III SA/Gl 617/16

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach Leszek Wolny po rozpoznaniu w dniu 17 sierpnia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi S. K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...]r., nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług w kwestii wniosku o przyznanie skarżącemu prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych postanawia: 1. zwolnić stronę skarżącą z obowiązku uiszczenia części każdorazowej opłaty sądowej, przekraczającej kwotę 500 (pięćset) zł; 2. w pozostałym zakresie odmówić przyznania prawa pomocy. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi na ww. decyzję w kwocie 25.507 zł, wnioskodawca, reprezentowany w sprawie przez fachowego pełnomocnika procesowego z wyboru w osobie radcy prawnego, złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku zawartym na druku urzędowego formularza PPF wnioskodawca oświadczył, że nie posiada środków umożliwiających mu uiszczenie opłaty sądowej. Wieloletnie postępowanie podatkowe powoduje, że wnioskodawca nie może normalnie funkcjonować na gruncie zawodowym, a w efekcie pozostaje on bez stałego zatrudnienia, a tym samym nie posiada źródeł dochodu. Ze swoją żoną pozostaje on w ustroju rozdzielności majątkowej i jest na jej utrzymaniu. Żona prowadzi działalność gospodarczą. Z oświadczenia wnioskodawcy wynika, że pozostaje on w czteroosobowym gospodarstwie domowym, w skład którego wchodzą: jego żona D. B. oraz dwoje małoletnich dzieci: L. K. ([...] lat) oraz K. K. ([...] lata). Na jedyny dochód wspólnego gospodarstwa domowego, wg oświadczenia wnioskodawcy, składa się dochód osiągany przez jego żonę z prowadzonej przez nią działalności gospodarczej w kwocie około 2.040 zł. Z oświadczenia wnioskodawcy wynika, że nie posiada on żadnego majątku ruchomego, ani nieruchomego, żadnych oszczędności, papierów wartościowych, ani przedmiotów o wartości przekraczającej 5.000 zł. Jednak jego żona jest właścicielem działki budowlanej o wartości około 680.000 zł, stanowiącej jej majątek osobisty, nabyty przed ślubem. Ponadto żona wnioskodawcy posiada oszczędności, które również stanowią jej majątek osobisty. Oszczędności te służą aktualnie do zaspokajania bieżących potrzeb rodziny – jednak ich wysokość nie jest skarżącemu znana. W końcowej części formularza skarżący oszacował miesięczne wydatki związane z utrzymaniem jego wspólnego gospodarstwa domowego na łączną kwotę około 4.600 zł. W tym stanie rzeczy, pismem z dnia 1 lipca 2016 r. referendarz sądowy wezwał wnioskodawcę za pośrednictwem jego pełnomocnika procesowego o nadesłanie (w terminie 7 dni od dnia otrzymania wezwania) szeregu dokumentów, mających zobrazować rzeczywisty i aktualny stan majątkowy wnioskodawcy i jego małżonki. W odpowiedzi na wezwanie do akt nadesłano: odnośnie żony wnioskodawcy: szereg aktów notarialnych przedmiotem których jest nieruchomość żony wnioskodawcy, dla której prowadzona jest księga wieczysta nr [...]; jej zeznanie podatkowe PIT-36 za 2015 r.; zapisy w buforze odnośnie prowadzonej przez nią działalności gospodarczej za okres od dnia 1 stycznia 2016 r. do dnia 1 lipca 2016 r.; deklaracje VAT-7K za pierwsze dwa kwartały 2016 r. Nadesłano do akt również zaświadczenia organu skarbowego, z których wynika, że wnioskodawca nie osiąga aktualnie żadnego dochodu; zaświadczenia o osobach zameldowanych w miejscu zamieszkania wnioskodawcy (wskazanym na druku urzędowego formularza PPF) – zameldowany jest tam wnioskodawca oraz R. K. Do akt dołączono również zeznanie podatkowe PIT-37 za 2015 r., złożone przez R. K.; oszacowanie wydatków przeznaczanych przez ww. na leki oraz kserokopie rachunków obrazujących opłaty ponoszone w związku z utrzymaniem mieszkania – na wszystkich rachunkach jako płatnik widnieje R. K. W piśmie przewodnim z dnia 19 lipca 2016 r. pełnomocnik procesowy wnioskodawcy oświadczył, że skarżący nie posiada osobistego rachunku bankowego. Jednocześnie nie było możliwe uzyskanie wyciągów z rachunków bankowych żony wnioskodawcy, ponieważ w czasie realizacji wezwania referendarza sądowego przebywała ona poza granicami kraju. Mając powyższe na uwadze, zważono, co następuje: Stosownie do art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity w Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zmianami) – zwanej dalej P.p.s.a. – stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Z kolei zgodnie z art. 245 § 1 P.p.s.a., prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie częściowym lub całkowitym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika procesowego z urzędu w osobie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 P.p.s.a.). Z kolei prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub części (...) lub obejmuje ustanowienie fachowego pełnomocnika w osobie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 P.p.s.a.). Na wstępie należy zaznaczyć, że skarżący składając wniosek o prawo pomocy, zażądał przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Mając to na uwadze, odnosząc się do wniosku S. K., należy przywołać zasadę wyrażoną w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., zgodnie z którą, przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym następuje wtedy, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W pierwszej kolejności wskazać należy, że wnioskodawca wykazał aktualną kondycję finansową swoją i swojej żony w sposób dostateczny. Badając w konkretnej sprawie występowanie przesłanek skutkujących uwzględnieniem wniosku o przyznanie prawa pomocy dokonuje się analizy nie tylko kondycji finansowej wnioskodawcy, ale również osób, z którymi pozostaje on we wspólnym gospodarstwie domowym (czyli domowników) oraz jego współmałżonka. Podkreślić należy, że do analizy możliwości finansowych i zdolności płatniczych wnioskodawcy pozostającego w związku małżeńskim konieczne jest uwzględnienie również aktualnego stanu majątkowego współmałżonka. W orzecznictwie prezentowane jest stanowisko, zgodnie z którym na małżonkach ciąży obowiązek udzielania sobie wsparcia finansowego (także w zakresie prowadzonych postępowań sądowych) i to nie tylko niezależnie od tego w jakim ustroju majątkowym pozostają, ale także nawet niezależnie od tego czy prowadzą wspólne gospodarstwo domowe, czy też nie prowadzą wspólnego gospodarstwa domowego (por. postanowienie NSA z dnia 12 września 2013 r. sygn. akt I FZ 313/13, Lex nr 1363511). Z nadesłanych do akt sprawy materiałów wynika, że wnioskodawca pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z R. K. Można domniemywać, że jest ona matką wnioskodawcy. Żona wnioskodawcy prowadzi działalność gospodarczą. Z nadesłanych do akt sprawy materiałów źródłowych wynika, że dokonywane są czynności gospodarcze w ramach tej działalności, a z kwartalnych deklaracji VAT-7K wynika, że firma żony wnioskodawcy wykazuje regularną podstawę opodatkowania (9.000 zł), z czego wynika, że firma ta generuje obrót. Co istotne, wnioskodawca powołuje się na oszczędności swojej żony, które stanowią jej własność osobistą i służą zaspokajaniu potrzeb rodziny. Wnioskodawca stwierdza kilkakrotnie, że pozostaje na utrzymaniu swojej żony. Jednocześnie R. K. pobiera regularne świadczenie emerytalne, co wynika z analizy jej zeznania podatkowego. W efekcie wnioskodawca nie uzyskując dochodu, korzysta z pomocy swojej żony i R. K. (najprawdopodobniej jego matki), co umożliwia mu egzystencję. Obowiązek ponoszenia kosztów obciąża jedynie wnioskodawcę. Jednakże osoba z którą prowadzi wspólne gospodarstwo domowe (R. K.) a tym bardziej jego żona – i to niezależnie od obowiązującego w ich małżeństwie ustroju majątkowego i niezależnie od tego, czy pozostają de facto we wspólnym gospodarstwie domowym – kształtują w rzeczywistości jego zdolność płatniczą. Tym bardziej, że – jak sam stwierdza – pozostaje on na utrzymaniu swojej żony. Podkreślić należy, że udzielenie stronie prawa pomocy, jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (por. postanowienie NSA z 15 marca 2011 r., II GZ 83/11, LEX nr 783924; postanowienie NSA z 18 czerwca 2010 r., I FZ 153/10, LEX nr 643195; postanowienie NSA z 19 kwietnia 2013, II OZ 297/13, baza orzeczeń NSA; postanowienie WSA w Krakowie z 3 września 2010 r., I SA/Kr 1195/10, LEX nr 687002). W tej sprawie, w ocenie rozpoznającego wniosek, nie występuje po stronie wnioskodawcy taka obiektywna niemożliwość. Dodatkowo stwierdzić należy, że wnioskodawca ustanawiając w sprawie radcę prawnego z wyboru jest w stanie jednak ponosić fakultatywne koszty postępowania sądowego. W takiej sytuacji, wnioskodawca powinien również ponieść, chociaż częściowo, obligatoryjne koszty sądowe uiszczając część wpisu sądowego od skargi. W ocenie rozpoznającego wniosek, kwota 25.507 zł rzeczywiście może przekraczać możliwości finansowe skarżącego i jego bliskich. Biorąc jednak pod uwagę wydatki ponoszone aktualnie przez żonę wnioskodawcy oraz R. K., z którą pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym, jak również uzyskiwane przez te osoby dochody, stwierdzić należy, że, w ocenie rozpoznającego wniosek, skarżący powinien jednak być w stanie uiścić wpis sądowy od skargi w kwocie 500 zł. Zaznaczyć należy, że kwota ta stanowi niespełna 2 % kwoty, którą wnioskodawca byłby zobowiązany uiścić w przypadku całkowitego nieuwzględnienia złożonego wniosku. Tymczasem uiszczenie takiej kwoty nie powinno narazić skarżącego na uszczerbek w utrzymaniu koniecznym, zarówno swoim, jak i jego rodziny. Mając powyższe na uwadze, postanowiono jak w sentencji, działając na podstawie art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a. w związku z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.