III SA/Gl 7/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Iwona Wiesner po rozpoznaniu w dniu 11 kwietnia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi "A" Sp. z o.o. w P. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r., nr [...] przedmiocie podatku od towarów i usług (odmowy uchylenia decyzji ostatecznej) w zakresie wniosku o przyznanie prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. Wraz ze skargą na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. nr z dnia [...] r., nr [...] "A" Sp. z o.o. w P. (zwana dalej "A" lub Spółka) złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy. W uzasadnieniu wniosku Spółka oświadczyła, że za 2013 r. poniosła stratę w wysokości [...] zł., jej kapitał zakładowy stanowi wielkość ujemną, która zamyka się w kwocie [...] zł. Spółka stwierdziła, że wprawdzie środki trwałe zostały oszacowane na poziomie [...] zł, jednakże podniosła, że stanowią one wartość ewidencyjną obiektu w O., na którym łączne obciążenia hipoteczne wynoszą [...] zł. Wyjaśniła, iż wobec niej wszczęte zostało postępowanie egzekucyjne, a Urząd Skarbowy w P. dokonał zajęcia kont bankowych. "A" wskazała, iż w tej sytuacji była zmuszona do zaprzestania prowadzenia działalności gospodarczej, albowiem dysponowanie środkami finansowymi gromadzonymi na kontach stało się niemożliwe. Jako uzupełnienie podanych danych do akt sprawy przedłożyła: zawiadomienia z [...] r. i [...] r. o wszczęciu postępowania egzekucyjnego, które [...] r. skierowane zostało do rachunku posiadanego w Banku "B", zeznanie podatkowe CIT-8 za 2012 r., gdzie wykazano przychód rzędu [...] zł, koszty jego uzyskania [...] zł oraz stratę w kwocie [...] zł. Ponadto nadesłała deklaracje VAT-7 za ostatnie sześć miesięcy, w których z tytułu dostawy towarów lub świadczenia usług na terytorium kraju opodatkowanych stawką 22% albo 23% wykazano podstawę opodatkowania wynoszącą [...] zł, raport kasowy za styczeń 2014 r., gdzie zgromadzone środki wynosiły [...] zł, ewidencję środków trwałych oraz bilans za 2012 r., z którego wynikało, że aktywa trwałe Spółki opiewały na [...] zł, podczas gdy aktywa obrotowe wynosiły [...] zł. Nadto w aktach sprawy o sygn. III SA/Gl 2003/13, gdzie Spółka złożyła analogiczny wniosek o przyznanie prawa pomocy, znajdują się następujące dokumenty: wypowiedzenie w 2011 r. umowy rachunku bankowego w "C" związku z niedozwolonym saldem debetowym rzędu [...] zł, zaświadczenie o zamknięciu w 2011 r. rachunku bieżącego i rachunków pomocniczych w "D" S.A., zawiadomienie z [...] r. o wszczęciu egzekucji na podstawie nakazu zapłaty z [...] r. sygn. akt [...] oraz postanowienia Sądu Okręgowego w O. z [...] r. sygn. akt [...] , w którym zasądzono od dłużnika, tj. Spółki "A" należność główną w kwocie [...] zł, wydruk z księgi wieczystej prowadzonej dla nieruchomości gruntowej położonej w O., zeznanie podatkowe CIT-8 za 2013 r., gdzie wykazano przychód rzędu [...] zł, koszty jego uzyskania [...] zł oraz stratę w kwocie [...] zł, a także bilans za 2013 r., gdzie aktywa trwałe Spółki opiewały na [...] zł, podczas gdy aktywa obrotowe wynosiły [...] zł. Na podstawie tych informacji postanowieniem z dnia [...] r. referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy. Pismem dnia [...] r. "A" złożyła od tego postanowienia sprzeciw, w którym zarzuciła referendarzowi sądowemu, że niewłaściwie ocenił kondycje finansową Spółki. Wskazała, że kwota kosztów wynosząca [...] zł to jedynie zapis księgowy dotyczący amortyzacji zajętych przez komornika nieruchomości, a także koszt nie obsługiwanego ze względu na brak środków czynszu dzierżawnego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 - zwanej dalej w skrócie P.p.s.a.), w razie wniesienia sprzeciwu na postanowienie referendarza, który nie został odrzucony, postanowienie to traci moc a sprawa podlega rozpoznaniu przez sąd. Natomiast na mocy art. 243 § 1 P.p.s.a. – stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Z kolei, na podstawie art. 245 § 1 P.p.s.a., prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie częściowym lub całkowitym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 P.p.s.a.). Z kolei prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub części (...) lub obejmuje ustanowienie fachowego pełnomocnika w osobie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 P.p.s.a.). Na wstępie podkreślić trzeba, że skarżący składając wniosek o prawo pomocy, zażądał przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Mając to na uwadze, odnosząc się do wniosku "A" Sp. z o.o. w P., należy przywołać zasadę wyrażoną w art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a., zgodnie z którą, przyznanie osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawa pomocy może być przyznane w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. O ewentualnym przyznaniu prawa pomocy przesądza zatem przesłanka zobiektywizowana, o czym świadczy słowo "wykazanie", które nakłada na stronę nie tylko powinność uprawdopodobnienia ale więcej, formułuje obowiązek wskazania przez nią obiektywnie zaistniałych przesłanek stanu rzeczywistego (por. P. Dobosz, Procedury administracyjne, model sądownictwa administracyjnego a "prawo pomocy" [w:] praca zbiorowa pod red. J. Stelmasiaka, J. Niczyporuka, S. Fundowicza, Polski model sądownictwa administracyjnego, Oficyna Wydawnicza VERBA s. c., Lublin 2003, s. 120). Oznacza to, że inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności, z których strona wywodzi uprawnienie do zastosowania wobec niej prawa pomocy, ciąży na stronie. Nie budzi zatem wątpliwości, że rozstrzygnięcie wniosku zależy od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (por.: J. P. Tarno: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wyd. Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004, s. 319). Przyznanie prawa pomocy jest możliwe tylko i wyłącznie w sytuacji wyczerpującego przedstawienia informacji dotyczącej sytuacji materialnej podmiotu prowadzącego działalność gospodarczą. O kondycji danego podmiotu można wnioskować na podstawie dwóch rodzajów dokumentów. Pierwszy rodzaj stanowią szeroko pojęte dokumenty księgowe, które obrazują stan podmiotu funkcjonującego w obrocie gospodarczym od strony księgowej. Do tej kategorii dokumentów należy głównie sprawozdanie finansowe, w skład którego wchodzą: bilans oraz rachunek zysków i strat. Są to dokumenty sprawozdawcze, sporządzane zgodnie z wymogami ustanowionymi w ustawie o rachunkowości, opisującymi stan podmiotu po zakończeniu pewnego okresu – z reguły roku kalendarzowego. Niezależnie od tych dokumentów przedsiębiorca dysponuje także dokumentami bieżącymi, które wskazują na jego realne i rzeczywiste aktualne możliwości finansowe. Do takich dokumentów należą wydruki z rachunków bankowych, wskazujące na wszelkie dokonywane na nich operacje, jak również tzw. raporty kasowe, które wskazują w sposób bezpośredni ile gotówki znajduje się w kasie podmiotu. W ocenie Sądu, Spółka jako podmiot powołany celem prowadzenia działalności gospodarczej, powinna w procedurze planowania wydatków, uwzględnić również potrzebę gromadzenia środków na prowadzenie ewentualnych postępowań sądowych i liczyć się z koniecznością ponoszenia kosztów na ten cel. Koszty sądowe nie mogą być stawiane na ostatnim miejscu za wszystkimi pozostałymi kosztami prowadzenia działalności gospodarczej, a ich wystąpienie wchodzi w zakres ryzyka prowadzonej działalności gospodarczej. Ocena sytuacji materialnej strony postępowania musi zatem uwzględniać nie tylko to, czy strona ma środki na koszty postępowania na koncie czy w kasie, ale też czy ma realną możliwość ich zdobycia (np. najmu, dzierżawy, egzekucji wierzytelności, sprzedaży udziałów itp.). Jedną z możliwości uzyskiwania środków na prowadzenie postępowań sądowych związanych z działalnością gospodarczą są przychody z tej działalności. Sąd stanął na stanowisku, iż w przypadku przedsiębiorców miarodajną dla oceny zdolności płatniczych podmiotu nie jest kategoria "dochodu", lecz właśnie "przychodu", gdyż istnieją legalne instrumenty podatkowe pozwalające na równoważenie kosztów i przychodów tak, by w końcowym rozliczeniu minimalizować bądź w ogóle eliminować obciążenia podatkowe, a strata, jak już podkreślał NSA (postanowienia w sprawach II OZ 707/13, I GZ 228/12), jest wyłącznie wynikiem bilansowania i nie stanowi automatycznie o braku środków finansowych. Jej powstanie nie oznacza jeszcze utraty płynności finansowej. Z przedstawionej przez skarżącą sytuacji wynika, iż pomimo prowadzonego postępowania egzekucyjnego, posiada majątek znacznej wartości, który oszacowany został w 2012 r. na poziomie [...] zł, a w 2013 r. na kwotę [...] zł. Według przedstawionej do akt ewidencji środków trwałych ustalono, że obejmuje on m.in. pawilon handlowy w R.. Dodatkowo nieruchomość gruntowa, położona w O., obciążona jest hipoteką na kwotę [...] zł, jednak nie oznacza to zakazu korzystania z niej, a stanowi jedynie zabezpieczenie wierzytelności (vide: art. 65 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece – Dz. U. z 2013 r., poz. 707 ze zm.). Ponadto skarżąca Spółka posiada kapitał (fundusz) podstawowy wynoszący [...] zł oraz kapitał zapasowy rzędu [...] zł (bilans 2013 r.). Wprawdzie za ubiegły rok obrotowy poniosła stratę rzędu [...] zł, jednak, jak ustalono z zeznania podatkowego CIT-8 za 2013 r., spowodowana ona była wysokością ponoszonych w tym okresie kosztów prowadzonej działalności, które zadeklarowano na poziomie [...] zł, podczas gdy przychód wynosił [...] zł. Nadto podkreślić trzeba, że "A" posiada kapitał zakładowy, który w sytuacji zagrożenia istnienia spółki byłby wykorzystany w celu poprawy jej kondycji finansowej, np. decyzji o dopłatach, a więc wyczerpania wszelkich możliwości zmierzających do pozyskania środków, czy to na pokrycie strat, czy uzupełnienie kapitału zakładowego. Dla oceny przesłanek przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie nie jest bez znaczenia, jakim mieniem i środkami skarżąca dysponowała wcześniej i jak nimi rozporządzała, wiedząc, że pozostaje w sporze z organem, który może znaleźć finał przed sądem. Nie można natomiast w takich sytuacjach pozostawać bezczynnym i żądać udzielenia przez państwo bezzwrotnej pomocy finansowej na prowadzenie postępowania sądowego. Na koniec, Sąd stwierdził, że koszty sądowe zasługują na traktowanie na równi z innymi obciążeniami finansowymi przedsiębiorców. Zwolnienie z kosztów sądowych – będących dochodem budżetu państwa – stanowiłoby swoistą formę kredytowania podmiotów gospodarczych i naruszałoby zasadę równoważnego traktowania powinności finansowych. Orzekając zatem w zakresie przyznania prawa pomocy, powinnością Sądu jest wyważenie zarówno interesu Państwa, a więc ogółu obywateli, jak i skarżącego (por. postanowienie WSA we Wrocławiu z dnia 6 października 2008 r., sygn. akt I SA/Wr 559/08, LEX nr 507298). Mając powyższe na uwadze, Sąd na mocy art. 260 P.p.s.a. w związku z art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. postanowił, jak na wstępie.