III SA/Gl 867/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Magdalena Jankiewicz po rozpoznaniu w dniu 25 września 2014 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi "A" Sp. z o.o. w G. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w K. z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie: podatku akcyzowego w zakresie: wniosku o przyznanie prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. Wnioskiem z dnia 15 lipca 2014 r., nadesłanym do tutejszego Sądu w odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia należnego od wniesionej skargi wpisu sądowego w kwocie 2.919 zł, skarżąca Spółka reprezentowana przez fachowego pełnomocnika procesowego, domagała się zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu tego wniosku Spółka oświadczyła, że zajmuje się sprzedażą detaliczną pozostałych wyrobów prowadzoną w wyspecjalizowanych sklepach. Ponieważ w wyniku działań organów celnych jej działalność została sparaliżowana (zajęcie rachunku bankowego) nie jest w stanie partycypować w kosztach postępowania. Tym bardziej, że kwota zabezpieczonych zobowiązań wynosi ponad [...] złotych, a Spółka w związku z zatrzymaniem części towaru, maszyn i urządzeń nie uzyskuje przychodów, albowiem w pierwszej kolejności pokrywa koszty czynszu najmu i wynagrodzeń pracowników. To oznacza, że utraciła płynność finansową i nie dysponuje wolnymi środkami pieniężnymi pozwalającymi jej uiścić żądaną kwotę wpisu sądowego. Jej kapitał wynosi bowiem [...] zł, podczas gdy wartość środków trwałych szacuje się na [...] zł. Ponadto jej zysk za ostatni rok obrotowy wynosił [...] zł, a stan rachunku bankowego na dzień [...] r. kształtował się na poziomie [...] zł (wyciągi dołączone do pisma uzupełniającego wniosek z 13 sierpnia 2014 r.) Na podstawie tych informacji postanowieniem z dnia 22 sierpnia 2014 r. referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy. Pismem z dnia 8 września 2014 r. skarżąca Spółka złożyła od tego postanowienia sprzeciw, w którym zarzuciła referendarzowi sądowemu, że niewłaściwie ocenił kondycję finansową Spółki. Wskazała w swym sprzeciwie, że z załączonych do akt niniejszej sprawy raportów kasowych wynika, że obroty na które wskazał referendarz sądowy obejmują po stronie przychodów głównie utargi z punktów sprzedaży (księgowane zbiorczo na koniec każdego miesiąca). Po stronie rozchodów to wydatki związane z: wpłatami wynagrodzeń, zapłatą czynszu za lokal, bieżącymi zapłatami za towar handlowy, zapłatami za paliwo i zakup materiałów biurowych, umożliwiającymi spółce przetrwanie, do czasu uzyskania wyroków w sprawach odwołań od decyzji ustalających wysokość zobowiązań podatkowych. W miesiącu styczniu nastąpiła zapłata kwoty [...] dla firmy "B" dotycząca częściowej spłaty zaległości za towar, po otrzymaniu przesądowego wezwania do zapłaty od kontrahenta. Wszystkie rozchody z kasy dotyczą jedynie niezbędnych wydatków na utrzymanie bieżącej działalności Spółki lub w celu uniknięcia dodatkowych kosztów obciążających działalność bieżącą. W dalszej części pełnomocnik spółki zwrócił uwagę, że utrata płynności finansowej Spółki, na skutek zajęcia jej rachunków i środków trwałych na poczet zabezpieczenia należności wynikających z nieprawomocnych decyzji podatkowych skutkowała wypowiedzeniem umów leasingowych z koniecznością natychmiastowego zwrotu przedmiotu leasingu i wysokimi karami za niedotrzymanie przez Spółkę warunków umów. Celem uniknięcia kosztownych konsekwencji zerwania umów leasingowych spółka podnajmuje przedmioty leasingu innym podmiotom gospodarczym i z tego tytułu wystawia comiesięczne faktury VAT stanowiące przychód, ale po stronie kosztów przychody te są równoważne przez zobowiązania wynikające z faktur, które Spółka otrzymuje od firm leasingowych. Ponadto pełnomocnik Spółki podkreślił, że uiszczenie wpisu w kilku sprawach na łączną kwotę 13.665 zł jest aktualnie niemożliwe, gdyż wydatkowanie takiej kwoty równałoby się doprowadzeniu Spółki do upadłości, gdyż nie mogłaby ona zapłacić za wynajęcie lokalu na siedzibę, nie wypłaciłaby wynagrodzenia osobom zatrudnionym, a także nie zapłaciłaby za towar, którym handluje. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 - zwanej dalej w skrócie P.p.s.a.), w razie wniesienia sprzeciwu na postanowienie referendarza, który nie został odrzucony, postanowienie to traci moc a sprawa podlega rozpoznaniu przez sąd. Stosownie do art. 243 § 1 P.p.s.a. – stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Z kolei, zgodnie z art. 245 § 1 P.p.s.a., prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie częściowym lub całkowitym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 P.p.s.a.). Z kolei prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub części (...) lub obejmuje ustanowienie fachowego pełnomocnika w osobie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 P.p.s.a.). Na wstępie należy zaznaczyć, że skarżąca spółka składając wniosek o prawo pomocy, zażądała przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Mając to na uwadze, odnosząc się do wniosku "A" Sp. z o.o. w G., należy przywołać zasadę wyrażoną w art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a., zgodnie z którą, przyznanie osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawa pomocy może być przyznane w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. O ewentualnym przyznaniu prawa pomocy przesądza zatem przesłanka zobiektywizowana, o czym świadczy słowo "wykazanie", które nakłada na stronę nie tylko powinność uprawdopodobnienia ale więcej, formułuje obowiązek wskazania przez nią obiektywnie zaistniałych przesłanek stanu rzeczywistego (por. P. Dobosz, Procedury administracyjne, model sądownictwa administracyjnego a "prawo pomocy" [w:] praca zbiorowa pod red. J. Stelmasiaka, J. Niczyporuka, S. Fundowicza, Polski model sądownictwa administracyjnego, Oficyna Wydawnicza VERBA s. c., Lublin 2003, s. 120). Oznacza to, że inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności, z których strona wywodzi uprawnienie do zastosowania wobec niej prawa pomocy, ciąży na stronie. Nie budzi zatem wątpliwości, że rozstrzygnięcie wniosku zależy od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (por.: J. P. Tarno: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wyd. Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004, s. 319). Przyznanie prawa pomocy jest możliwe tylko i wyłącznie w sytuacji wyczerpującego przedstawienia informacji dotyczącej sytuacji materialnej podmiotu prowadzącego działalność gospodarczą. O kondycji danego podmiotu można wnioskować na podstawie dwóch rodzajów dokumentów. Pierwszy rodzaj stanowią szeroko pojęte dokumenty księgowe, które obrazują stan podmiotu funkcjonującego w obrocie gospodarczym od strony księgowej. Do tej kategorii dokumentów należy głównie sprawozdanie finansowe, w skład którego wchodzą: bilans oraz rachunek zysków i strat. Są to dokumenty sprawozdawcze, sporządzane zgodnie z wymogami ustanowionymi w ustawie o rachunkowości, opisującymi stan podmiotu po zakończeniu pewnego okresu – z reguły roku kalendarzowego. Niezależnie od tych dokumentów przedsiębiorca dysponuje także dokumentami bieżącymi, które wskazują na jego realne i rzeczywiste aktualne możliwości finansowe. Do takich dokumentów należą wydruki z rachunków bankowych, wskazujące na wszelkie dokonywane na nich operacje, jak również tzw. raporty kasowe, które wskazują w sposób bezpośredni ile gotówki znajduje się w kasie podmiotu. W ocenie Sądu, Spółka jako podmiot powołany celem prowadzenia działalności gospodarczej, powinna w procedurze planowania wydatków, uwzględnić również potrzebę gromadzenia środków na prowadzenie ewentualnych postępowań sądowych i liczyć się z koniecznością ponoszenia kosztów na ten cel. Koszty sądowe nie mogą być stawiane na ostatnim miejscu za wszystkimi pozostałymi kosztami prowadzenia działalności gospodarczej, a ich wystąpienie wchodzi w zakres ryzyka prowadzonej działalności gospodarczej. Ocena sytuacji materialnej strony postępowania musi zatem uwzględniać nie tylko to, czy strona ma środki na koszty postępowania na koncie czy w kasie, ale też czy ma realną możliwość ich zdobycia (np. najmu, dzierżawy, egzekucji wierzytelności, sprzedaży udziałów itp.). Jedną z możliwości uzyskiwania środków na prowadzenie postępowań sądowych związanych z działalnością gospodarczą są przychody z tej działalności. Zdaniem Sądu w przypadku przedsiębiorców miarodajną dla oceny zdolności płatniczych podmiotu nie jest kategoria "dochodu", lecz właśnie "przychodu", gdyż istnieją legalne instrumenty podatkowe pozwalające na równoważenie kosztów i przychodów tak, by w końcowym rozliczeniu minimalizować bądź w ogóle eliminować obciążenia podatkowe, a strata, jak już podkreślał NSA (postanowienia w sprawach II OZ 707/13, I GZ 228/12), jest wyłącznie wynikiem bilansowania i nie stanowi automatycznie o braku środków finansowych. Jej powstanie nie oznacza jeszcze utraty płynności finansowej. Z przedstawionej przez Spółkę sytuacji oraz po analizie nadesłanych dokumentów należy stwierdzić, że brak jest podstaw do uwzględnienia zgłoszonego żądania. Z dołączonych do akt o sygn. III SA/Gl 242/14 dokumentów wynika, że poza kapitałem zakładowym w kwocie [...] zł Spółka posiada jeszcze kapitał (fundusz) zapasowy rzędu [...]zł. Wprawdzie jej aktywa trwałe zmniejszyły się z kwoty [...] zł do [...] zł, a obecnie wynoszą [...] zł to jednak jej obroty, mimo wszczętego postępowania egzekucyjnego, nie uległy zmniejszeniu. Co więcej, przychód Spółki za 2013 r. kształtował się na poziomie [...] zł, podczas gdy w 2012 r. przychód wynosił jedynie [...] zł. Dlatego też, nie można uznać, że Spółka nie dysponowała wystarczającą ilością środków pieniężnych koniecznych do uiszczenia wpisu sądowego, skoro ten może się znaleźć w strukturze szeroko rozumianych kosztów działalności, przyjmujących przecież wyższe wartości (dla porównania w 2012 r. i 2013 r. wartości te wynosiły: [...] zł i [...] zł). Natomiast jeśli chodzi o twierdzenie pełnomocnika Spółki uznającego, że przychody za maj i czerwiec 2013 r. oraz za listopad i grudzień, czyli w okresie objętym egzekucją, zdecydowanie zmalały, to Sąd w wyniku analizy uznał, że na podstawie tych dwóch załączników można stwierdzić, ze pomimo braku obrotów za listopad i grudzień 2013 r. to analizując obroty narastająco można przyjąć, ze w poprzednich miesiącach obroty wzrosły (przychód ze sprzedanych produktów – tytoń z [...] zł na [...] zł, przychód ze sprzedaży maszyny z [...] zł na [...] zł, czy też pozostałe przychody ze sprzedaży materiałów z [...] zł na [...] zł). Ponadto Sąd zwraca uwagę, że nadesłana dokumentacja przedstawia jedynie wybiórczy obraz sytuacji finansowej Spółki. Co więcej, do sprzeciwu dołączono dokumenty za rok 2013 r., natomiast analiza sytuacji finansowej Spółki winna być oceniana na podstawie dokumentów obrazujących obecną sytuację. Dlatego też można uznać, że przedstawione dokumenty nie przedstawiają faktycznej sytuacji finansowej Spółki. Dla oceny przesłanek przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie nie jest bez znaczenia, jakim mieniem i środkami skarżąca spółka dysponowała wcześniej i jak nimi rozporządzała, wiedząc, że pozostaje w sporze z organem, który może znaleźć finał przed sądem. Nie można natomiast w takich sytuacjach pozostawać bezczynnym i żądać udzielenia przez państwo bezzwrotnej pomocy finansowej na prowadzenie postępowania sądowego. Podkreślenia wymaga fakt, że w doktrynie za dominujący uznaje się pogląd, zgodnie z którym koszty sądowe należą do normalnych kosztów działalności gospodarczej, a dochodzenie roszczeń na drodze sądowej – jako element tej działalności – wymaga na równi z koniecznością zapewnienia środków na bieżącą działalność, także zapewnienia środków na ich dochodzenie. Na koniec, Sąd stwierdził, że koszty sądowe zasługują na traktowanie na równi z innymi obciążeniami finansowymi przedsiębiorców. Zwolnienie z kosztów sądowych – będących dochodem budżetu państwa – stanowiłoby swoistą formę kredytowania podmiotów gospodarczych i naruszałoby zasadę równoważnego traktowania powinności finansowych. Orzekając zatem w zakresie przyznania prawa pomocy, powinnością Sądu jest wyważenie zarówno interesu Państwa, a więc ogółu obywateli, jak i skarżącego (patrz WSA we Wrocławiu w postanowieniu z dnia 6 października 2008 r., sygn. akt I SA/Wr 559/08, LEX nr 507298). Mając powyższe na uwadze, Sąd postanowił jak w sentencji, działając na podstawie art. 260 P.p.s.a. w związku z art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a.