III SA/Gl 813/18

Starszy referendarz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach Jolanta Skowronek po rozpoznaniu w dniu 3 października 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi A w C. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług w zakresie wniosku o przyznanie prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych postanawia: zwolnić skarżącą Spółkę od każdorazowej opłaty sądowej w części przekraczającej 2.000,00 zł (słownie: dwa tysiące złotych), a w pozostałym zakresie wniosek oddala. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia należnego od wniesionej skargi wpisu sądowego w kwocie 38.117,00 zł, skarżąca Spółka, reprezentowana przez fachowego pełnomocnika procesowego, domagała się zwolnienia z kosztów sądowych (vide: rubryka nr 4.1 formularza). W uzasadnieniu wniosku podała, że z dniem 31 grudnia 2017 r. z uwagi na brak zwrotu podatku VAT zakończyła działalność handlową w zakresie sprzedaży hurtowej metali i rud metali. Zwolniła też zatrudnionych pracowników. Pozostał tylko jeden z 20 osobowej załogi. Obecnie zajmuje się wynajmowaniem powierzchni magazynowych. W roku 2017 poniosła stratę rzędu 343.998,28 zł. Ta na koniec lipca bieżącego roku wynosiła 41.649,15 zł (vide: bilans z księgi), jako że deklarowany dochód wynoszący 43.915,49 zł należało pomniejszyć o kwotę 85.564,64 zł, którą w całości przejął komornik, gdyż ta była przychodem ze sprzedaży komorniczej samochodów ciężarowych. Wobec powyższego nie posiada stosownych środków na koszty sądowe czy ogłoszenie upadłości. Stan kasy na koniec lipca 2018 r. wynosił 2.566,95 zł. Natomiast rachunki bankowe w [...] oraz [...] na koniec miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku odnotowały zerowe saldo końcowe. Do powyższych skierowana została egzekucja komornicza w związku z niespłaconymi kredytami, które stały się w pełni wymagalne. Dodatkowo Naczelnik Urzędu Skarbowego w C. zajął bieżące i przyszłe wierzytelności przysługujące od B Sp. z o.o. z tytułu działalności usługowej (najem i obsługa magazynu). I choć Spółka wystąpiła o zwolnienie spod egzekucji wierzytelności, w celu zachowania i zabezpieczenia źródła przychodu, to wydane w tym przedmiocie rozstrzygnięcie było odmowne. Zostało ono zaskarżone do WSA w Gliwicach, gdzie zawisło jeszcze kilka innych spraw wnioskodawcy (vide: sygn. akt III SA/Gl 281/18, III SA/Gl 12/18 oraz III SA/Gl 556/18). Tymczasem Naczelnik Urzędu Skarbowego w C. dokonał kolejnych zajęć wierzytelności z tytułu najmu od firm: C oraz D pozbawiając Spółkę dodatkowych źródeł przychodu. Jako uzupełnienie podanych wyżej danych do akt sprawy nadesłano: - protokoły sprzedaży ruchomości, obwieszczenie o drugiej licytacji wraz z wykazem środków trwałych złożonym w Sądzie Rejonowym w C. do sprawy o sygn. [...]; - deklaracje VAT-7 za ostatni kwartał; - ewidencję środków trwałych sporządzoną na dzień 11 września 2018 r.; - raporty kasowe za ostatni kwartał; - zeznania podatkowe wspólników Spółki za 2016 i 2017 r. wraz z wyciągami z kont bankowych oraz oświadczeniami o stanie rodzinnym i majątkowym; - bilans z księgi na dzień 31 marca 2018 r., 30 kwietnia 2018 r., 31 maja 2018 r., 30 czerwca 2018 r. oraz 31 lipca 2018 r.; - plan podziału uzyskanych z egzekucji sum: 26.321,34 zł, 26.907,93 zł, 33.335,37 zł; - zaświadczenie wskazujące na wysokość zajęć komorniczych skierowanych do [...] i [...]. Mając na uwadze wszystkie podniesione wyżej okoliczności zważono, co następuje. Stosownie do treści art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm. - zwanej dalej w skrócie "p.p.s.a.") osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym - obejmującym zgodnie z art. 245 § 3 ustawy p.p.s.a. zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmującym tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego – gdy ta wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. W tym miejscu należy zauważyć, że przywołany przepis stanowi odstępstwo od generalnej zasady odpłatności wymiaru sprawiedliwości obowiązującej w postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym, w myśl której strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej (art. 199 ustawy p.p.s.a.), zatem jego stosowanie może mieć miejsce jedynie w takich sytuacjach, kiedy uzasadnione jest zapewnienie stronie skarżącej – prawa do sądu pod warunkiem, że ta wykaże, tj. udowodni w sposób wystarczająco przekonujący istnienie okoliczności uzasadniających zwolnienie jej z obowiązku uiszczania kosztów sądowych. Z regulacji zawartej w art. 246 § 2 pkt 2 ustawy p.p.s.a. wypływa bowiem jednoznaczny wniosek, iż to na wnioskodawcy spoczywa ciężar wykazania w znaczeniu udowodnienia, przedstawienia czegoś w sposób przekonujący, unaocznienia (por. Słownik języka polskiego pod red. W. Doroszewskiego dostępny w wersji elektronicznej na stronie http://sjp.pwn.pl), że osoba prawna lub inna jednostka organizacyjna ubiegająca się o prawo pomocy nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Tym samym rozstrzygnięcie złożonego wniosku zależy w gruncie rzeczy od tego, co zostanie przez wnioskodawcę udowodnione (por. J.P.Tarno "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi". Komentarz, Wyd. Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004 r., str. 319). Odnosząc przywołaną wyżej regulację prawną oraz prezentowane w tym zakresie stanowisko doktryny do realiów rozpatrywanej sprawy stwierdzić należy, że złożony wniosek nie zasługuje na uwzględnienie w całości. Jak bowiem wynika z przedłożonych do akt dokumentów źródłowych (vide: zeznanie podatkowe - załącznik PIT/B) w ramach prowadzonej działalności Spółka poniosła w ostatnich latach wydatki rzędu: 5.502.785,30 zł (rok 2016) i 2.185.557,29 zł (rok 2017) przy przychodzie, który w tym okresie kształtował się na poziomie: 5.271.741,94 zł (rok 2016) i 1.841.559,01 zł (rok 2017). Podobnie w bieżącym roku koszty prowadzonej przez Spółkę działalności wynosiły 152.204,24 zł (vide: bilans z księgi za okres od 1 stycznia 2018 r. do 31 lipca 2018 r.) przy przychodzie, który od początku roku kształtował się na poziomie 196.119,73 zł, a z którego 85.564,64 zł jako pochodzące z licytacji środków transportu zostało zatrzymane przez komornika (vide: wyjaśnienia zawarte w bilansie za okres od 1 stycznia 2018 r. do dnia 31 lipca 2018 r.). A ponieważ w doktrynie za dominujący uznany został pogląd, zgodnie z którym koszty sądowe należą do normalnych kosztów działalności gospodarczej, a dochodzenie roszczeń na drodze sądowej - jako element tej działalności - wymaga na równi z koniecznością zapewnienia środków na bieżącą działalność, także zapewnienia środków na ich dochodzenie (por. M. Kowalska, A. Malmuk-Cieplak, Stosowanie ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, Przegląd Sądowy 2006/9/44). Dlatego też w procedurze planowania wydatków podmioty prowadzące działalność gospodarczą, przewidując realizację swoich praw przed sądem, powinny uwzględniać także konieczność posiadania środków na prowadzenie spraw sądowych. Planowanie wydatków bez uwzględnienia zasady odpłatności wymiaru sprawiedliwości, o której wspomniano wyżej, jest naruszeniem równoważności w traktowaniu swoich powinności finansowych oraz preferowaniem jednych zobowiązań mających zresztą charakter publicznoprawny względem drugich, zaś strona, która realizuje swoje zobowiązania w taki sposób, że wyzbywa się zdolności do zapłaty należnych w sprawie kosztów sądowych nie może prawnie skutecznie podnieść zarzutu, że odmowa zwolnienia z obowiązku ich ponoszenia jest ograniczeniem dostępności do realizacji jej praw przed sądem (por. postanowienia NSA z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 61/04, GZ 64/04 i z dnia 18 grudnia 2012r., sygn. akt II GZ 478/12 dostępne na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Wprawdzie jak wynika z akt sprawy wobec Spółki prowadzone jest postępowanie egzekucyjne skierowane nie tylko do posiadanych składników majątku, ale również zgromadzonych na rachunkach bankowych środków, niemniej jednak okoliczność ta nie wpływa na korzystanie z konta, czy prowadzenie działalności gospodarczej (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 lutego 2014 r., sygn. akt II FZ 174/14, LEX nr 1450513 oraz z dnia 7 sierpnia 2014 r. sygn. akt I FZ 153/14, LEX nr 1501674). Jak bowiem ustalono z nadesłanych do akt dokumentów źródłowych wykazana dla potrzeb podatku VAT podstawa opodatkowania w ostatnim kwartale wynosiła: 100.840,00 zł (maj), 20.486,00 zł (czerwiec) i 19.181,00 zł (lipiec), podczas gdy dokonywane nabycie towarów i usług pozostałych kształtowało się na poziomie: 6.531,00 zł (maj), 16.976,00 zł (czerwiec) i 4.630,00 zł (lipiec). Dla porównania wykazany w bilansie z księgi przychód wynosił w tym okresie: 100.839,89 zł (maj), 20.485,93 zł (czerwiec), podczas gdy wydatki zamykały się w kwotach: 19.919,43 zł (maj), 26.567,78 zł (czerwiec). Jak wynika z dokumentów źródłowych dołączonych do wniosku dokonywano ich z pominięciem rachunku bankowego, albowiem środki, które w tym okresie księgowano w raportach kasowych wynosiły: 15.105,76 zł (czerwiec), 21.888,86 zł (lipiec) i 12.458,67 zł (sierpień). Mając zatem na uwadze powyższe, w tym należny od wniesionej skargi wpis rzędu 38.117,00 zł oraz inne mogące się pojawić w przyszłości opłaty sądowe i wydatki, a nadto okoliczność, iż majątek Spółki w postaci środków transportu został w ostatnim czasie zlicytowany (vide: protokoły sprzedaży ruchomości). Natomiast egzekucja z pozostałych składników majątku to jest nieruchomości o nr KW [...], [...] i [...] zakończyła się spisanym protokołem z opisu i oszacowania przez powołanego w tym celu biegłego sądowego (vide: akta sprawy o sygn. III SA/Gl 556/18). Przyjąć należało, że złożony wniosek zasługuje na uwzględnienie, ale tylko w części polegającej na zwolnieniu skarżącej Spółki z każdorazowej opłaty sądowej w części przekraczającej kwotę 2.000,00 zł. Ustalając taki zakres zwolnienia stwierdzono, że kwota, którą strona skarżąca będzie zobowiązana uiścić stanowi gwarancję konstytucyjnego prawa strony do Sądu, albowiem pomoc państwa nie może całkowicie zastępować starań podmiotu w zabezpieczeniu środków na prowadzenie procesu sądowego. Ponadto rozstrzygnięcie to koresponduje z wydanym wcześniej postanowieniem tut. Sądu o sygn. akt III SA/Gl 12/18, na mocy którego skarżąca Spółka w analogicznym stanie faktycznym została zwolniona z każdorazowej opłaty sądowej przekraczającej wskazaną wyżej kwotę. Dlatego też działając na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 w zw. z art. 245 § 3 i § 4 oraz art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, postanowiono orzec jak w sentencji.