I GZ 442/13

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Wojciech Kręcisz po rozpoznaniu w dniu 25 września 2013 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia J. Z. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 9 lipca 2013 r. sygn. akt V SA/Wa 528/13 w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi J. Z. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w W. z dnia [...] listopada 2012 r. nr[...]; [...] w przedmiocie odpowiedzialności solidarnej za zaległości podatkowe w podatku akcyzowym postanawia: oddalić zażalenie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z 9 lipca 2013 r., sygn.akt V SA/Wa 528/13, odmówił J. Z. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie odkoszów sądowych, w sprawie ze skargi Skarżącej na decyzje Dyrektora Izby Celnej w W. z [...] listopada 2012 r. nr [...] i [...] w przedmiocie orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności za zaległości podatkowe w podatku akcyzowym. Wojewódzki Sąd Administracyjny wskazał, że Skarżąca złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W jego uzasadnieniu wskazała, iż prowadzi gospodarstwo domowe z mężem i synem, nie posiada nieruchomości, zasobów pieniężnych ani przedmiotów wartościowych, natomiast jej mąż posiada dom o pow.[...] m² oraz nieruchomość rolną o pow. [...] arów, a także samochód marki F. W rubryce 10 wniosku wskazała, że uzyskuje miesięczny dochód z tytułu wynagrodzenia za pracę w wysokości [...] zł, zaś jej mąż z takiego samego tytułu w wysokości około [...] zł. Wnioskodawczyni podniosła nadto, iż od czerwca 2003 r. pozostaje z mężem w rozdzielności majątkowej. Zarządzeniem z [...] marca 2013 r. referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym wezwał wnioskodawczynię do udzielenia dodatkowych informacji i przedłożenia określonych dokumentów. Pismem z dnia [...] kwietnia 2013 r. skarżąca wskazała, iż z uwagi na to, że posiada rozdzielność majątkową z mężem, odmówił on udzielenia jej informacji na temat posiadanych rachunków bankowych, oszczędności pieniężnych czy lokat. Oświadczyła nadto, iż mąż ponosi wszelkie wydatki związane z posiadanym domem, jak opłaty za wodę, gaz czy energię elektryczną. Wnioskodawczyni poinformowała, iż utrzymuje siebie i syna z wynagrodzenia za pracę, ponosi opłaty za telefon ([...] zł miesięcznie) oraz spłaca kredyt gotówkowy (miesięczna rata [...] zł). Do pisma skarżąca dołączyła akt notarialny z dnia [...] kwietnia 2003 r. nr [...] stanowiący umowę majątkową małżeńską oraz zawiadomienia o zajęciu prawa majątkowego stanowiącego wynagrodzenie u dłużnika zajętej wierzytelności będącego pracodawcą oraz stanowiącego wierzytelność pieniężną u dłużnika zajętej wierzytelności innego niż pracodawca, organ rentowy lub bank. Postanowieniem z [...] maja 2013 r. referendarz sądowy Sądu I instancji odmówił wnioskodawczyni przyznania prawa pomocy, uznając że nie wykazała ona dostatecznie, iż spełnia przesłanki przyznania jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Na powyższe postanowienie skarżąca wniosła sprzeciw podnosząc, iż nie jest w stanie ponieść ciężaru kosztów sądowych w przedmiotowej sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny wskazał, że pomimo wezwania przez referendarza sądowego Skarżącej, na podstawie art. 255 p.p.s.a. (Dz.U. z 2012 r., poz. 270, dalej jako "p.p.s.a."), do złożenia dodatkowego oświadczenia uzupełniającego, jak i potwierdzającego wykazywane przez nią okoliczności, nie nadesłała ona wymaganych dokumentów i nie udzieliła dodatkowych informacji pozwalających na rzetelną ocenę jej sytuacji finansowej. W ocenie tego Sądu skarżąca nie wykonała zatem należycie zarządzenia referendarza sądowego z dnia [...] marca 2013 r., którym została wezwana m. in. do złożenia wyciągów i wykazów z rachunków bankowych z okresu ostatnich trzech miesięcy, które posiada ona sama, jak również osoby, z którymi prowadzi gospodarstwo domowe. Sąd I instancji podkreślił, iż kwestia posiadania środków pieniężnych (w szczególności oszczędności zgromadzonych na rachunku bankowym) jest istotna dla oceny możliwości finansowych strony ubiegającej się o prawo pomocy, bowiem dla rozpoznania wniosku nie tylko istotne jest jaka jest wysokość środków zgromadzonych na rachunku bankowym, ale również jak wygląda obrót tymi środkami. Sąd uznał również, że pomimo umowy rozdzielności majątkowej Skarżącej oraz jej męża, małżonkowie nadal prowadzą wspólne gospodarstwo domowe, nie bez znaczenia są więc, dla oceny wniosku, dochody uzyskiwane także przez męża Skarżącej. Przy badaniu przesłanek z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. należy wziąć pod uwagę, że zgodnie z art. 23 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (Dz.U. z 2012 r., poz.788, dalej jako "k.r.o.") małżonkowie są zobowiązani do wzajemnej pomocy i z obowiązku tego nie zwalnia pozostawanie w rozdzielności majątkowej (vide: postanowienie NSA z dnia 06.10.2004 r., GZ 7/04). W konsekwencji, odmowa udzielenia odpowiedzi na pytania dotyczące stanu majątkowego posiadania małżonka wnioskodawczyni, jak również jego wydatków związanych z niezbędnym utrzymaniem, wpływa negatywnie na ocenę czy spełnione zostały ustawowe przesłanki do przyznania prawa pomocy. Sąd uznał także, że zadłużenie skarżącej w formie zaciągniętego kredytu również nie może stanowić dla Sądu rozpoznającego wniosek o przyznanie prawa pomocy, argumentu przemawiającego za uwzględnieniem wniosku bowiem takiego zobowiązania pieniężnego nie można zaliczyć do wydatków priorytetowych w stosunku do obowiązku ponoszenia kosztów sądowych (por. postanowienie NSA z 14.02.2013 r., I FZ 18/13). Załączone do wniosku z dnia [...] grudnia 2012 r. oraz do sprzeciwu zawiadomienia o zajęciu prawa majątkowego z [...] stycznia 2013 r. wobec braku dodatkowych informacji (dokumentów, o które skarżąca wzywana była zarządzeniem z dnia [...].03.2013 r.) według Sądu I instancji nie stanowiły wystarczającej podstawy do pozytywnego rozpatrzenia wniosku skarżącej o przyznanie prawa pomocy. Na powyższe postanowienie Skarżąca wniosła zażalenie do Naczelnego Sądu Administracyjnego zarzucając mu błędy w ustaleniach faktycznych takie jak - twierdzenie, iż Skarżąca nie wywiązała się z obowiązku udzielenia dodatkowych informacji, założenie iż prowadzi ona wspólne z mężem gospodarstwo domowe oraz przyjęcie że jej sytuacja finansowo – majątkowa nie uzasadnia przyznania prawa pomocy – oraz naruszenie prawa materialnego, mianowicie art. 23 k.r.o. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z treścią art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, która ma gwarantować możliwość realizacji konstytucyjnego prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W związku z tym, że w przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu. W myśl art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. osobie fizycznej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z treści tego przepisu wynika wprost, że ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa. Powyższy wniosek znajduje potwierdzenie w treści przepisu art. 252 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którym wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Właściwe przedstawienie przez stronę przyczyn uzasadniających zwolnienie od kosztów sądowych oraz dowodów na ich poparcie umożliwia sądowi rozpoznającemu wniosek dokonanie prawidłowej oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Strona ma w tym zakresie inicjatywę dowodową, a sąd na podstawie przedstawionych przez stronę dowodów dokonuje oceny, czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku powinna uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest bowiem kryterium finansowe. W myśl art. 255 p.p.s.a. jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku złożonym na urzędowym formularzu, nie wystarcza do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie sądu tzw. dokumenty źródłowe. W przedmiotowej sprawie Skarżąca mimo wezwania do przedłożenia stosownych dokumentów, nie przedstawiła rachunków bankowych ani swoich, ani współmałżonka, rachunków związanych z niezbędnym utrzymaniem, ograniczając się do twierdzenia, iż pokrywa je mąż, rachunków telefonicznych, czy umowy kredytowej. Przedstawiła ona jedynie dwa zawiadomienia o zajęciu prawa majątkowego z [...] stycznia 2013 r. na łączną kwotę [...] zł oraz akt notarialny z [...] kwietnia 2003 r. nr [...], stanowiący umowę majątkową małżeńską. Okoliczności, na których Skarżąca oparła swój wniosek o przyznanie prawa pomocy, wbrew jej twierdzeniom zawartym w zażaleniu, nie zostały zatem w wymagany sposób wykazane. "Wykazać oznacza bowiem dowieść, udokumentować czy udowodnić niż jedynie oznajmić czy poinformować" (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 31 sierpnia 2011 r., sygn. akt I FZ 213/11). Tym samym sąd uprawniony jest do sformułowania oceny, iż wniosek o przyznanie prawa pomocy jest nieuzasadniony, a co za tym idzie - instytucja prawa pomocy nie zostanie wobec Skarżącej zastosowana. Wobec twierdzenia Skarżącej, iż ponosi ona, obok kosztów związanych z posiadaniem telefonu, koszty zaciągniętego kredytu gotówkowego w wysokości [...] zł. miesięcznie wskazać należy, że nie można preferencyjnie traktować innych zobowiązań, przedkładając je ponad konieczność zapłaty kosztów w toczącym się postępowaniu sądowym. W takiej sytuacji nie ma podstaw do traktowania Skarżącej w szczególny sposób w stosunku do innych podmiotów (por: postanowienie NSA z 27 września 2011 r., sygn. akt II GZ 427/11). Odnosząc się zaś do zarzutu Skarżącej, naruszenia art. 23 k.r.o., sąd podziela pogląd Sądu I instancji, w którym stwierdził on, że skoro małżonek Skarżącej pokrywa wszelkie koszty związane z utrzymaniem domu, w którym oboje, wraz z małoletnim dzieckiem, zamieszkują, to pomimo zawarcia umowy rozdzielności majątkowej małżeńskiej, uzyskiwane przez niego dochody mają wpływ na ocenę sytuacji finansowej Skarżącej. Rozdzielność majątkowa nie zwalnia małżonków z obowiązku wzajemnego wsparcia finansowego. Zgodnie bowiem z art. 27 k.r.o. oboje małżonkowie obowiązani są, każdy według swoich sił oraz możliwości zarobkowych i majątkowych, przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. Ustanowienie rozdzielności majątkowej nie wyłącza stosowania przepisów regulujących małżeńskie stosunki majątkowe, między innymi uregulowania zawartego w art. 27 k.r.o. (por. postanowienie NSA z 24 września 2013 r., sygn.akt II FZ 725/13). W związku z tym, poszerzenie ustaleń faktycznych o dokumenty dotyczące bezpośrednio męża skarżącej, w celu ustalenia sytuacji majątkowej samej skarżącej, było konieczne. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, w świetle przedstawionych okoliczności należy podzielić stanowisko Sądu I instancji, iż nie można przyjąć, iż skarżąca wykazała, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 1 i § 2 p.p.s.a. orzekł jak w postanowieniu.