III SA/Gl 609/18

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach Leszek Wolny po rozpoznaniu w dniu 22 sierpnia 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi K. K. na decyzję Dyrektora Śląskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Częstochowie z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie uchylenia decyzji dotychczasowej oraz zmiany wysokości renty strukturalnej w kwestii wniosku o przyznanie skarżącemu prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata postanawia: 1. zwolnić skarżącego z obowiązku uiszczenia części każdorazowej opłaty sądowej, przekraczającej kwotę 50 (pięćdziesiąt) zł; 2. w pozostałym zakresie odmówić przyznania prawa pomocy. Wraz ze skargą na ww. decyzję, skarżący złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy. Na druku urzędowego formularza PPF został sprecyzowany zakres żądania – zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. W uzasadnieniu wniosku, zawartym na druku urzędowego formularza PPF, strona oświadczyła, że jest emerytem i nie stać go na uiszczenie takiej opłaty. Strona oświadczyła, że prowadzi gospodarstwo domowe razem ze swoją żoną. Małżonkowie korzystają ze służebności mieszkania w domu, który jest własnością córki. Strona posiada piętnastoletni samochód osobowy marki Mitsubishi. Ponadto nie posiada żadnego innego majątku, papierów wartościowych, oszczędności, ani przedmiotów wartości przekraczającej kwotę 5.000 zł. Na dochód wspólnego gospodarstwa domowego skarżącego składają się świadczenia emerytalne – jego (878,12 zł netto) oraz małżonki (2.170,12 zł). Skarżący stwierdził, że na obciążenie wspólnego gospodarstwa składa się: spłata pożyczki z kasy zapomogowej w kwocie 5.000 zł; koszty utrzymania mieszkania i egzystencji. W tym stanie rzeczy, referendarz sądowy pismem z dnia 17 lipca 2018 r. wezwał skarżącego do uzupełnienia i uprawdopodobnienia danych zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez nadesłanie szeregu dokumentów, mających zobrazować jego rzeczywisty i aktualny stan majątkowy. Wezwanie to miało na celu uzupełnienie, jak również udokumentowanie danych zawartych we wniosku o prawo pomocy. W odpowiedzi na powyższe wezwanie, wnioskodawca nadesłał: wniosek o udzielenie pożyczki w kwocie 5.000 zł; kosztorys budowlany (wymiana okien); akt notarialny obejmujący darowiznę, na mocy którego ustanowiona została na jego rzecz służebność nieodpłatnego mieszkania; wyciąg z rachunku bankowego małżonków K. za okres od dnia 1 maja 2018 r. do dnia 31 lipca 2018 r.; zeznanie podatkowe małżonków K. za 2017 r.; decyzje o waloryzacji ich świadczeń emerytalnych w 2018 r. i druczki opłat za media. W piśmie przewodnim z dnia 5 sierpnia 2018 r. skarżący wyjaśnił swoją aktualną sytuację mieszkaniową i oszacował regularne, miesięczne wydatki na łączną kwotę 2.450 zł. Strona podkreśliła, że właścicielką domu, w którym mieszka razem z żoną, jest ich córka M. Z.. Rozpoznając niniejszy wniosek wzięto nadto pod uwagę dokumenty źródłowe, które K. K. przedłożył w zakresie pięciu innych zawisłych przed tutejszym Sądem spraw o sygn. akt IV SA/Gl 293/17 – IV SA/Gl 296/17 (rozstrzygnięcia z dnia 13 czerwca 2017 r.) oraz IV SA/Gl 850/17 (rozstrzygnięcie z dnia 28 września 2017 r.), gdzie niedawno również występował o przyznanie prawa pomocy, a złożone przezeń wnioski zostały częściowo uwzględnione. Mając powyższe na uwadze, zważono, co następuje: Stosownie do art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity w Dz. U. z 2018 r., poz. 1302) – zwanej dalej w skrócie "P.p.s.a." – stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Z kolei zgodnie z art. 245 § 1 P.p.s.a., prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie częściowym lub całkowitym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 P.p.s.a.). Z kolei prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub części (...) lub obejmuje tylko ustanowienie fachowego pełnomocnika w osobie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 P.p.s.a.). Na wstępie należy zaznaczyć, że skarżący składając wniosek o prawo pomocy, zażądał przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, tj. w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata z urzędu. Mając to na uwadze, odnosząc się do wniosku K. K., należy przywołać zasadę wyrażoną w art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a., zgodnie z którą, przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie całkowitym (czyli na zasadzie art. 245 § 2 P.p.s.a., mogącym obejmować zwolnienie od kosztów sądowych, na które składają się opłaty i wydatki albo ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika w osobie radcy prawnego lub adwokata) następuje wtedy, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Na wstępie stwierdzić należy, że skarżący wykazał swój aktualny stan majątkowy w sposób wyczerpujący i dostatecznie jasny. Dokonana analiza stanu majątkowego i sytuacji życiowej wnioskodawcy doprowadziła do konkluzji, że skarżący jedynie częściowo spełnia przesłanki przyznania prawa pomocy. W ocenie rozpoznającego wniosek wymóg warunkujący przyznanie prawa pomocy został przezeń zachowany, jednak tylko w stopniu uzasadniającym częściowe zwolnienie od kosztów sądowych. Z oświadczeń skarżącego wynika, że nie posiada on żadnych zasobów finansowych ani łatwego do spieniężenia majątku. Jest przy tym osobą w podeszłym wieku (71 lat), sam osiąga niski dochód (netto 854 zł miesięcznie). W tym stanie rzeczy przyjęto, iż niezwłoczne wygenerowanie środków na pokrycie pełnych kosztów niniejszego postępowania mogłoby być dla niego trudne oraz narazić jego samego oraz żonę na uszczerbek w koniecznym utrzymaniu. Zdaniem rozpoznającego wniosek, okoliczności sprawy nie uzasadniają jednak całkowitego uwzględnienia zgłoszonego żądania. Sytuacja materialna, w jakiej znajduje się skarżący, nie jest bowiem tak trudna, aby uznać, iż spełnia on kryterium od którego ustawa – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi uzależnia przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Prawo pomocy stanowi wyjątek od generalnej zasady odpłatności wymiaru sprawiedliwości obowiązującej w postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym (zasada ta znalazła wyraz w art. 199 P.p.s.a.). Zastosowanie omawianej instytucji prawnej powinno zatem sprowadzać się wyłącznie do przypadków, w których zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest dla strony rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (por.: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 71/04, publ. ONSA i WSA z 2005 r., z.1, poz. 8). Oznacza to, że prawo pomocy w zakresie całkowitym może zostać przyznane wyłącznie wtedy, gdy wnioskodawca, pomimo dokonania oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia jedynie koniecznych kosztów związanych z podstawowymi potrzebami życiowymi nie jest w stanie zgromadzić środków wystarczających na pokrycie jakichkolwiek przewidywalnych obciążeń finansowych związanych z postępowaniem. W ocenie rozpoznającego wniosek, skarżący do osób takich nie należy. Trzeba bowiem podkreślić, że o faktycznej sytuacji majątkowej oraz o możliwościach płatniczych strony decyduje nie tylko wysokość jej własnego dochodu, lecz przede wszystkim rozmiar dochodów ogółem przypadających na jej gospodarstwo domowe. Tymczasem skarżący oraz jego małżonka uzyskują stałe dochody z tytułu emerytur, których suma netto wynosi prawie 3.050 zł, co umożliwia wygenerowanie środków wystarczających na przynajmniej częściową partycypację w kosztach niniejszego postępowania, uwzględniając fakt, że skarżący zainicjował cztery postępowania sądowoadministracyjne (III SA/Gl 608 – 611/18). Podkreślić należy, że wnioskodawca nie podnosił, aby w przypadku jego i małżonki zachodziły okoliczności mogące świadczyć o wyjątkowo trudnej sytuacji życiowej (jak np. niepełnosprawność w stopniu znacznym, ciężka obłożna choroba, straty poniesione w wyniku katastrofy lub klęski żywiołowej itp.), czy też, aby miał ponosić ponadprzeciętne koszty koniecznego utrzymania. Rozpoznający wniosek uwzględnił w rozważaniach oświadczenie skarżącego, zgodnie z którym jego syn J. K. prowadzi ze swoją własną rodziną odrębne gospodarstwo domowe. Odrębne gospodarstwo prowadzi także ich córka M. Z.. Należy jednak jednocześnie stwierdzić, że część opłat związanych z użytkowaniem domu, skarżący (i jego żona) ponoszą po połowie, razem z córką M. Z., która przecież także mieszka w tym domu, prowadząc osobne gospodarstwo domowe. Odnosi się to do opłat za media (w oszacowaniu kosztów nadesłanych przez skarżącego ½ z 319 zł tytułem opłaty za prąd elektryczny) oraz opłata za węgiel (½ z oszacowanej kwoty 400 zł na miesiąc). To samo odnosi się do opłat za wywóz śmieci i opróżnienie szamba. W analizie stanu majątkowego skarżącego, w powyższym wyliczeniu "orientacyjnej miesięcznej wysokości kosztów bieżącego utrzymania" nie uwzględniono spłaty pożyczki zaciągniętej w kasie zapomogowo-pożyczkowej, jako że zgodnie z utrwalonym stanowiskiem orzecznictwa, zaspokajanie zobowiązań prywatnoprawnych (do których należą zaciągnięte pożyczki) nie może wyprzedzać regulowania opłat w postępowaniu sądowoadministracyjnym mających charakter danin publicznoprawnych. Zwolnienie z obowiązku ponoszenia tych opłat może być bowiem stosowane jedynie w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli (tak: postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 stycznia 2005 r., sygn. akt FZ 478/04 - dostępne w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych - zwanej dalej CBOSA). W konsekwencji, ewentualne preferencyjne traktowanie przez wnioskodawcę należności w obrocie cywilnoprawnym przed należnościami z tytułu kosztów sądowych nie może uzasadniać przyznania prawa pomocy w toku postępowania sądowoadministracyjnego (por. między innymi: postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 25 września 2013 r., sygn. akt I GZ 442/13 i z dnia 24 maja 2011 r., sygn. akt II FZ 211/11 oraz postanowienia Wojewódzkich Sądów Administracyjnych: w Rzeszowie, z dnia 25 stycznia 2011 r., sygn. akt II SA/Rz 842/10 i w Opolu, z dnia 6 maja 2005 r., sygn. akt I SA/Op 72/05 - wszystkie orzeczenia dostępne w CBOSA). Mając na uwadze powyższe należy stwierdzić, że różnica pomiędzy dochodem gospodarstwa domowego wnioskodawcy (3.050 zł) a sumą koniecznych, podstawowych i udokumentowanych przezeń kosztów utrzymania (średnio 1.500 zł) wynosi 1.550 zł. Z analizy rachunku bankowego małżonków K. wynika, że wykazuje on płynność finansową. Transakcje obciążeniowe nie przewyższają sumy transakcji uznaniowych. Na rachunku tym nie występuje debet (czyli saldo ujemne), a saldo końcowe w okresach miesięcznych wynosi od 2.797,83 zł (lipiec 2018 r.) do 3.858,89 zł (czerwiec 2018 r.). Uwzględniając fakt, że aktualnie toczą się przed tutejszym Sądem cztery sprawy skarżącego, wnioskodawca powinien być w stanie wygenerować kwotę 50 zł tytułem uiszczenia wpisu sądowego od skargi (czyli sumarycznie – 200 zł tytułem wpisów sądowych od czterech skarg). W ocenie rozpoznającego wniosek, skarżący powinien być także w stanie wygenerować środki pieniężne, które umożliwią opłacenie adwokata w sprawie, o ile oczywiście skarżący uzna udział takiego pełnomocnika w postępowaniu za rzeczywiście niezbędny. Opłacenie adwokata z wyboru również nie powinno spowodować uszczerbku w niezbędnych potrzebach skarżącego i jego żony. Mając powyższe na uwadze, postanowiono jak w sentencji, działając na podstawie art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a. w związku z art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a.