III SA/Gl 889/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Iwona Wiesner (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Barbara Brandys-Kmiecik, Sędzia WSA Małgorzata Herman, Protokolant st. sekr. sąd. Marta Mielczarek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 grudnia 2014 r. przy udziale – sprawy ze skargi G. S. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zwrotu należności celnych (odmowa wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji ostatecznej) oddala skargę. Dyrektor Izby Celnej w K. decyzją z dnia [...] r. nr [...] wydaną na podstawie art. 233 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa ( t.j. Dz.U. z 2012r. poz. 749 ze zm., dalej O.p.) w związku z art. 26 ustawy z dnia 19 marca 2004 r. przepisy wprowadzające ustawę Prawo celne (Dz.U. nr 68, poz. 623, ze zm.) oraz na postawie art. 262, art. 2652 pkt 1, ustawy z dnia 9 stycznia 1997 r. Kodeks celny ( t.j. Dz.U. z 2001 r. nr 75, poz. 802 ze zm.), po rozpatrzeniu odwołania G. S. z dnia [...] r. od decyzji Dyrektora Izby Celnej w K. z dnia [...] r. odmawiającej wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji ostatecznej z dnia [...] r., utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję organu pierwszej instancji. Powyższa decyzja została wydana na skutek wniosku strony z dnia [...] r. o wszczęcie postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji ostatecznej z dnia [...] r. utrzymującą w mocy decyzję z dnia [...] r. Zobowiązanie celne powstało w skutek wydania przez Naczelnika Oddziału Celnego w G. z upoważnienia Dyrektora Urzędu Celnego w K. decyzji z dnia [...] r., w której uznał za nieprawidłowe zgłoszenie celne z dnia [...] r. oraz stwierdził brak możliwości objęcia towaru procedurą uszlachetniania czynnego w systemie zawieszeń zgodnie z wnioskiem strony. Prezes Głównego Urzędu Ceł działając na skutek odwołania strony decyzją z dnia [...] r. utrzymał w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie. Na powyższe rozstrzygnięcie strona złożyła skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie-Ośrodek Zamiejscowy w K., który wyrokiem z dnia 5 kwietnia 2002 r. w sprawie o sygnaturze I SA/Ka 165/01 oddalił skargę, a w uzasadnieniu rozstrzygnięcia wskazał, że decyzja nie narusza prawa, a organy nie naruszyły zasad postępowania. Dyrektor Izby Celnej w K. rozpoznając wniosek strony z dnia [...] r. decyzją z dnia [...] r. odmówił wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji ostatecznej z dnia [...] r. W piśmie z dnia [...] r., a następnie w decyzji z dnia [...] r. wyjaśnił, iż w myśl art. 26 ustawy z dnia 19 marca 2004 r. Przepisu wprowadzające ustawę Prawo celne stanowi, że do spraw dotyczących długu celnego, który powstał przed dniem uzyskania przez Polskę członkostwa w Unii Europejskiej, stosuje się przepisy dotychczasowe. Z dniem 1 maja 2004 r. utraciła moc ustawa z dnia 9 stycznia 1997 r. Kodeks celny, mimo tego w niniejszej sprawie maja zastosowanie przepisy tego aktu zarówno materialne jak i procesowe, a to w oparciu o powołane wyżej przepisy przejściowe. Powyższe stanowisko znajduje swe odzwierciedlenie w przytoczonych w uzasadnieniu decyzji orzeczeniach Naczelnego Sądu Administracyjnego i Trybunału Konstytucyjnego. Stosownie do postanowień art. 262 Kodeksu celnego do postępowań w sprawach celnych stosuje się odpowiednio przepis art. 12 i przepisy działu IV Ordynacji podatkowej. Wniosek o wznowienie postępowania strona w trybie art. 248 § 1 O.p. oparła na art. 247 § 1 O.p. W sprawie w przedmiocie wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji ostatecznej w pierwszej kolejności należało zbadać przesłanki formalne dopuszczalności wniosku, a w tym zakresie organ odwołał się do art. 2652 pkt 1 Kodeksu celnego, który stanowi, że jeżeli upłynęły 3 lata od dnia powstania długu celnego, organ celny nie wszczyna lub odmawia wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji. Organ podkreślił, że jeśliby nawet przyjąć, że termin do złożenia wniosku rozpoczął bieg z dniem 28 lipca 2000 r. to wniosek złożony 23 września 2013 r. został złożony z wielokrotnym przekroczeniem terminu. Pismem z dnia 25 listopada 2013 r. strona złożyła odwołanie na powyższe rozstrzygnięcie Dyrektora Izby Celnej w K. odnosząc się do treści art. 156 § 2 Kpa, wskazując, że przepis ten daje prawo stronie do żądania rozpatrzenia decyzji bez ograniczeń, zaś dowody na podstawie których ustalono istotne dla sprawy okoliczności okazały się fałszywe, a organy działały z naruszeniem zasady należytej staranności w rozpatrzeniu merytorycznych faktów, które doprowadziły do wydania niezgodnej z prawem decyzji nakładającej cło na towar, który nie był własnością strony, a ponadto w momencie wydania decyzji nie znajdował się w polskim obszarze celnym. W ocenie strony okoliczność naruszenia prawa w szczególny sposób została przez nią wykazana w toku postępowania, już przez fakt, że decyzja określająca dług celny została wydana 10 miesięcy po zarejestrowaniu i w 9 miesięcy po opuszczeniu przez towar polskiego obszaru celnego. Dyrektor Izby Celnej w K. po rozpatrzeniu odwołania zaskarżoną decyzja utrzymał w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie. W uzasadnieniu decyzji organ podzielając poglądy wyrażone w zaskarżonej decyzji odwołał się do 262 Kodeksu celnego, który do postępowania w sprawach celnych nakazuje stosowanie art. 12 oraz przepisów działu IV ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz.U. z 2012.749 j.t.) jednakże przepisy Kodeksu celnego stanowią lex specialis w odniesieniu do powołanych przepisów Ordynacji podatkowej. Natomiast art. 128 O.p. definiuje zasadę stałości obrotu prawnego, której celem jest nie tylko ochrona praw nabytych, ale generalnie porządku prawnego, co odnosi się również do decyzji wydawanych w postępowaniu celnym. W ocenie organu odwoławczego pojęcie "sprawy dotyczące długu celnego" w kontekście art. 26 ustawy wprowadzającej mieści w swym zakresie nie tylko sprawy wymiaru długu celnego, ale również tryby nadzwyczajne, w tym wznowienie postępowania i stwierdzenie nieważności ( wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 6.12.2006 r. ,sygn. akt SK 25/2005). Powstanie długu celnego miało miejsce przed akcesją Polski do Unii Europejskiej, a sprawa w przedmiocie umorzenia długu jest sprawą dotyczącą długu celnego, przeto na mocy cytowanego art. 26 znajdują zastosowanie przepisy Kodeksu celnego. Natomiast zgodnie z art. 2652 pkt 1 Kodeksu celnego jeśli upłynęły 3 lata od powstania długu celnego organ nie wszczyna lub odmawia wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji. Naczelnik Oddziału Celnego w G. z upoważnienia Dyrektora Urzędu Celnego w K. decyzją z dnia [...] r. uznał zgłoszenie celne z dnia [...] r. za nieprawidłowe oraz stwierdził brak możliwości objęcia towaru procedurą uszlachetniania czynnego w systemie zawieszeń. Dla towarów objętych w związku z powyższym procedurą dopuszczenia do obrotu na polskim obszarze celnym, dla których określona została kwota długu celnego oraz kwota podatku od towarów i usług. Prezes Głównego Urzędu Ceł w Warszawie decyzją z dnia [...] r. utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie, ośrodek Zamiejscowy w K. w wyroku z dnia 5 kwietnia 2002 r. sygn. akt I SA/Ka 166/01 oddalił skargę na powyższą decyzję, w uzasadnieniu stwierdzając, iż zaskarżona decyzja nie narusza prawa, nie narusza też reguł postępowania. Nadto Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 5 kwietnia 2002 r. oddalił skargę strony w przedmiocie uznania zgłoszenia celnego za nieprawidłowe oraz określenia wysokości długu celnego. Organ odwołując się do treści art. 153 p.p.s.a. wskazał, że ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie było przedmiotem zaskarżenia, zaś analogiczna treść miał przepis art. 30 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym. Przedmiotowe postępowanie nie dotyczy weryfikacji postepowania zakończonego prawomocnym wyrokiem z dnia 5 kwietnia 2002 r. lecz rozpoznania wniosku o wszczęcie postępowa w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji ostatecznej i prawomocnej z dnia [...] r. Organ podkreślił, iż zgodnie z art. 249 § 1 pkt 1 O.p. organ podatkowy wydaje decyzję o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji ostatecznej, jeśli żądanie zostało wniesione po upływie 5 lat od dnia doręczenia decyzji. Organ stwierdził, że w niniejszej sprawie upłynęło kilkanaście lat, a co za tym idzie brak jest podstaw prawnych do uwzględnienia wniosku strony. Organ, odnośnie meritum sprawy wskazał, że strona wnioskowała o możliwość objęcia przywiezionego towaru procedurą uszlachetniania czynnego w systemie zawieszeń, ale ze względu na niespełnienie wymogów prawa zezwolenia takiego nie otrzymała. Pismem z dnia 16 grudnia 2013 r. strona została powiadomiona na mocy art. 200 § 1 O.p. o możliwości wypowiedzenia się w sprawie zebranego materiału dowodowego z czego skorzystała w dniu 3 stycznia 2014 r. i podniosła, że w aktach brak jest stosownych dokumentów, w tym zgłoszeń eksportowych, a stanowisko swe uzupełniła w pismach ( z 3.02.2014 r., 17.02.2014 r.), do których dołączyła dokumenty źródłowe. W ocenie organu dokumenty te nie mają znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy, a odnoszą się do postępowania toczącego się w latach 1998-2000. Organ odwoławczy podkreślił, iż powodem odmowy wznowienia postępowania jest uchybienie terminu, o którym mowa w art. 2652 Kodeksu celnego. Stanowisko strony prezentowane we wniosku i w odwołaniu nie wskazuje podstawy prawnej, ani okoliczności faktycznych, które pozwalałyby na uwzględnienie jej stanowiska, a nadto nie ma ono charakteru odwoławczego w stosunku do postepowania w przedmiocie decyzji z dnia [...] r. Pismem z dnia 19 maja 2014 r. strona wniosła skargę do sadu administracyjnego na powyższe rozstrzygnięcie odnosząc się łącznie do trzech wydanych przez organ celny decyzji. Zaskarżonym aktom zarzuciła naruszenie przepisów prawa materialnego - rażące naruszenie art. 69, art. 227 § 1 i 3, art. 209 § 1 i 2, art. 226 § 1, art. 195 § 1, art. 241, art. 242 § 1, art. 65 § 1i 2, art. 70 § 1, art. 73 § 1, art. 76 § 1 Kodeks celny poprzez niewłaściwe zastosowanie przepisów czyli uznanie, że ustalony w sprawie stan faktyczny odpowiada hipotezie określonej normy prawnej- uchybienia te mogą mieć istotny wpływ na ostateczny wynik sprawy. Naruszenie przepisów Ordynacji podatkowej - art. 120, art. 130, art. 187, art. 188, art. 191, art. 204, poprzez barak należytej staranności i dokładności wyjaśnienie stanu faktycznego, załatwienie sprawy bez uwzględnienia słusznego interesu skarżącej, nie ustosunkowanie się do wszystkich zarzutów skarżącej, odmowa dowodom SAD-y exp wiarygodności i mocy dowodowej. Naruszenie art. 156 § 1 kodeksu postępowania administracyjnego - poprzez zaniechanie obowiązku, zbadania z urzędu czy decyzja z dnia [...] r. utrzymana w mocy decyzją z dnia [...] r. jest dotknięta wadami prawnymi. Naruszenie art. 2 Konstytucji RP -przez uniemożliwienie wyeliminowania z obiegu prawnego decyzji zawierającej rażące wady. Naruszenie § 6.1 i § 218 rozporządzenia Ministra Finansów (Dz.U. nr 147 z 11.12.1997.) - poprzez brak jego zastosowania w momencie wydania rażąco naruszającej prawo decyzji. W uzasadnieniu skargi strona skarżąca podtrzymała w całości stanowisko prezentowane w sprawie. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Celnej w K. wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko prezentowane w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach prezentuje w tej sprawie następujące stanowisko: Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie. Sąd administracyjny w ramach kontroli działalności administracji publicznej, przewidzianej w art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012r., poz. 270 – dalej "p.p.s.a."), uprawniony jest do badania, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania, nie będąc przy tym związanym granicami skargi (art.134 p.p.s.a.). Orzekanie, w myśl art.135 p.p.s.a., następuje w granicach sprawy będącej przedmiotem kontrolowanego postępowania administracyjnego, w której został wydany zaskarżony akt lub czynność i odbywa się z uwzględnieniem wówczas obowiązujących przepisów prawa. Wady, skutkujące koniecznością uchylenia decyzji, stwierdzeniem jej nieważności bądź wydania decyzji z naruszeniem prawa, przewidziane są w przepisie art.145 §1 p.p.s.a. Przeprowadzona przez Sąd kontrola zaskarżonego orzeczenia dała podstawy do uznania, że nie zostało ono wydane z naruszeniem przepisów prawa materialnego i postępowania, skutkującym jego wyeliminowaniem z obrotu prawnego. W pierwszej kolejności należy ustalić zakres niniejszej sprawy, który wyznaczony jest treścią wniosku strony zawartą pierwotnie w piśmie z dnia 23 września 2013 r., a następnie w pismach, które wpłynęły do Izby Celnej w K. w dniach 10 stycznia 2014 r., 4 lutego 2014 r. i 17 lutego 2014 r. Na wstępie należy podkreślić, iż Dyrektor Urzędu Celnego w K. decyzją z dnia [...] r. ustalił należności celne, zaś Prezes Głównego Urzędu Ceł w Warszawie decyzją z dnia [...] r. utrzymał rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji w mocy. Skarżąca na powyższe rozstrzygnięcie złożyła skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie-Ośrodek Zamiejscowy w K., który to wyrokiem z dnia 5 kwietnia 2002 r. w przedmiocie uznania zgłoszenia celnego za nieprawidłowe oraz określenia wysokości długu celnego oddalił skargę. W uzasadnieniu tegoż wyroku wskazano, iż zaskarżona tam decyzja nie narusza prawa, a tym bardziej takiego, które mogłoby mieć wpływ na wynik sprawy. Jednocześnie wyrokiem z dnia 5 kwietnia 2002 r. w sprawie I SA/Ka 166/01 oddalono skargę strony na decyzję odmawiającą wydania pozwolenia na korzystanie z procedury uszlachetniania czynnego. Orzekanie w niniejszej sprawie w myśl art. 135 p.p.s.a., następuje w granicach wyżej opisanej sprawy będącej przedmiotem kontrolowanego postępowania administracyjnego, w której został wydany zaskarżony akt lub czynność i odbywa się z uwzględnieniem wówczas obowiązujących przepisów prawa. Zatem przedmiotem rozstrzygnięcia jest wniosek strony o wszczęcie postepowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji ostatecznej z dnia 28 lipca 2000 r. Wobec powyższego organ winien ustalić normę prawną mającą zastosowanie w sprawie. W tej kwestii odniesiono się do art. 26 ustawy z dnia 19 marca 2004 r. przepisy wprowadzające ustawę – Prawo celne (Dz.U. nr 68, poz. 623 ze zm.), który to wskazuje, iż przepisy dotychczasowe stosuje się do spraw dotyczących długu celnego jeżeli dług ten powstał przed dniem uzyskania przez Rzeczpospolitą Polską członkostwa w Unii Europejskiej, tj. przepisy Kodeksu celnego z 9 stycznia 1997 r. Przepisy wprowadzające ustawę Prawo celne stanowią wykonanie przepisów intertemporalnych określonych w Akcie Przystąpienia, a w szczególności pkt 14 tytułu 5 załącznika IV. Stosownie do art. 262 Kodeksu celnego do postepowania w sprawach celnych stosuje się art. 12 i przepisy działu IV Ordynacji podatkowej. Zgodnie z art. 2652 pkt 1 Kodeksu celnego jeżeli upłynęły 3 lata od dnia powstania długu celnego, organ celny nie wszczyna lub odmawia wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji. Skarżąca została powiadomiona o powstaniu długu celnego decyzją z dnia [...] r., którą je doręczono w dniu 21 grudnia 1998 r. natomiast wniosek o wszczęcie postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji został złożony w dniu 25 września 2013 r. Organ odwoławczy zasadnie uznał, iż termin do złożenia wniosku został przekroczony. Odnośnie stanu faktycznego sprawy należy podnieść, iż w sprawie toczyło się postępowanie restrukturyzacyjne, którego skutkiem miało być umorzenie należności celnych pod warunkiem jednak poniesienia opłaty restukturyzacyjnej w wysokości 15 % wartości zaległego zobowiązania, jednakże wobec nie poniesienia jej przez stronę postępowanie zostało umorzone. Odnosząc się do znaczenia dla rozstrzygnięcia przedmiotowego wniosku powołanych wyżej orzeczeń Naczelnego Sadu Administracyjnego w sprawach o sygnaturach I SA/Ka 165/01 i I SA/Ka 166/01 należy odwołać się do wyroku z dnia 10 stycznia 2012 r., sygn. akt II FSK 1328/10 (LEX nr 1104099), w którym Naczelny Sąd Administracyjny stanął na stanowisku, że związanie oceną prawną oznacza, że ani organ administracji, ani sąd administracyjny, nie mogą w przyszłości formułować innych, nowych ocen prawnych, które pozostawałyby w sprzeczności z poglądem wcześniej wyrażonym w uzasadnieniu wyroku i mają obowiązek podporządkowania się mu w pełnym zakresie. Zgodnie bowiem z art. 170 i art. 171 p.p.s.a. orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i inne organy państwowe. Natomiast ocena prawna zawarta w wyroku traci moc wiążącą tylko w przypadku zmiany prawa, zmiany istotnych okoliczności faktycznych sprawy (ale tylko zaistniałych po wydaniu wyroku, a nie w wyniku odmiennej oceny znanych i już ocenionych faktów i dowodów) oraz w wypadku wzruszenia we właściwym trybie orzeczenia zawierającego ocenę prawną. Wskazać należy, że pomimo użycia w art. 153 p.p.s.a. określenia "orzeczenie" chodzi w nim nie o sentencję, lecz o uzasadnienie. Ocena prawna rozstrzygnięcia wiąże się bowiem w pierwszym rzędzie z wykładnią prawa, a ta może mieścić się jedynie w uzasadnieniu wyroku (por. wyrok NSA z dnia 15 stycznia 1998 r. sygn. II SA 1560/97 niepubl.). Ocena prawna, o której stanowi analizowany przepis, może dotyczyć zarówno samej wykładni prawa materialnego i procesowego, jak i braku wyjaśnienia w kontrolowanym postępowaniu administracyjnym istotnych okoliczności stanu faktycznego. Natomiast naruszenie przez organy administracyjne postanowień art. 153 p.p.s.a. uzasadnia możliwość powtórnego zaskarżenia aktu lub czynności na tej podstawie i spowoduje uchylenie ich przez sąd administracyjny. Stanowi to gwarancję przestrzegania przez te organy związania orzeczeniem tego sądu (J. Tarno, Komentarz do ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi , wydanie 3, Warszawa 2008, str. 376 i nast.). Ocena prawna rozstrzygnięcia wiąże się bowiem w pierwszym rzędzie z wykładnią prawa, a ta może mieścić się jedynie w uzasadnieniu wyroku (por. wyrok NSA z dnia 15.01.1998 r. sygn. II SA 1560/97 niepubl.). W orzecznictwie podkreśla się, iż działania naruszające tę zasadę muszą być konsekwentnie eliminowane przez uchylanie wadliwych z tego powodu rozstrzygnięć administracyjnych, już chociażby z uwagi na związanie wcześniej przedstawioną oceną prawną także i samego sądu administracyjnego. Bez ścisłego stosowania powołanego przepisu trudno byłoby zapewnić spójność działania systemu władzy państwowej. Jego nieprzestrzeganie w istocie podważałoby bowiem obowiązującą w polskim prawie zasadę sądowej kontroli nad aktami i czynnościami organów administracji (wyroki NSA: z dnia 21 października 1999 r., sygn. akt IV SA 1681/97 i z dnia 1 września 2010 r., sygn. akt I OSK 920/10, LEX 745376). Wobec powyższego nie zasługują na uwzględnienie zarzuty skargi dotyczące błędów w ustaleniu stanu faktycznego sprawy toczącej się w przedmiocie długu celnego, pominięcia treści złożonych przez stronę dokumentów w tym SAD, zaniechania z urzędu zbadania decyzji z dnia [...] r. Powyższa kwestia znajduje również odzwierciedlenie w treści art. 128 O.p. definiującym zasadę państwa prawnego, stałość decyzji, na co zasadnie zwrócił uwagę organ celny. W skardze skarżąca przywołała szereg przepisów prawa jednakże zawsze w kontekście naruszeń w postępowaniu objętym decyzją z dnia [...] r., co wobec powyższych wywodów nie może mieć znaczenia dla rozstrzygnięcia wniosku z [...] r. Biorąc powyższe pod uwagę należy stwierdzić, iż skarga nie zasługiwała na uwzględnienie, a jako niezasadna podlega oddaleniu na mocy art. 151 p.p.s.a.