III SA/Gl 857/12

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach Leszek Wolny po rozpoznaniu w dniu 14 września 2012 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi "A" Sp. z o.o. w upadłości w K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług w kwestii wniosku o przyznanie skarżącej prawa pomocy w zakresie obejmującym częściowe zwolnienie od kosztów sądowych postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. Wraz ze skargą na w/w decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K., strona skarżąca złożyła na urzędowym formularzu PPPr wniosek o przyznanie prawa pomocy w częściowym zakresie, tj. w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku, strona skarżąca stwierdziła, że obecnie znajduje się w upadłości likwidacyjnej i nie prowadzi działalności gospodarczej. Okoliczność ta, zdaniem wnioskodawcy, przesądza o braku środków finansowych u skarżącej. W stosunku do spółki ogłoszono upadłość, a upadłość ogłasza się w stosunku do dłużnika, który stał się niewypłacalny. Wierzytelności spółki zgłoszone do masy upadłości na dzień dzisiejszy stanowią [...] zł. W drodze przetargu, syndyk zbył większość majątku upadłego. Posiadane należności wnioskodawcy są dochodzone na drodze sądowej i w większości przypadków należą do należności trudno ściągalnych. Kapitał zakładowy spółki (podstawowy) wynosi [...]zł, wartość środków trwałych zamyka się w kwocie [...] zł, a w ubiegłym roku obrotowym, wnioskodawca poniósł wg bilansu stratę w kwocie [...] zł. Co istotne, wnioskodawca zawarł w rubryce 9 urzędowego formularza PPPr (stan rachunków bankowych na koniec miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku) oświadczenie, zgodnie z którym spółka w upadłości posiada dwa rachunki bankowe: w "A"(nr rachunku: [...]) oraz w "B". (nr rachunku: [...]). Stan konta na tych rachunkach bankowych wynosi, odpowiednio: [...] zł oraz [...] zł (na dzień złożenia formularza PPPr – 25 lipca 2012 r.). Jednocześnie strona oświadczyła, że stan środków pieniężnych w jej kasie na dzień 31 marca 2012 r. (!) wynosił 2.553,52 zł. W tym stanie rzeczy, pismem z dnia 1 sierpnia 2012 r. referendarz sądowy wezwał skarżącą spółkę do uzupełnienia i uprawdopodobnienia danych o swoim stanie majątkowym. Wezwanie to miało na celu wykazanie faktycznego obrazu aktualnej kondycji finansowej spółki i jej możliwości płatniczych. Wnioskodawca została wezwana do przełożenia zeznań podatkowych CIT – 8 za lata 2010 i 2011; deklaracji VAT – 7 za sześć ostatnich miesięcy; wyciągu ewidencji środków trwałych; raportu kasowego obrazującego stan gotówki na koniec ostatniego miesiąca oraz wyciągów i wykazów ze wszystkich posiadanych przez siebie rachunków bankowych, obrazujących wszelkie operacje dokonywane na nich w ciągu ostatnich trzech miesięcy. W odpowiedzi na to wezwanie strona skarżąca nadesłała wszelkie dokumenty i materiały źródłowe, o które była wzywana. Do akt sprawy nadesłano: zeznania CIT-8 za lata 2010 i 2011; deklaracje VAT – 7 za okres od lutego 2012 r. do lipca 2012 r.; raport o środkach trwałych wnioskodawcy; raport kasowy z którego wynika, że na dzień 31 sierpnia 2012 r. stan gotówki w kasie przedsiębiorstwa wnioskodawcy wynosił 38.580,39 zł; jedną stronę wyciągu z rachunku "B", z którego wynika, że rachunek ten został zamknięty w dniu 22 maja 2012 r. (wycofano z niego kwotę 67.123,20 zł); wydruk z Internetu, obrazujący stan lokat wnioskodawcy zdeponowanych w "A" na dzień 31 sierpnia 2012 r. – łączna wysokość środków zgromadzonych na lokatach w tym banku zamknęła się w kwocie 1.150.000 zł. Do akt załączono również wydruk z rachunku spółki w "A" obrazujący wszelkie operacje dokonywane na tym rachunku w okresie od dnia 1 czerwca 2012 r. do dnia 31 sierpnia 2012 r. Mając powyższe na uwadze, zważono, co następuje. Stosownie do art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity w Dz. U. z 2012 r., poz. 270) – zwanej dalej P.p.s.a. – stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Z kolei zgodnie z art. 245 § 1 P.p.s.a., prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie częściowym lub całkowitym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 P.p.s.a.). Natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub części (...) lub obejmuje ustanowienie fachowego pełnomocnika w osobie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 P.p.s.a.). Na wstępie należy zaznaczyć, że skarżąca złożyła żądanie przyznania jej prawa pomocy jedynie w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, tj. w zakresie częściowym. Mając to na uwadze, odnosząc się do wniosku skarżącej spółki należy przywołać zasadę wyrażoną w art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a., zgodnie z którą, przyznanie osobie prawnej prawa pomocy w zakresie częściowym (czyli na zasadzie art. 245 § 3 P.p.s.a., mogącym obejmować zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub części) może nastąpić wtedy, gdy wykaże ona, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. W tym miejscu należy podkreślić generalną zasadę, zgodnie z którą to same strony ponoszą koszty związane ze swoim udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej (art. 199 P.p.s.a.). Prawo pomocy jest instytucją proceduralną, która tworzy wyłom od tej generalnej zasady postępowania sądowoadministracyjnego. W sytuacji, w której stronie zostanie przyznane prawo pomocy, koszty postępowania sądowego są pokrywane z budżetu państwowego. Fakt ten powoduje, że korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, a więc wtedy, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania. Odnosi się to więc do sytuacji, w których wnioskodawca nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu. Należy stwierdzić, że okoliczności sprawy nie uzasadniają uwzględnienia zgłoszonego żądania. W uzasadnieniu wniosku, strona skarżąca dokonała interpretacji instytucji prawnej, jaką jest upadłość. Faktem jest, że upadłość ogłasza się w stosunku do podmiotu będącego dłużnikiem, który stał się niewypłacalny. Sama niewypłacalność jest pod względem językowym i ekonomicznym tożsama z pojęciem "braku środków". To ma, zdaniem wnioskodawcy, przesądzać o zasadności złożonego wniosku o prawo pomocy. Dokonując jednak analizy rachunków bankowych spółki należy dojść do wniosku, że spółka posiada jednak środki pieniężne, które może przeznaczyć na pokrycie kosztów sądowych w przedmiotowej sprawie. W pierwszej kolejności należy podkreślić, że z analizy rachunku bankowego posiadanego przez wnioskodawcę w "A", sporządzonego za okres trzech miesięcy (elektronicznego zestawienia operacji za okres od dnia 1 czerwca 2012 r. do dnia 31 sierpnia 2012 r.) wynika, że na rachunku tym stale znajduje się relatywnie wysoka kwota pieniężna. Obciążenia tego rachunku we wskazanym, okresie wyniosły 7.522.814,49 zł, natomiast uznania (a więc wpływy na ten rachunek) zamknęły się w tym okresie na kwotę 8.035.284,08 zł. W efekcie saldo końcowe za ten okres zamknęło się w kwocie 639.840 zł,19 zł. Jest to relatywnie wysoka kwota. Jest to tym bardziej wysoka kwota, jeżeli porównać ją do kwoty wpisów sądowych od czterech skarg inicjujących cztery postępowania sądowoadministracyjne skarżącej spółki (III SA/Gl 857 – 860/12), przy uwzględnieniu kwoty wartości przedmiotów zaskarżenia w tych sprawach sądowoadministracyjnych, podanych przez samą stronę skarżącą. Łączna kwota wpisów sądowych od skarg w tych czterech sprawach, obliczona na podstawie § 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r., (Dz.U. Nr 221, poz. 2193 ze zmianami) w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi, wynosi 36.927 zł. Kwota ta, co wymaga kolejnego podkreślenia – obliczona na podstawie wartości przedmiotów zaskarżenia podanych przez wnioskodawcę w skargach, jak i na drukach urzędowych formularzy PPPr, jest znacznie mniejsza, aniżeli wskazane wyżej saldo końcowe na rachunku bankowym. Co istotne, spółka dokonuje stale transakcji, przedmiotem których są lokaty terminowe prowadzone w "A". Łączny stan gotówki na dwóch lokatach ma wynieść 1.150.000 zł w drugiej połowie września bieżącego roku. Analizując wyciąg z rachunku bankowego spółki, należy stwierdzić, że jest to pewna kwota. Wnioskodawca bowiem regularnie dokonuje obciążenia swojego rachunku bankowego poprzez transakcję określone jako "zawarcie lokaty terminowej", po czym następuje kolejna transakcja – uznaniowa, określona, jako wypłata lokaty. Generalnie rzecz biorąc spółka przez cały czas dysponuje znaczną gotówką, którą wpłaca na rachunek lokaty terminowej. Kwota ta znacznie przewyższa wpisy sądowe od skarg w przedmiotowych sprawach. Co istotne, z analizy tego rachunku wynika, że skarżąca spółka przez cały czas wykazuje płynność finansową i posiada środki zarówno na wypłatę wynagrodzeń, regulowanie swoich zobowiązań, jak również na regularne wpłacanie wysokich kwot pieniężnych na rachunek lokat terminowych. W całym tym okresie strona skarżąca w ogóle nie posiadała debetu (ujemnego bilansu środków pieniężnych zdeponowanych na rachunku bankowym) na rachunku bankowym prowadzonym w "A". Przeciwnie, każdego dnia znajdowała się na tym rachunku relatywnie wysoka kwota pieniężna. Wynika z tego, że wnioskodawca może więc wygenerować odpowiednią kwotę pieniężną, którą przeznaczy na pokrycie kosztów sądowych w przedmiotowych sprawach. Należy również dla porządku zaznaczyć, że już na druku urzędowego formularza PPPr wnioskodawca zaznaczyła, że na swoich dwóch kontach posiada zdeponowane określone środki pieniężne: w "A"– 2.301.392,68 zł, a w "B" 91.738,71 zł – choć z dniem 22 maja 2012 r. rachunek ten został zamknięty. Tak wiec już samo to oświadczenie zawarte na urzędowym formularzu PPPr było podstawą do nieuwzględnienia wniosku. Nadesłane natomiast przez spółkę wyciągi z rachunku bankowego prowadzonego dla wnioskodawcy w "A" potwierdziły, że spółka posiada zgromadzone na nich środki finansowe, które pozwolą jednak na poniesienie kosztów sądowych w pełnej wysokości. Środki te nie są przedmiotem zajęcia komorniczego, spółka może wiec nimi swobodnie dysponować, w tym przeznaczyć określoną kwotę na pokrycie kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku o przyznanie prawa pomocy, wnioskodawca oświadczyła, że jej majątek nie pozwala na zaspokojenie wszystkich wierzycieli, a wierzytelności zgłoszone do masy upadłości na dzień złożenia wniosku wynosiły 38.140.057,57 zł. Abstrahując od tego, że strona posiada jednak zdeponowaną na rachunkach "żywa gotówkę", to nie może w swoich działaniach zakładać, że zaspokajanie wszelkich zobowiązań prywatnych ma wyprzedzać regulowanie zobowiązań publicznych – a za takie niewątpliwie uznać należy obowiązek ponoszenia kosztów sądowych w postępowaniach sądowych. Opłaty w postępowaniu sądowoadministracyjnym mają charakter danin publicznoprawnych i dlatego zwolnienie z obowiązku ich ponoszenia może być stosowane jedynie w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. To z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia (tak w postanowieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 stycznia 2005 r., sygn. akt FZ 478/04, niepubl.). W konsekwencji ewentualne preferencyjne traktowanie przez wnioskodawcę należności w obrocie cywilnoprawnym przed należnościami z tytułu kosztów sądowych nie może uzasadniać przyznania prawa pomocy w toku postępowania sądowoadministracyjnego. Stanowisko to prezentowane jest w wielu orzeczeniach sądowych (postanowienia NSA z dnia 13 stycznia 2009 r., I FZ 500/08, LEX nr 551929 i z dnia 27 listopada 2008 r., II FZ 512/08, LEX nr 530038 oraz postanowienia WSA w Poznaniu z dnia 16 października 2008 r., I SA/Po 1433/07, LEX nr 507290 i WSA we Wrocławiu z dnia 16 października 2008 r., I SA/Wr 559/08, LEX nr 507298). Należy zaznaczyć, że w orzecznictwie panuje pogląd, że prawo pomocy, jako instytucja wyjątkowa powinno znaleźć zastosowanie tylko i wyłącznie w tych przypadkach, w których zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest dla strony rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (tak w postanowieniu NSA z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt: GZ71/04, publ. W ONSA i WSA z 2005 r., z. 1, poz.8) W realiach przedmiotowej sprawy z całą pewnością nie można stwierdzić, że spółka nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Tak więc wnioskodawca nie wykazał, że rzeczywiście nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania i w tym stanie rzeczy postanowiono jak w sentencji, działając na podstawie art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a. w związku z art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a.