III SA/Gl 652/16

Starszy referendarz w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach Jolanta Skowronek po rozpoznaniu w dniu 26 października 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi M. S. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odpowiedzialności osoby trzeciej w zakresie wniosku o przyznanie prawa pomocy obejmującego zwolnienie z kosztów sądowych postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. W treści złożonego na urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy, skarżący domagał się zwolnienia z kosztów sądowych. W jego uzasadnieniu podał, że jest współwłaścicielem dwóch mieszkań o pow. 75 m2 i 51 m2 o łącznej wartości 1.650.000,00 zł. Ponieważ te obciążone są hipoteką z tytułu zaciągniętego we frankach kredytu, nie ma możliwości ich wynajmu, celem uzyskania dodatkowego dochodu. Tym bardziej, że posiada zadłużenie u dostawców mediów oraz zarządców, a skierowana do powyższych składników majątku egzekucja komornicza spowodowała, że część wyposażenia została wyprzedana. Miesięczne dochody skarżącego z tytułu wynagrodzenia za pracę na 1/8 etatu wynoszą 231,25 zł. Dlatego też zmuszony jest podejmować się prac dorywczych. Uzyskane z tego tytułu środki rzędu 1.500,00 zł do 2.000,00 zł przeznacza na bieżące wydatki, które oszacował w następujący sposób: utrzymanie (500,00 zł), leczenie (200,00 zł), alimenty na dziecko (800,00 zł), albowiem z żoną pozostaje w separacji (vide: wyrok Sądu Okręgowego w B. z dnia [...] r. sygn. akt [...]). Dodatkowo przy piśmie z [...] r. skarżący przedłożył aneks nr 2 do umowy o pracę podpisanej [...] r., wydruk z CEIDG potwierdzający fakt zaprzestania wykonywania działalności gospodarczej wraz z elektroniczną księgą wieczystą posiadanych lokali mieszkalnych położonych w takich miejscowościach jak: Z. i J. Ponieważ dokumenty te zgodnie z oświadczeniem wnioskodawcy stanowiły wersję skróconą, pismem z [...] r. wezwano skarżącego do: - wskazania przy pomocy dokumentów źródłowych do kogo należy nieruchomość przy ul. [...] w B. (vide: rubryka nr 2.1 formularza) oraz mieszkanie przy ul. [...] w B. (vide: treść aneksu nr 2 do umowy o pracę) i na jakich zasadach z nich korzysta; - nadesłania dokumentów źródłowych potwierdzających posiadanie zadłużenia z tytułu opłat za mieszkanie o pow. 75,18 m2 położone w miejscowości Z. oraz o pow. 51,30 m2 położone w miejscowości J.; - przedłożenia dokumentów źródłowych wskazujących na aktualną wysokość posiadanego zadłużenia z tytułu zaciągniętych kredytów; - nadesłania złożonego za 2015 r. zeznania podatkowego; - przedłożenia aktualnych to jest wystawionych w 2015 i 2016 r. dokumentów źródłowych wskazujących, że prowadzone postępowanie egzekucyjne zostało umorzone (vide: spis segregatorów dołączony do pisma z [...] r.); - złożenia dodatkowych oświadczeń podpisanych przez członków rodziny w przedmiocie udzielania pomocy ze wskazaniem jej rodzaju i wielkości; - przedłożenia dokumentów źródłowych potwierdzających wykonywane prace dorywcze ze wskazaniem rodzaju świadczonych prac i wysokości otrzymywanego z tego tytułu wynagrodzenia; - nadesłania zawartej [...] r. umowy o pracę wraz z aneksem nr 1; - przedłożenia wydruków ze wszystkich posiadanych rachunków bankowych obrazujących operacje dokonywane w ich ramach w ciągu ostatnich trzech miesięcy, a nadto zaświadczenia wystawionego przez zakład pracy wskazującego, czy wypłacane wynagrodzenie przelewane jest na wskazany rachunek bankowy, czy też wypłacane jest w formie gotówkowej. W odpowiedzi na powyższe do tut. Sądu nadesłano kserokopię polecenia przelewu kwoty 500,00 zł tytułem opłaty od skargi. Mając na uwadze wszystkie podniesione wyżej okoliczności zważono, co następuje. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm. - dalej jako "p.p.s.a.") przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, tj. opłat sądowych i wydatków (vide: art. 245 § 3 w/w ustawy) następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Należy w tym miejscu zauważyć, że instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od generalnej zasady odpłatności wymiaru sprawiedliwości obowiązującej w procedurach sądowych, w tym w postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym. Zatem to na wnioskodawcy spoczywa obowiązek należytego wykazania, tj. dowiedzenia, udowodnienia, przedstawienia czegoś w sposób przekonywający, pokazania, unaocznienia (por. Słownik języka polskiego pod red. W. Doroszewskiego dostępny w wersji elektronicznej na stronie http://sjp.pwn.pl), że przewidziana w art. 246 § 1 pkt 2 ustawy p.p.s.a. przesłanka przyznania prawa pomocy w jego przypadku wystąpiła. Inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności, z których strona zamierza wywieść skutki prawne należy do wnioskodawcy, a nie rozpoznającego wniosek. Ma ona istotne znaczenie w sprawie, albowiem pozwala wyjaśnić wątpliwości co do ich wiarygodności oraz skonfrontować treść składanych oświadczeń z dokumentacją źródłową, której przykładowy katalog zawiera § 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 19 sierpnia 2015 r. w sprawie określenia wzoru i sposobu udostępniania urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz sposobu dokumentowania stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego wnioskodawcy (Dz. U. z 2015 r., poz. 1257 ze zm.). Podobnie art. 252 § 1 ustawy p.p.s.a. nie pozostawia wątpliwości co do tego, że informacje zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy powinny być przekonująco umotywowane. Dlatego też od stron ubiegających się o zwolnienie od kosztów sądowych oczekuje się aktywnej postawy procesowej przejawiającej się przede wszystkim w wyczerpującym podawaniu informacji na temat ich stanu majątkowego oraz w dostarczaniu wszelkich żądanych dokumentów w oparciu o które ma zostać poddana analizie ich kondycja finansowa i możliwości płatnicze. To bowiem na ich podstawie musi zostać osiągnięty stan pewności co do tego, że wnioskodawca nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania. W sytuacji zatem, gdy strona uchyla się od przedłożenia stosownych dokumentów źródłowych, przyznanie prawa pomocy nie może wchodzić w rachubę. Użycie w art. 246 § 1 pkt 2 ustawy p.p.s.a. określenia "gdy wykaże" wskazuje wyraźnie, że odpowiednich dokumentów musi dostarczyć sam skarżący. Brak jest bowiem jakichkolwiek możliwości poszukiwania z urzędu faktów przemawiających na korzyść ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy. Tymczasem w rozpoznawanej sprawie skarżący do dnia dzisiejszego nie wykonał wezwania z [...] r., stąd weryfikacja złożonego przez niego oświadczenia nie była możliwa. Powyższe odnosi się zarówno do ponoszonych w związku z koniecznym utrzymaniem wydatków, jak również do osiąganych z innych źródeł dochodów, a nadto do posiadanych składników majątku. Należy bowiem zauważyć, że skarżący – jak wskazano w treści wniosku - jest współwłaścicielem dwóch lokali mieszkalnych w miejscowości Z. i J., podczas gdy w rubryce nr 2.1 formularza jako adres zamieszkania podał ul. [...] w miejscowości B. Z kolei na podpisanym [...] r. aneksie do umowy o pracę, jako adres zamieszkania, figuruje nieruchomość przy ul. [...] w B. W tej sytuacji twierdzenie jakoby "opłaty na utrzymanie" wynosiły 500,00 zł nie mogło być uznane za wystarczające. Z powyższego nie wynikało bowiem, czy te regulowane są do tej wysokości, czy też w takiej kwocie generowane są miesięczne zaległości w płatnościach, a nadto czy te obejmują jedynie opłaty za tzw. media, a jeżeli nie to jaka jest wysokość posiadanego zadłużenia z tytułu zaciągniętych kredytów, pożyczek, umów leasingowych, najmu i dzierżawy. Stosowne dokumenty źródłowe w tym przedmiocie nie zostały bowiem, mimo wezwania, nadesłane. Wprawdzie przy piśmie z [...] r. przedłożono zestawienie wierzycieli, gdzie figurują m.in. takie podmioty jak: [...] S.A., [...], [...], niemniej jednak z powyższego wynikało, że prowadzone wobec skarżącego postępowanie egzekucyjne zmierzające do odzyskania zaległych kwot: 860,65 zł, 351,27 zł, 824,41 zł, 1.519,88 zł i 1.062,26 zł - zostało umorzone (vide: sygn. [...], [...], [...], [...] i [...]). Wydanych w tym zakresie dokumentów odnoszących się do roku 2015 i 2016, nie nadesłano, choć mają istotne znaczenie w sprawie. Dotyczy to również: wyciągów lub wydruków z rachunków bankowych, które z uwagi na zaciągnięte kredyty i pożyczki skarżący posiadać musi i zaksięgowanych tam w okresie ostatnich trzech miesięcy po stronie WN i MA środków, zadeklarowanych w zeznaniu podatkowym za 2015 r. przychodów, czy dokumentów obrazujących rodzaj świadczonych prac dorywczych i uzyskiwanych z tego tytułu w ostatnim kwartale dochodów. Ponieważ nie zostały one przedłożone, mimo wystosowanego w tym zakresie wezwania, brak było podstaw do uwzględnienia złożonego wniosku. Uprawdopodobnienie okoliczności nie oznacza bowiem gołosłownego stwierdzenia przez podmiot na nie się powołujący, że te istnieją. Dlatego też brak wskazanych wyżej dokumentów źródłowych uniemożliwiał rozpoznającemu sprawę jednoznaczne ustalenie rzeczywistych możliwości finansowych skarżącego. Nie sposób przecież wykluczyć, że strona celowo wykazała jedynie takie dane, które mogłyby świadczyć o trudnej sytuacji finansowej, aby zwiększyć szansę uzyskania prawa pomocy, jako że [...] r. należny wpis sądowy od skargi w kwocie 500,00 zł został uiszczony. Tymczasem takie działanie strony, która stara się ukryć skąd czerpie środki na pokrycie wskazanych przez siebie wydatków nie zasługuje na aprobatę. W orzecznictwie sądowym panuje nawet pogląd, iż wątpliwości dotyczące źródeł utrzymania wnioskodawcy, mają na tyle istotne znaczenie, że nie pozwalają uwzględnić złożonego wniosku, który z uwagi na uiszczony wpis od skargi potraktować należało jako wniosek o zwolnienie z kosztów sądowych, do których uiszczenia skarżący będzie zobowiązany na dalszym etapie postępowania (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 3 lipca 2008 r., sygn. akt II FZ 225/08, LEX nr 493657 oraz z dnia 17 maja 2006 r., sygn. akt II OZ 522/06, LEX nr 299447). Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 oraz art. 245 § 3 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, postanowiono orzec jak w sentencji.