III SA/Gl 595/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Barbara Brandys-Kmiecik Sędziowie Sędzia WSA Dorota Fleszer Sędzia WSA Barbara Orzepowska-Kyć (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 23 lutego 2022 r. sprawy ze skargi J. R. na czynność Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie w Z. w przedmiocie wynagrodzenia kuratora 1. stwierdza bezskuteczność zaskarżonej czynności; 2. zasądza od Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie w Z. na rzecz strony skarżącej kwotę [...] zł (słownie: [...] złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Zaskarżoną czynnością z [...] r., Dyrektor Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie w Z. (dalej: organ) przyznał adwokatowi J.R. (dalej: strona, skarżący) wynagrodzenie za pełnienie funkcji kuratora dla osoby nieobecnej w postępowaniu administracyjnym w kwocie [...] zł. Z akt sprawy wynika, że na wniosek organu, postanowieniem Sądu Rejonowego w M. z [...]r. sygn. akt [...], skarżący został ustanowiony kuratorem dla nieznanej z miejsca pobytu E.B., celem jej reprezentowania w postępowaniu prowadzonym przez organ w sprawie ponoszenia odpłatności za pobyt dzieci w pieczy zastępczej. Decyzją z [...]r. Prezydent Miasta Z. odstąpił całkowicie od ustalenia opłaty za pobyt trójki dzieci E.B. w rodzinnej pieczy zastępczej. Skarżący, pismem z 24 lutego 2021 r., zwrócił się do organu o przyznanie wynagrodzenia z tytułu pełnienia funkcji kuratora dla osoby nieznanej z miejsca pobytu w oparciu o rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z 13 listopada 2013 r. w sprawie określenia wysokości wynagrodzenia i zwrotu wydatków poniesionych przez kuratorów ustanowionych dla strony w sprawie cywilnej (Dz.U. z 2013 r. poz. 1476). W odpowiedzi, pismem z 26 lutego 2021 r., organ poinformował stronę, że zgodnie z § 1 ust. 1 i ust. 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 9 marca 2018 r. w sprawie określenia wysokości wynagrodzenia i zwrotu wydatków poniesionych przez kuratorów ustanowionych dla strony w sprawie cywilnej, wysokość wynagrodzenia dla kuratora ustanowionego dla osoby nieobecnej ustala się w wysokości 40 % stawki minimalnej za czynności adwokackie, które zgodnie z § 4 ust. 1 pkt 4 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie, wynoszą [...] zł. W związku z powyższym organ przyznał skarżącemu wynagrodzenie w kwocie [...] zł brutto. Jednocześnie poinformował, że skarżący może ubiegać się o zwrot uzasadnionych wydatków, które poniósł w związku ze swoimi czynnościami (koszty przejazdu do celów służbowych oraz koszty korespondencji). Pismem z 3 marca 2021 r. skarżący przesłał organowi do realizacji fakturę, wystawioną na [...] zł brutto, przywołując § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie. Kolejnym pismem z 16 kwietnia 2021 r. organ wyjaśnił, że § 1 ust. 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 9.03.2018 r. w sprawie określenia wysokości wynagrodzenia i zwrotu wydatków poniesionych przez kuratorów ustanowionych dla strony w sprawie cywilnej ustanawia stawkę maksymalną dla kuratorów w wysokości 40%, a nie stawkę należną kuratorowi. Wobec braku udokumentowania podejmowanych czynności w związku z pełnieniem funkcji kuratora dla osoby nieobecnej, organ przyjął wysokość wynagrodzenia w stawce minimalnej przewidzianą w/w rozporządzeniu, tj. [...] zł. W skardze do sądu administracyjnego skarżący zaskarżył czynność ustalenia wysokości wynagrodzenia kuratora ustanowionego dla osoby nieznanej z miejsca pobytu, w sprawie o ustalenie odpłatności za pobyt dzieci w pieczy zastępczej, zarzucając organowi naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 34 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego, art. 179 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, § 1 ust. 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 9.03.2018 r. w sprawie określenia wysokości wynagrodzenia i zwrotu wydatków poniesionych przez kuratorów ustanowionych dla strony w sprawie cywilnej, § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22.10.2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie poprzez ich błędne zastosowanie polegające na przyznaniu kuratorowi dla osoby nieznanej z miejsca pobytu wynagrodzenia w zaniżonej wysokości. Ponadto zarzucił naruszenie art. 9 K.p.a. poprzez jego niezastosowanie i nieumieszczenie w zaskarżonym akcie pouczenia co do trybu i sposobu odwołania się od wydanego aktu. W uzasadnieniu skargi skarżący powołując się na uzasadnienie wyroku WSA z 10 września 2019 r. sygn. akt lI SA/Lu 156/19, stwierdził, że przepisy rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie, analogicznie zresztą jak i przepisy dotyczące kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielanej z urzędu, nie określają wysokości stawek w sprawach o ustalenie opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej. Sprawami o najbardziej zbliżonym rodzaju są "inne sprawy sądowoadministracyjne", o których mowa w § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia z 22 aździernika 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie. Zgodnie z w/w przepisem kwota bazowa w takiej sprawie wynosi [...] zł. Tym samym wynagrodzenie ustanowionego kuratora powinno wynieść 40% z w/w kwoty, tj. [...] zł brutto. Stawka minimalna w wysokości [...] zł powinna znaleźć zastosowanie wyłącznie w przypadku, gdy 40% z kwoty bazowej wynosiłoby mniej niż [...] zł, a sytuacja taka w niniejszej sprawie oczywiście nie zachodzi. Strona nadmieniła, że organ w piśmie z 26.02.2021 r. przyznał wstępnie kuratorowi wynagrodzenie w kwocie [...] zł, ale w związku z wnioskiem kuratora o przyznanie wynagrodzenia w kwocie [...] zł (tj. 40% z prawidłowo przyjętej stawki minimalnej), organ niejako "za karę" obniżył kuratorowi wynagrodzenie do kwoty [...] zł. W odpowiedzi na skargę organ wyjaśnił, że rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z 9 marca 2018 r. w sprawie określenia wysokości wynagrodzenia i zwrotu wydatków poniesionych przez kuratorów ustanowionych przez strony w sprawie cywilnej - określa stawkę maksymalną "w kwocie nieprzekraczającej" a nie stawkę należną w każdym przypadku kuratorowi. Ponadto organ pismem z 16 marca 2021 r., wystąpił do skarżącego o zestawienie dokonanych w toku postępowania czynności. W odpowiedzi skarżący stwierdził, że takie żądanie nie znajduje uzasadnienia w obowiązujących przepisach. Zatem organ nie ma wiedzy na temat dokonania przez kuratora jakiejkolwiek czynności. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Skarga jest uzasadniona, choć z innych przyczyn niż w niej wskazane. Stosownie do art. 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2021 r., poz. 137), sądy administracyjne powołane są do kontroli zgodności z prawem działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Kontrola ta, zgodnie z art. 3 § 2 pkt 4 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2022 r., poz. 329, dalej: p.p.s.a.) obejmuje m.in. orzekanie w sprawie skarg na inne niż określone w pkt 1 – 3 akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa, z wyłączeniem aktów lub czynności podjętych w ramach postępowania administracyjnego określonego w kodeksie postępowania administracyjnego oraz postępowań określonych w działach IV, V i VI ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (Dz.U. z 2018 r., poz. 800 ze zm.) oraz postępowań, do których mają zastosowanie przepisy powołanych ustaw. W ramach swej kognicji Sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania administracyjnego, nie będąc przy tym związanym granicami skargi, stosownie do treści art. 134 § 1 p.p.s.a., z zastrzeżeniem art. 57a tej ustawy. Zgodnie z art. 135 p.p.s.a. Sąd orzeka w granicach sprawy będącej przedmiotem kontrolowanego postępowania, w której został wydany zaskarżony akt i odbywa się z uwzględnieniem wówczas obowiązujących przepisów prawa. Z istoty bowiem kontroli wynika, że zasadność aktu podlega ocenie przy uwzględnieniu stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dacie podejmowania rozstrzygnięcia. Przedmiotem kontroli Sądu w rozpatrywanej sprawie jest ocena, czy organ prawidłowo przyznał skarżącemu wynagrodzenie za czynności kuratorskie w kwocie 60 zł. Poza sporem jest, że skarżący na wniosek organu został postanowieniem Sądu Rejonowego w M. ustanowiony kuratorem dla osoby nieznanej z miejsca pobytu w postępowaniu dotyczącym ustalenia opłaty za pobyt małoletnich w pieczy zastępczej, które Prezydent Miasta Z. zakończył decyzją z [...] r. Należy wskazać, że w zakresie sposobu określania wysokości wynagrodzenia kuratora dla osoby nieobecnej, nieznanej z miejsca pobytu, Sąd podziela pogląd wyrażony w wyroku NSA z 19 grudnia 2013 r., sygn. akt I OSK 278/12, z uwzględnieniem zmian przepisów, które miały miejsce po jego wydaniu. NSA uznał, że wynagrodzenie przedstawiciela dla nieobecnej strony postępowania administracyjnego ustanowionego na wniosek organu administracyjnego zgłoszony na podstawie art. 34 § 1 K.p.a. należy do kosztów postępowania administracyjnego. Stanowisko to koreluje z uchwałą Sądu Najwyższego z 9 lutego 1989 r., sygn. akt III CZP 117/88, (publ. OSNC 1990/1/11), w uzasadnieniu której SN stwierdził, że wynagrodzenie za sprawowanie kurateli przez przedstawiciela strony ze względu na jej charakter ściśle związany z konkretnym postępowaniem administracyjnym uzasadnia traktowanie tego wynagrodzenia w ramach kosztów postępowania administracyjnego. Pomimo, że wysokość tego wynagrodzenia ani zasady i tryb jego przyznawania nie zostały unormowane w przepisach K.p.a. ani w przepisach szczególnych, to nie budzi żadnych wątpliwości, że wynagrodzenie takie przysługuje. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym (por.: wyroki WSA w Gliwicach z: 8.11.2016 r. sygn. akt IV SA/Gl 577/16, 10.01.2018 r. sygn. akt IV SA/Gl 529/17, 4.12.2018 r. sygn. akt IV SA/Gl 643/18, publ.: CBOSA) podkreślono, że przeciwne stanowisko nie dałoby się pogodzić z konstytucyjną zasadą RP jako Państwa prawa (art. 2 Konstytucji RP). Stosunek prawny istniejący między organem administracji i przedstawicielem dla nieobecnej strony opiera się na orzeczeniu sądu powszechnego. Jego elementem jest obowiązek wykonania przez wyznaczoną osobę niezbędnych czynności w charakterze przedstawiciela osoby nieobecnej, z czym wiąże się prawo kuratora do uzyskania wynagrodzenia za podjęte w toku postępowania w obronie interesów strony czynności, przy uwzględnieniu nakładu pracy i poniesionych wydatków, generowanych rodzajem sprawy i stopnia jej zawiłości. W przedmiotowej sprawie znajdują zatem zastosowanie przepisy rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 9 marca 2018 r. w sprawie określenia wysokości wynagrodzenia i zwrotu wydatków poniesionych przez kuratorów ustanowionych dla strony w sprawie cywilnej (Dz.U. z 2018 r., poz. 536, dalej rozp. z 9 marca 2018 r.). Stosownie do treści § 1 ust. 1 tego rozporządzenia, wysokość wynagrodzenia kuratora ustala się w kwocie nieprzekraczjącej 40 % stawek minimalnych za czynności adwokackie określonych w przepisach wykonawczych wydanych na podstawie art. 16 ust. 3 ustawy z 26 maja 1982 r. prawo o adwokaturze, (...) nie mniej niż [...] zł. Przepis ten dotyczy opłat za czynności adwokackie w stosunkach pomiędzy adwokatem i jego klientem. Od 1 stycznia 2016 r. wysokość opłat w stosunkach pomiędzy adwokatem i jego klientem reguluje rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz.U. z 2015 r., poz. 1800 ze zm. - dalej jako "rozp. z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie"). Przepisy rozp. z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie, nie określają wysokości stawek w sprawach o ustalenie opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej. W takiej sytuacji zastosowanie znajduje § 1 ust. 2 rozp. z 9.03.2018 r., który stanowi, że wysokość stawek minimalnych w sprawach nieokreślonych w przepisach, o których mowa w ust. 1, ustala się, przyjmując za podstawę stawkę w sprawach o najbardziej zbliżonym rodzaju. W orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowało się stanowisko, że w sprawach, których przedmiotem jest odpłatność za pobyt dziecka w pieczy zastępczej, wynagrodzenie pełnomocnika działającego w sprawie (bez względu na to, czy jest to pełnomocnik wyznaczony z urzędu, czy też z wyboru), ustala się w oparciu o stawki "w innej sprawie", a nie w sprawie, której przedmiotem zaskarżenia jest należność pieniężna (por. wyroki WSA z: 9 maja 2019 r., sygn. akt II SA/Lu 909/18, 10 kwietnia 2019 r., sygn. akt IV SA/Po 1266/18; wyrok NSA z 14 czerwca 2017 r., sygn. akt I OSK 2370/15, postanowienie z 13 lipca 2018 r., sygn. akt IV SA/Gl 1148/14. Publ.: CBSA). Z tych też przyczyn, sprawami o najbardziej zbliżonym rodzaju do sprawy o ustalenie opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej są "inne sprawy sądowoadministracyjne", o których mowa w § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie, gdzie opłata wynosi [...] zł. Podsumowując należy więc stwierdzić, że kurator ustanowiony dla strony w postępowaniu administracyjnym ma prawo do uzyskania wynagrodzenia, jak także przysługuje mu zwrot wydatków poniesionych w związku ze sprawowaną funkcją. Słusznie zwrócił uwagę organ, że przepis § 1 ust. 1 rozp. z 9.03.2018 r. nie reguluje dolnej granicy wynagrodzenia kuratora, lecz wyznacza jedynie jego górną stawkę (zwrot "Wysokość wynagrodzenia kuratora ustanowionego dla strony ... nie może przekraczać stawek minimalnych przewidzianych przepisami określającymi opłaty za czynności adwokackie"). Wynagrodzenia takie może zatem zostać przyznane w kwocie niższej niż stawka minimalna wynikająca z przepisów rozporządzenia w sprawie opłat za czynności adwokackie, zaś o jego wysokości przesądzać będą takie okoliczności jak rodzaj sprawy, stopień jej zawiłości i nakład pracy kuratora. Zatem w sytuacji, gdy skarżący nie przedstawił dowodów wskazujących na nakład jego pracy ani na poniesienie wydatków, to zasadnym było określenie jego wynagrodzenia w minimalnej wysokości, [...] zł. Tym niemniej jednak zaskarżona czynność jest bezskuteczna. W rozpoznawanej sprawie należy mieć na uwadze, że organ [...]r. przyznał skarżącemu wynagrodzenie w kwocie [...] zł brutto i poinformował, że może on się dodatkowo ubiegać o zwrot uzasadnionych wydatków, które poniósł w związku ze swoimi czynnościami. Czynność organu z [...]r. nie została zaskarżona. W tej sytuacji zaskarżona czynność z [...]r., przyznająca skarżącemu [...] zł tytułem wynagrodzenia w związku z pełnieniem funkcji kuratora, ponownie dotyczy tej samej sprawy już poprzednio rozstrzygniętej. W tym stanie rzeczy w oparciu o art. 146 p.p.s.a. Sąd stwierdził bezskuteczność czynności.