III SA/Gl 750/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Anna Apollo, Sędziowie Sędzia WSA Barbara Brandys–Kmiecik, Sędzia WSA Małgorzata Herman (spr.), Protokolant St. sekr. sąd. Aleksandra Doruch, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 kwietnia 2012 r. przy udziale – sprawy ze skargi "A" S.A. w P. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w K. z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie koncesji i zezwoleń (odmowa stwierdzenia nieważności decyzji w sprawie zezwolenia na prowadzenie składu podatkowego) 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. zasądza od Dyrektora Izby Celnej w K. na rzecz strony skarżącej kwotę 457 zł (słownie: czterysta pięćdziesiąt siedem złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Zaskarżoną decyzją z dnia [...] r., nr [...], Dyrektor Izby Celnej w K. powołując art. 233 § 1 pkt 1, art. 221 oraz art. 248 § 1, § 2 pkt 1 i § 3 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (t. j. Dz. U. z 2005 r. Nr 8, poz. 60, dalej powoływana jako ustawa O.p.) utrzymał w mocy swoją wcześniejszą decyzję z [...] r., nr [...], odmawiającą stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Urzędu Celnego w K. z [...] r. nr [...], której rozstrzygnięciem było udzielenie należącej do R. P. firmie A z siedzibą w B. zezwolenia na prowadzenie składu podatkowego. Decyzja ta została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym: W dniu 16 sierpnia 2006 r. B S.A. w P. złożyła, w trybie art. 156 § 1 pkt 2 kodeksu postępowania administracyjnego wniosek o stwierdzenie nieważności opisanej wyżej decyzji Naczelnika Urzędu Celnego w K. z dnia [...] r. W uzasadnieniu wniosku spółka stwierdziła, że zezwolenie na prowadzenie składu podatkowego dla R. P. zostało udzielone z naruszeniem art. 31 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 23 stycznia 2004 r. o podatku akcyzowym (Dz. U. nr 29, poz. 257 z późn. zm.), albowiem R. P. został w dniu [...] r. skazany przez Sąd Rejonowy w B. za popełnienie przestępstwa skarbowego określonego w art. 56 § 1 k.k.s Spółka, nie znając tego faktu, udzieliła jego firmie zabezpieczenia majątkowego. Zdaniem spółki wydanie zezwolenia z rażącym naruszeniem obowiązującego prawa miało zasadnicze znaczenie przy ocenie ryzyka związanego z udzieleniem zabezpieczenia osobie trzeciej. Decyzją z dnia [...] r. nr [...] Dyrektor Izby Celnej w K. odmówił wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji ostatecznej uznając, że wnioskodawca nie posiada przymiotu strony w rozumieniu art. 133 w zw. z art. 30 ust. 3 O.p. Powyższa decyzja została zaskarżona odwołaniem. Dyrektor Izby Celnej w K. po rozpoznaniu odwołania decyzją z dnia [...] r., nr [...] utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy. Strona złożyła na ww. decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, który wyrokiem z 16 listopada 2007 r. (sygn. akt III SA/Gl 706/07) skargę oddalił. Wyrok ten stał się przedmiotem skargi kasacyjnej skarżącej spółki do Naczelnego Sądu Administracyjnego. NSA wyrokiem z dnia 30 czerwca 2009 r. (sygn. akt I FSK 517/08) zaskarżony wyrok uchylił i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach wyrokiem z dnia 16 listopada 2009 r. (sygn. akt III SA/Gl 989/09) uchylił zaskarżoną decyzję organu odwoławczego i przekazał mu sprawę do ponownego rozpoznania, w uzasadnieniu wyroku wywodząc, iż strona skarżąca jako podmiot udzielający zabezpieczenia w formie gwarancji ubezpieczeniowej posiada przymiot strony w postępowaniu o stwierdzenie nieważności decyzji z dnia [...] r. W ponownym postępowaniu przed organem odwoławczym pełnomocnik strony złożył pismo, w którym wywiódł, iż zebrany materiał dowodowy świadczy o niespełnieniu przez R. P. ustawowego wymogu niekaralności poprzez fakt wydania zaświadczenia jego niekaralności na formularzu z 19 stycznia 1998 r. W ocenie pełnomocnika taka forma jest niedopuszczalna z następujących powodów: taka forma nie obowiązywała w momencie udzielenia zezwolenia, zaświadczenie nie zostało złożone w oryginale i zawierało dane nieaktualne. Decyzją z dnia [...] r., nr [...] Dyrektor Izby Celnej w K. odmówił stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Urzędu Celnego w K. z dnia [...] r. Decyzja ta stała się przyczyną odwołania wnioskodawcy. W wyniku odwołania, Dyrektor Izby Celnej w K. decyzją z [...] r. nr [...] uchylił zaskarżoną decyzję i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania przez ten organ, a to z powodu braku czynnego udziału R. P. , posiadającego przymiot strony, w postępowaniu przed organem pierwszej instancji. W ponownym postępowaniu, prowadzonym z udziałem A.W. – syndyka masy upadłości wytwórni należącej do R. P. , Dyrektor Izby Celnej ponownie odmówił decyzją z dnia [...] r. nr [...] stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Urzędu Celnego w K. z [...] r. uznając, że nie jest ona dotknięta żadną wadą nieważności, w tym wadą określoną w art. 247 § 1 pkt 3 O.p. Wnioskodawca złożył odwołanie od tej decyzji. W odwołaniu zarzucił jej naruszenie: - przepisów postępowania, tj. art. 120, art. 121, art. 122, art. 187 oraz art. 247 § 1 pkt 3 O.p. poprzez utrzymanie w mocy decyzji, co do której nastąpiły przesłanki stwierdzenia nieważności; - prawa materialnego, tj. art. 31 ust. 1 pkt 3 i 4 oraz art. 32 ust. 3 ustawy z 23 stycznia 2004 r. o podatku akcyzowym (Dz. U. nr 29, poz. 257 ze zm.) oraz § 3 pkt 7 rozporządzenia Ministra Finansów z 1 marca 2004 r. w sprawie zezwoleń na prowadzenie składu podatkowego, działalności jako niezarejestrowany handlowiec a także na wykonywanie czynności o charakterze przedstawiciela podatkowego (Dz. U. nr 35, poz. 312); - przepisów postępowania, tj. art. 121 § 1, art. 122 i art. 124 O.p. poprzez ponowne rozpatrzenie decyzji w pierwszej instancji bez odniesienia się do argumentów przestawionych przez stronę na wcześniejszych etapach postępowania. W uzasadnieniu odwołania strona podniosła, że w sprawie powinno dojść do wydania decyzji zgodnie z jej żądaniem albowiem R.P. nie był niekarany, nie przedstawił dowodu niekaralności w postaci wypisu z Krajowego Rejestru Karnego lecz z Centralnego Rejestru Skazanych a ponadto nie był podmiotem niezalegającym z podatkami stanowiącymi dochód budżetu państwa (miał zaległości w podatku akcyzowym za luty 2003 r. i marzec 2004 r. a ponadto zalegał z odsetkami za zwłokę od nieterminowych wpłat podatku akcyzowego za 2000 r. i 2001 r.) W wyniku odwołania Dyrektor Izby Celnej w K. wydał opisaną na wstępie decyzję z [...] r. utrzymującą zaskarżoną decyzję w mocy. W uzasadnieniu podkreślił, że w sprawie nie doszło do rażącego naruszenia prawa albowiem ustawodawca nie doprecyzował, iż zaświadczenie o niekaralności winno posiadać stosowną cezurę czasową. Zwrócił również uwagę, że R.P. uzyskał odroczenie terminu zapłaty należności w podatku akcyzowym za marzec 2004 r. a to na mocy decyzji Naczelnika Urzędu Celnego w K. z dnia [...] r. nr [...] .W ocenie organu odwoławczego R.P. nie zalegał z podatkiem akcyzowym za luty 2003 r., natomiast zaległości wynikające z odsetek za zwłokę od nieterminowych wpłat dziennych podatku akcyzowego za 2000 i 2001 rok stały się przedmiotem postępowania restrukturyzacyjnego Naczelnika Urzędu Skarbowego w B. zakończonego decyzją o warunkach restrukturyzacji. W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach pełnomocnik strony wniósł o uchylenie decyzji z 22 listopada 2010 r. w całości i wydanie orzeczenia co do istoty, stwierdzającego nieważność decyzji Naczelnika Urzędu Celnego w K. z [...] r. W uzasadnieniu zasadniczo powtórzył zarzuty i argumentację zawarte we wcześniejszym odwołaniu. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie i w uzasadnieniu podtrzymał dotychczasowe stanowisko i argumentację zaprezentowaną w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje. Skarga zasługuje na uwzględnienie. Na wstępie należy wskazać, iż zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że badaniu w postępowaniu sądowoadministracyjnym podlega prawidłowość zastosowania przepisów prawa w odniesieniu do istniejącego w sprawie stanu faktycznego oraz trafność wykładni tych przepisów. Uwzględnienie skargi następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270, odtąd p.p.s.a.). Ponadto sąd może stwierdzić nieważność decyzji w całości lub w części, jeżeli została wydana: z naruszeniem przepisów o właściwości, bez podstawy prawnej, z rażącym naruszeniem prawa, dotyczy sprawy już poprzednio rozstrzygniętej inną decyzją ostateczną, została skierowana do osoby niebędącej stroną w sprawie, była niewykonalna w dniu jej wydania i jej niewykonalność ma charakter trwały, zawiera wadę powodującą jej nieważność na mocy wyraźnie wskazanego przepisu prawa, w razie jej wykonania wywołałaby czyn zagrożony karą (art. 145 § 1 pkt 3 p.p.s.a. w związku z art. 247 § 1 O.p.). Nadto sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a..). Przenosząc powyższe regulacje prawne na grunt niniejszej sprawy podnieść należy w pierwszej kolejności, że wniosek zawarty w skardze o stwierdzenie nieważności decyzji Naczelnika Urzędu Celnego w K. z [...] r. w przedmiocie zezwolenia nie może zostać uwzględniony w niniejszym postępowaniu. Jak to wykazano powyżej sądy administracyjne badają legalność zaskarżonej decyzji a nie zastępują organów i nie orzekają w sprawie merytorycznie. Wprawdzie zgodnie z art. 135 p.p.s.a. sąd administracyjny stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej wyjaśnienia, należy jednak zauważyć, że przedmiotem skargi jest decyzja wydana w trybie nadzwyczajnym. Sąd administracyjny nie jest władny uchylić decyzji z dnia [...] r. , gdyż decyzja ta ma charakter decyzji ostatecznej i została wydana w innym postępowaniu, w którym spółka B nie była stroną. Nadzwyczajny tryb wzruszenia ostatecznej decyzji, wyłącznie z przyczyn wskazanych w art. 247 O.p., pozwala skontrolować jedynie czy sama decyzja ostateczna zawiera wady wskazujące na jej nieważność. Przechodząc natomiast do zarzutów skargi, Sąd uwzględnił zarzut naruszenia art. 247 § 1 pkt 3 O.p., bowiem w myśl tego przepisu organ podatkowy jest zobligowany stwierdzić nieważność decyzji wydanej z rażącym naruszeniem prawa. Należy w tym miejscu zwrócić uwagę, że zgodnie z utrwalonym w doktrynie i judykaturze poglądem (np. wyrok NSA z dnia 13 lipca 2000 r. sygn. akt III A 1100/00, niepubl.) rażące naruszenie prawa występuje w sytuacji, gdy orzeczenie wydane przez organ w sposób ewidentny odbiega od obowiązującej normy prawnej, przy czym wykładnia tej normy nie budzi wątpliwości. Rażące naruszenie prawa następuje wtedy, gdy treść decyzji pozostaje w wyraźnej i oczywistej sprzeczności z treścią przepisu prawa i gdy charakter tego naruszenia powoduje, że owa decyzja nie może być akceptowana jako akt wydany przez organ praworządnego państwa (por. wyrok NSA z dnia 17 września 1997 r., sygn. III SA 1425/96). Na gruncie przepisów ustawy o podatku akcyzowym podmiotem prowadzącym skład podatkowy może być wyłącznie podmiot, któremu w drodze decyzji administracyjnej właściwy naczelnik urzędu celnego wydał zezwolenie na prowadzenie składu podatkowego. Ustawa w sposób generalny wskazuje, jakie dane powinny być zawarte we wniosku o wydanie zezwolenia. Zezwolenie na prowadzenie składu podatkowego jest wydawane podmiotowi, który spełnia łącznie warunki wyszczególnione w art. 31 ust. 1 ustawy o podatku akcyzowym z dnia 23 stycznia 2004 r. W rozpoznawanej sprawie kluczowe znaczenie ma obowiązujący w dacie wydania decyzji zezwalającej na prowadzenie składu podatkowego, przepis art. 31 ust. 1 pkt 3 tej ustawy, zgodnie z którym zezwolenie na prowadzenie składu podatkowego może otrzymać podmiot, którego działalnością kierują osoby, które nie zostały skazane prawomocnym wyrokiem za przestępstwo przeciwko wiarygodności dokumentów, mieniu, obrotowi gospodarczemu lub za przestępstwo skarbowe. Należy zauważyć, że wykładnia tego przepisu jest jednoznaczna – fakt skazania prawomocnym wyrokiem osoby kierującej działalnością podmiotu (a w wypadku jednoosobowego przedsiębiorcy – jego samego) ubiegającego się o zezwolenie na prowadzenie składu podatkowego wyklucza przyznanie takiego zezwolenia. Przy czym przepisy prawa karnego materialnego i procesowego w sposób wykluczający jakiekolwiek niejasności precyzują pojęcie przestępstwa, skazania i prawomocnego wyroku. Dla odmowy zezwolenia istotny jest fakt skazania za przestępstwo należące do grupy przestępstw wymienionych w omawianym przepisie, a nie przedłożenie bądź nie informacji z Krajowego Rejestru Karnego, które ma znaczenie dowodowe. Pełną listę danych oraz dokumentów, które należy załączyć do wniosku o wydanie zezwolenia, zawiera rozporządzenie Ministra Finansów z dnia 1 marca 2004 r. w sprawie zezwoleń na prowadzenie składu podatkowego, działalności jako zarejestrowany handlowiec oraz niezarejestrowany handlowiec, a także wykonywanie czynności w charakterze przedstawiciela podatkowego ( Dz.U. Nr 35, poz. 312). Dokumenty powinny być dołączone do wniosku w oryginale lub uwierzytelnionej kopii oraz zawierać dane aktualne w dniu składania wniosku o wydanie zezwolenia, przy czym zaświadczenie o niezaleganiu przez wnioskodawcę z podatkami stanowiącymi dochód budżetu państwa nie może być sporządzone wcześniej niż jeden miesiąc przed dniem złożenia wniosku, natomiast zaświadczenie o niezaleganiu z wpłatami na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne nie może być sporządzone wcześniej niż trzy miesiące przed dniem złożenia wniosku. Organ celny dokonuje weryfikacji złożonych dokumentów pod katem ich prawidłowości. Zgodnie z § 3 ust. 1 pkt 7 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 1 marca 2004 r. w sprawie zezwoleń na prowadzenie składu podatkowego (...), ubiegający się o zezwolenie, ma obowiązek przedłożenia informacji z Krajowego Rejestru Karnego o niekaralności osób kierujących działalnością wnioskodawcy za przestępstwo przeciw wiarygodności dokumentów, mieniu, obrotowi pieniędzmi i papierami wartościowymi, przestępstwo przeciw obrotowi gospodarczemu lub przestępstwo skarbowe, jednak okoliczność ta nie zwalnia organu koncesyjnego od dokonania czynności sprawdzających. W sytuacji, gdy wniosek lub załączone dokumenty nie spełniają warunków określonych w ustawie o podatku akcyzowym i ww. rozporządzeniu wykonawczym z dnia 1 marca 2004 r., naczelnik urzędu celnego jest uprawniony do wezwania wnioskodawcy do uzupełnienia braków formalnych w ciągu 7 dni od otrzymania wezwania. W przypadku niedopełnienia braków formalnych przez wnioskodawcę w wyznaczonym terminie naczelnik powinien wydać postanowienie o pozostawieniu wniosku bez rozpoznania. Jakkolwiek faktycznie art. 31 § 1 pkt 3 ustawy o podatku akcyzowym nie zawiera dla wykazania niekaralności, konkretnej cezury czasowej, jednak wymóg aktualności informacji o niekaralności wynika z § 2 ust 4 ww. rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 1 marca 2004 r., który wprost stanowi, że wymagane dokumenty powinny być dołączone w oryginale lub uwierzytelnionej kopii oraz zawierać dane aktualne w dniu składania wniosku o wydanie zezwolenia. R.P. , który uzyskał zezwolenie na prowadzenie składu podatkowego nie spełniał zatem ustawowo określonych wymogów. Dlatego też Naczelnik Urzędu Celnego w B. udzielając decyzją z dnia [...] r. zezwolenia na prowadzenie składu podatkowego osobie skazanej prawomocnym wyrokiem za przestępstwo skarbowe rażąco naruszył normę art. 31 § 1 pkt 3 ustawy o podatku akcyzowym. Dlatego też zgodnie z art. 247 § 1 pkt 3 O.p. Dyrektor Izby Celnej w K. winien w bieżącym postępowaniu uchylić decyzję organu pierwszej instancji i stwierdzić nieważność decyzji Naczelnika Urzędu Celnego w B. z dnia [...] r. Należy przy tym zauważyć, że postępowanie organu udzielającego zezwolenia naruszyło również inne normy prawa procesowego w szczególności art. 121 i 122 O.p.. Zgodnie z art. 121 § 1 O.p. postępowanie podatkowe powinno być prowadzące w sposób budzący zaufanie do organów podatkowych, natomiast art. 122 O.p. stanowi, że organy podatkowe podejmują niezbędne działania w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy w postępowaniu podatkowym. Sposób prowadzenia sprawy przez organ udzielający zezwolenia na prowadzenie składu podatkowego w stopniu rażącym sprzeniewierzył się tym normom. Skoro wnioskodawca R.P. przedłożył zaświadczenie z Centralnego Rejestru Skazanych datowane na dzień 19 stycznia 1998 r., obowiązkiem organu było jak już wskazano wezwanie wnioskodawcy do przedłożenia aktualnej informacji z Krajowego Rejestru Karnego a w razie stwierdzenia karalności wnioskodawcy, odmowa udzielenia zezwolenia. Całkowicie błędne jest odwołanie się Dyrektora Izby Celnej do art. 194 § 1 O.p.. Przepis ten stanowi, że dokumenty urzędowe sporządzone w formie określonej przepisami prawa przez powołane do tego organy władzy publicznej stanowią dowód tego, co zostało w nich urzędowo stwierdzone. Z nieuwierzytelnionej kopii zapytania o karalność jaką przedłożył wnioskodawca wynikało tylko tyle, że według stanu na dzień 19 stycznia 1998 r. nie był on skazany, podczas gdy dla udzielenia zezwolenia konieczny był fakt niekaralności na dzień [...] r., kiedy to została wydana decyzja w przedmiocie zezwolenia. A zatem przedłożony dokument nie był aktualny, nie został też złożony w oryginale lub uwierzytelnionej kopii. Przyjęcie argumentacji organu odwoławczego prowadziłoby do stworzenia sytuacji, w której za równoznaczne za spełnienie wymogu z art. 31 ust. 1 pkt 3 ustawy o podatku akcyzowym należałoby uznać złożenie oświadczenia przez wnioskodawcę. Tymczasem wnioskodawcę obciąża ciężar wykazania tego faktu, poprzez złożenie stosownego dokumentu urzędowego, ale ocena aktualności tej informacji należy do organu prowadzącego postępowanie. Takie zaniedbanie przez organ obowiązku wszechstronnego prowadzenia sprawy naruszyło także określoną w art. 121 § 1 O.p. zasadę zaufania do organów podatkowych. Z tych to też powodów uznać należy, że Naczelnik Urzędu Celnego w B. nie dochował także określonego w art. 187 O.p. obowiązku zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego. Dlatego też naruszenie art. 247 § 1 pkt 3 O.p. poprzez odmowę stwierdzenia nieważności decyzji naruszającej rażąco art. 31 ust. 1 pkt 3 ustawy o podatku akcyzowym oraz art. 121, 122 i 187 O.p. uznać należy za naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, co zgodnie z art. 145 §1 pkt 3 p.p.s.a. skutkuje uchyleniem zaskarżonej decyzji. Jednocześnie jednak Sąd nie dopatrzył się naruszenia przez organ w niniejszym postępowaniu art. 247 § 1 pkt 3 O.p. w związku z art. 31 § 1 pkt 4 ustawy o podatku akcyzowym. Należy się bowiem odwołać do art. 306e § 5 O.p. zgodnie z którym, jeżeli zapłata zaległości podatkowej wraz z odsetkami za zwłokę została odroczona lub rozłożona na raty, uznaje się, że podatnik nie posiada zaległości podatkowych. Dlatego też art. 31 § 1 pkt 4 O.p. winien być interpretowany łącznie z tym przepisem co prowadzi do wniosku, że wykładnia przyjęta przez organ odwoławczy była w ocenie Sądu właściwa. Mając na uwadze wszystkie przedstawione powyżej okoliczności, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.),uwzględnił skargę i uchylił zaskarżoną decyzję. O kosztach orzeczono w trybie art. 200 i art. 205 § 2 w/w ustawy. Ustalona kwota 457,00 zł to suma uiszczonego wpisu (200,00 zł), kosztów reprezentacji przez pełnomocnika (240,00 zł) oraz opłaty pełnomocnictwa (17,00 zł).