składki należne z okres kwiecień-maj 2020 r. i w rezultacie nie rozpoznał istoty sprawy tj. wniosku skarżącej o umorzenie składek za ten sporny okres, zarówno w świetle przepisów ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych, jak i w świetle przepisów ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Samo przeksięgowanie należności nie może powodować bezprzedmiotowości złożonego wniosku i skutkować umorzeniem postępowania.. Zgodnie z art. 104 § 2 k.p.a., decyzja rozstrzyga sprawę co do istoty w całości lub w części albo w inny sposób kończy sprawę w danej instancji. O ile każda decyzja merytoryczna rozstrzyga sprawę administracyjną co do jej istoty, czyli wywołuje skutki materialnoprawne (ustala sytuację prawną strony) i skutki proceduralne (kończy sprawę w danej instancji). To drugi rodzaj decyzji wywołuje jedynie skutki proceduralne, natomiast nie konkretyzuje norm prawa materialnego. Do decyzji tych zalicza się m.in. decyzję o umorzeniu postępowania. Decyzja taka powinna być traktowana jako środek ostateczny, mający zastosowanie tylko w tych sytuacjach, kiedy nie ma możliwości podjęcia merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy. Z kolei, z treści art. 105 § 1 k.p.a. wynika, że umorzenie postępowania ma miejsce jedynie w przypadku, gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe. Wyjaśnić należy, że pojęcia bezprzedmiotowości i bezzasadności nie są tożsame. O ile w ramach prowadzonego postępowania administracyjnego żądanie wnioskodawcy może być bezzasadne, to nie oznacza to, że jest bezprzedmiotowe. Bezzasadność żądania występuje, gdy brak jest przesłanek do uwzględnienia wniosku (por. wyrok WSA w Lublinie z dnia 2 marca 2010 r. sygn. akt III SA/Lu 572/09). W przeciwieństwie do bezprzedmiotowości postępowania, bezzasadność żądania strony musi być wykazana w decyzji załatwiającej sprawę co do jej istoty, a nie prowadzić do umorzenia postępowania (zob. wyrok WSA w Warszawie z dnia 17 marca 2004 r. sygn. akt IV SA 3439/02; wyrok NSA z dnia 14 października 2010 r. sygn. akt II GSK 910/09). Natomiast, jeżeli żądanie strony nie dotyczy sprawy podlegającej rozstrzygnięciu co do istoty przez organ administracji publicznej, to mamy do czynienia z bezprzedmiotowością tego postępowania i postępowanie takie powinno ulec umorzeniu (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 15 lutego 2006 r. sygn. akt I SAB/Wa 72/05; wyrok NSA z dnia 21 września 2010 r. sygn. akt II OSK 1393/09), niezależnie od tego, czy sprawa nie miała charakteru sprawy administracyjnej przed datą wszczęcia postępowania, czy utraciła taki charakter w jego toku (por. wyrok WSA w Krakowie z dnia 5 lipca 2013 r. sygn. akt II SA/Kr 461/13). Z bezprzedmiotowością postępowania, w rozumieniu art. 105 k.p.a., mamy zatem do czynienia wówczas, gdy w sposób oczywisty organ administracji publicznej stwierdzi brak podstaw prawnych i faktycznych do merytorycznego rozpatrzenia sprawy. Z akt administracyjnych niniejszej sprawy wynika, że organ na podstawie art. 105 § 1 k.p.a. umorzył postępowanie w przedmiocie złożonego wniosku o umorzenie należności z tytułu składek za okres kwiecień-maj 2020 r. z uwagi na jego bezprzedmiotowość. Sąd w składzie orzekającym stanowiska tego nie podziela. Samo automatyczne przeksięgowanie składek bieżących na poczet składek zaległych nie powoduje bezprzedmiotowości tych ostatnich. Niespełnienie któregokolwiek z warunków wymienionych w art. 31zq ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (t.j. Dz.U. z 2020 r., poz. 1842, dalej: ustawa COVID) winno skutkować wydaniem decyzji merytorycznej (rozstrzygającej sprawę co do istoty), odmawiającej zwolnienia z obowiązku opłacenia należności z tytułu składek, a nie umorzeniem postępowania. Tym bardziej, że materiał dowodowy wskazuje, że skarżący dopełniła obowiązku złożenia wniosku i deklaracji rozliczeniowych za spółkę cywilną, ale nie złożyła za siebie, co w ocenie Sądu powinno podlegać weryfikacji i wyjaśnieniu przez organ. Należy wskazać warunki zwolnienia z opłacania składek. Zostały one szczegółowo unormowane w ustawie COVID. I tak zgodnie z art. 31zq ust. 1 tej ustawy za marzec, kwiecień i maj 2020 r., a w przypadku, o którym mowa w art. 31zo ust. 8 - za lipiec, sierpień, wrzesień 2020 r. (...) płatnik składek zobowiązany jest przesyłać deklaracje rozliczeniowe lub imienne raporty miesięczne na zasadach i w terminach określonych w przepisach ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, chyba że zgodnie z tymi przepisami zwolniony jest z obowiązku ich składania. Z kolei, w myśl art. 31zq ust. 2 ustawy COVID, Zakład Ubezpieczeń Społecznych zwalnia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek, o których mowa w art. 31zo, w terminie nie dłuższym niż 30 dni od dnia przesłania deklaracji rozliczeniowej lub imiennych raportów miesięcznych należnych za ostatni miesiąc wskazany we wniosku o zwolnienie z opłacania składek, a w przypadku gdy płatnik składek zwolniony jest z obowiązku ich składania - w terminie nie dłuższym niż 30 dni od terminu, w którym powinna być opłacona składka za ostatni miesiąc wskazany we wniosku o zwolnienie z opłacania składek. Na podstawie zaś art. 31zq ust. 3 ustawy COVID, warunkiem zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek, o których mowa w art. 31zo, jest przesłanie deklaracji rozliczeniowych lub imiennych raportów miesięcznych należnych za marzec, kwiecień i maj 2020 r. nie później niż do dnia 30 czerwca 2020 r., a w przypadku, o którym mowa w art. 31zo ust. 8 należnych za lipiec, sierpień, wrzesień 2020 r. do dnia 31 października 2020 r. (...), chyba że płatnik składek zwolniony jest z obowiązku ich składania. Natomiast w myśl art. 31zq ust. 4 ustawy COVID, zwolnieniu z obowiązku opłacania podlegają należności z tytułu składek, o których mowa w art. 31zo, znane na dzień rozpatrzenia wniosku o zwolnienie z opłacania składek. Odmowa zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek, o których mowa w art. 31zo, następuje w drodze decyzji (tak art. 31zq ust. 7 ustawy COVID). W rozpoznawanej sprawie organ, mimo wyjaśnień skarżącego zawartych we wniosku o umorzenie należności, a następnie we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, całkowicie pominął stanowisko i argumentację skarżącego, przez co nie rozpoznał istoty sprawy. Ponadto, uzasadnienie decyzji wydanej w niniejszej sprawie nie spełnia wymogów określonych w art. 107 § 3 k.p.a., bowiem organ nie ustalił stanu faktycznego. Organ umarzając postępowanie w sprawie rozpatrzył sprawę formalnie, a nie merytorycznie. Zaliczenie bieżących należności składkowych na poczet zaległych, nie spowodowało bezprzedmiotowości postępowania. W świetle powyższego w ocenie Sądu uzasadnienie zaskarżonej decyzji sporządzone zostało z naruszeniem art. 107 § 1 pkt 6 oraz art. 107 § 3 k.p.a. Nie zawiera bowiem wskazania faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. Prawidłowe zredagowanie pod względem merytorycznym i prawnym uzasadnienia decyzji administracyjnej ma istotne znaczenie dla stosowania zasady przekonywania wyrażonej w art. 11 k.p.a., a realizowanej na mocy art. 107 § 3 k.p.a. Dlatego organ jest zobowiązany wyjaśnić stronie zasadność przesłanek, którymi kierował się przy załatwieniu sprawy. Ponieważ zaskarżona decyzja wymogów tych nie spełnia, a zadaniem sądu administracyjnego nie jest wyręczanie organów administracji w ich obowiązku stosowania zasady przekonywania, wyrażonej w art. 11 k.p.a., stwierdzić należało, że w niniejszej sprawie organ uniemożliwił stronie poznanie toku rozumowania, utrudniając tym samym możliwość polemiki z jego twierdzeniami, a następnie możliwość zweryfikowania tego stanowiska przez sąd administracyjny. To spowodowało konieczność uchylenia zaskarżonej decyzji. Ponownie rozpoznając wniosek skarżącego organ wyjaśni merytorycznie zasadność wniosku oceniając przy tym, czy w sprawie znajdą zastosowanie przepisy ustawy z 9 grudnia 2020 r. o zmianie ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2020 r., poz. 2255), które dodały art. 15zzzzzn2 obligując organ do zawiadomienia strony o uchybieniu terminu i wyznaczeniu jej 30 dniowego terminu do złożenia wniosku o przywrócenie terminu, jako że z akt powyższe nie wynika. Z powyższych przyczyn na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.