III SA/Gl 739/16

Starszy referendarz w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach Jolanta Skowronek po rozpoznaniu w dniu 11 sierpnia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi P. C. (C.) na decyzję Dyrektora Izby Celnej w K. z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego w zakresie wniosku o przyznanie prawa pomocy obejmującego zwolnienie z kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata z urzędu postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. W treści złożonego na urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący domagał się zwolnienia z kosztów sądowych oraz ustanowienia w sprawie fachowego pełnomocnika w osobie adwokata z urzędu. W jego uzasadnieniu podał, że wspólne gospodarstwo domowe prowadzi z synem. Ich miesięczne dochody to emerytura skarżącego w kwocie 2.640,56 zł, do której skierowana została egzekucja, a zatem do wypłaty pozostaje kwota 1.163,46 zł. Natomiast syn w związku z wykonywanymi pracami dorywczymi uzyskuje miesięcznie ok. 1.200,00 zł, z czego kwotę 300,00 zł przekazuje skarżącemu na tzw. życie. Tymczasem ponoszone wydatki wynoszą: 15,08 zł (podatek od nieruchomości), 18,58 zł (wieczyste użytkowanie gruntu), 9,20 zł (ubezpieczenie mieszkania), 73,00 zł (ubezpieczenie na życie), 25,60 zł (wywóz śmieci), 60,00 zł (energia elektryczna), 50,00 zł (gaz), 140,00 zł (woda), 55,00 zł (telefon), 200,00 zł (odzież i obuwie), 115,00 zł (środki higieny osobistej), 100,00 zł (środki chemiczne), 250,00 zł (opał) 200,00 zł (leki), 150,00 zł (przejazdy) 100,00 zł (inne nieprzewidziane wydatki np. naprawy), 100,00 zł (rekreacja, kultura i sport), 200,00 zł (spłata zobowiązań za brata), ok. 1.300,00 zł (wyżywienie). Według złożonego oświadczenia skarżący jest właścicielem mieszkania o pow. [...] m2 obciążonego hipotecznie, gdyż wobec jego osoby toczy się szereg postępowań egzekucyjnych. Jako uzupełnienie podanych wyżej danych do akt sprawy przedłożono m.in.: - potwierdzenie zameldowania na pobyt stały skarżącego i jego dwóch synów; - umowy zaciągniętych kredytów wraz z informacjami o stanie zadłużenia; - rachunki za media; - PIT-40A, PIT-40 i PIT-11 za 2015 r.; - elektroniczny wydruk z księgi wieczystej oraz CEIDG; - zaświadczenie o zarobkach syna; - wyciągi z rachunku bankowego skarżącego. Ponadto w piśmie z dnia 3 sierpnia 2016 r. wskazano, że skarżący jest osobą pozostającą w związku małżeńskim. Z żoną pozostaje w rozdzielności majątkowej. Zamieszkują osobno każdy w swoim mieszkaniu. Z informacji PIT-40, którą przedłożono ustalono, że żona skarżącego z tytułu zatrudnienia uzyskała w roku 2015 dochód w kwocie 35.423,75 zł. Ponadto posiada samochód marki Renault rocznik 2009. Mając na uwadze wszystkie podniesione wyżej okoliczności zważono, co następuje. Stosownie do treści art. 245 § 1 w zw. z art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm. - zwanej dalej w skrócie p.p.s.a.) strona może ubiegać się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego z urzędu (art. 245 § 2 ustawy p.p.s.a.). Przysługuje ono osobie fizycznej, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 ustawy p.p.s.a.). Natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje - stosownie do treści art. 245 § 3 ustawy p.p.s.a. - zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przyznaje się je takim osobom, które wykażą, że nie są w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku koniecznego utrzymania siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 ustawy p.p.s.a.). W tym miejscu zauważyć należy, że zgodnie z art. 246 § 3 ustawy p.p.s.a. możliwość ustanowienia w sprawie fachowego pełnomocnika procesowego zachodzi jedynie wtedy, gdy strona nie zatrudnia takiego pełnomocnika lub nie pozostaje z nim w innym stosunku prawnym (np. umowy zlecenia). Dlatego też składany przez stronę wniosek powinien - zgodnie z art. 252 § 1 i § 1a ustawy p.p.s.a. - zawierać stosowne oświadczenie w tym przedmiocie (vide: rubryka 12 urzędowego formularza), które z uwagi na to, że składane jest pod odpowiedzialnością karną przewidzianą w art. 233 § 1 w zw. z § 6 Kodeksu karnego, winno pokrywać się ze stanem faktycznym sprawy. Podkreślenia wymaga, że użyty przez ustawodawcę zwrot "nie zatrudnia lub nie pozostaje w innym stosunku prawnym" wskazuje na stan rzeczy istniejący w dacie sporządzania wniosku o przyznanie prawa pomocy. Niemniej jednak według prezentowanych w doktrynie poglądów odnosi się on również do takich sytuacji, kiedy z okoliczności sprawy wynika, że wypowiedzenie pełnomocnictwa, a tym samym rozwiązanie stosunku zatrudnienia, stosunku wynikającego z umowy zlecenia lub innego stosunku prawnego z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym nastąpiło w celu obejścia przepisów o prawie pomocy (vide: J. P. Tarno "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz" - Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004 r., str. 320 oraz T. Woś, H. Knysiak-Molczyk, M. Romańska "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz" - Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2005 r., str. 634). Tymczasem jak ustalono z akt administracyjnych sprawy będącej przedmiotem zaskarżenia, skarżący reprezentowany był przez adwokata D. L. Z kolei w obecności adwokatów L. G. i M. F. został zapoznany z aktami administracyjnymi po wydaniu zaskarżonej decyzji. Ponieważ brak było jakichkolwiek informacji o zakresie udzielonego pełnomocnictwa adwokatowi, którego ustanowienia w rozpoznawanej sprawie skarżący się domaga, złożony wniosek nie zasługiwał na uwzględnienie. W odniesieniu natomiast do drugiej części wniosku, tj. zwolnienia strony skarżącej od kosztów sądowych (tj. opłat sądowych i wydatków) należy zauważyć, że użyte w art. 246 § 1 pkt 2 ustawy p.p.s.a. pojęcie "wykazać" oznacza udowodnić, przedstawić w sposób przekonywujący, pokazać, unaocznić. Odnosi się ono do wnioskodawcy, co oznacza, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, że zachodzą przesłanki przemawiające na rzecz przyznania prawa pomocy ciąży bezpośrednio na stronie, a nie na rozpoznającym wniosek. Ma ona istotne znaczenie w sprawie albowiem pozwala wyjaśnić wątpliwości co do wiarygodności składanych oświadczeń oraz skonfrontować ich treść z dokumentacją źródłową, której przykładowy katalog zawiera § 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 19 sierpnia 2015 r. w sprawie określenia wzoru i sposobu udostępniania urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz sposobu dokumentowania stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego wnioskodawcy (Dz. U. z 2015 r., poz. 1257 ze zm.). Podobnie art. 252 § 1 ustawy p.p.s.a. nie pozostawia wątpliwości co do tego, że informacje zawarte we wniosku winny być przekonująco umotywowane. Dlatego też od stron ubiegających się o przyznanie prawa pomocy oczekuje się aktywnej postawy procesowej przejawiającej się przede wszystkim w wyczerpującym podawaniu informacji na temat ich stanu majątkowego oraz w dostarczaniu wszelkich żądanych dokumentów w oparciu o które ma zostać poddana analizie ich kondycja finansowa i sytuacja materialna. Tymczasem w rozpoznawanej sprawie skarżący składając oświadczenie o stanie rodzinnym pominął fakt pozostawania w związku małżeńskim. Informacje odnoszące się do posiadanego przez żonę majątku ujawnił dopiero w odpowiedzi na wezwanie referendarza wystosowane w tym przedmiocie. Wynikało z nich, że żona skarżącego zatrudniona jest w A Sp. z o.o. w Ł., a jej wynagrodzenie za pracę w 2015 r. wynosiło 2.129,32 zł miesięcznie (vide: PIT-40). Poza samochodem marki Renault rocznik 2009, żona posiada własne mieszkanie, którego powierzchnia nie została podana. Z kolei skarżący uzyskuje świadczenia emerytalno-rentowe, które od 1 lipca 2016 r. wynoszą 4.653,87 zł. Z informacji ZUS, którą przedłożono nie wynika jednak czy kwota ta jest kwotą bazową, od której dokonywane są potrącenia, a jeżeli tak to w jakiej wysokości. Co istotne kwota ta różni się od kwoty świadczeń, które skarżący zadeklarował w treści urzędowego formularza, a także kwot, które wpływały na jego konto bankowe w okresie ostatnich trzech miesięcy. Ponieważ z wyciągów bankowych, które przedłożono ustalono, że kwoty rzędu 2.640,56 zł, księgowane jako operacje uznaniowe, praktycznie w całości przeznaczane były na spłatę należności. Pojawiło się pytanie skąd zatem pochodziły środki na bieżące utrzymanie wnioskodawcy, które oszacowano na łączną kwotę 3.161,46 zł, skoro od syna, którego dochody wynoszą 1.762,08 zł, otrzymuje jedynie na tzw. życie 300,00 zł, a z żoną, podobnie jak z drugim synem (zameldowanym pod tym samym adresem) jak twierdzi nie zamieszkuje i nie prowadzi wspólnego gospodarstwa domowego. Mając na uwadze powyższe wątpliwości brak było podstaw do uwzględnienia złożonego wniosku. Nie sposób przecież wykluczyć, iż strona celowo wykazała jedynie takie dane, które mogłyby świadczyć o trudnej sytuacji finansowej, aby zwiększyć szansę uzyskania prawa pomocy. Tymczasem takie działanie strony, która stara się ukryć skąd czerpie środki na pokrycie wskazanych przez siebie wydatków nie zasługuje na aprobatę. W orzecznictwie sądowym panuje bowiem pogląd, iż wątpliwości dotyczące źródeł utrzymania wnioskodawcy, mają na tyle istotne znaczenie, że nie pozwalają uwzględnić złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 3 lipca 2008 r., sygn. akt II FZ 225/08, LEX nr 493657 oraz z dnia 17 maja 2006 r., sygn. akt II OZ 522/06, LEX nr 299447). Dlatego też działając na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 oraz art. 245 § 2 i § 3 w zw. z art. 246 § 1 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, postanowiono orzec jak w sentencji.