III SA/Gl 907/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Asesor WSA Katarzyna Golat po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym dnia 16 stycznia 2009 r. sprawy ze skargi E. L.-K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] r. Nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług w zakresie wniosku o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji postanawia odmówić wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji. W przedmiotowej sprawie pełnomocnik E. L.-K. złożył skargę z dnia [...] r. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r. nr [...] utrzymującą w mocy decyzję Dyrektora Urzędu Kontroli Skarbowej w K. z dnia [...] r. nr [...] odmawiającą – po wznowieniu postępowania – uchylenia ostatecznej decyzji Inspektora Kontroli Skarbowej w Urzędzie Kontroli Skarbowej w K. O/Z w C. z dnia [...] r. nr [...] określającej w podatku od towarów i usług za [...] [...] r. zobowiązanie podatkowe w wysokości [...] zł, zaległość podatkową w kwocie [...] zł i odsetki liczone na dzień wydania decyzji w wysokości [...] zł. W skardze tej został złożony między innymi wniosek o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji "w zakresie podatku od towarów i usług za [...] [...] r. w całości, ze względu na szczególny interes podatnika, za którym przemawia okoliczność, iż od znacznej części wynagrodzenia za pracę E. L.-K. prowadzona jest egzekucja, przez co odwołująca narażona jest na niemożność zaspokojenia swych podstawowych potrzeb życiowych". W uzasadnieniu tego wniosku pełnomocnik powtórzył powyższe stwierdzenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do art. 61 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.) (zwaną dalej P.p.s.a.) wniesienie skargi nie wstrzymuje aktu lub czynności. Jednak na podstawie art. 61 § 3 P.p.s.a. sąd może na wniosek skarżącego wydać postanowienie o wstrzymaniu wykonania w całości lub w części aktu lub czynności, o których mowa w § 1, jeżeli zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków, z wyjątkiem przepisów prawa miejscowego, które weszły w życie, chyba że ustawa szczególna wyłącza wstrzymanie ich wykonania. Z przepisów powyższych wynika, że sąd może wstrzymać wykonanie danego aktu administracyjnego uzależniając to od zdarzeń przyszłych, będących spodziewanym skutkiem wykonania aktu lub czynności albo w drodze egzekucji administracyjnej albo w wyniku działań osób trzecich realizujących swoje uprawnienia lub obowiązki. "Niebezpieczeństwo" zaistnienia "znacznej szkody" i "trudnych do odwrócenia skutków" musi wynikać z racjonalnej oceny zakresu, zasad i trybu wykonania aktu w czasie zawisłości skargi w danej sprawie sądowoadministracyjnej. Przy przesłance wyrządzenia znacznej szkody w orzecznictwie przyjmuje się, że chodzi o taką szkodę (majątkową a także niemajątkową), która nie będzie mogła być wynagrodzona przez późniejszy zwrot spełnionego świadczenia lub jego wyegzekwowanie, ani też nie będzie możliwe przywrócenie rzeczy do stanu pierwotnego. Będzie to miało miejsce w takich wypadkach, gdy grozi utrata przedmiotu świadczenia, który wskutek swych właściwości nie może być zastąpiony jakimś innym przedmiotem, a jego wartość nie przedstawiałaby znaczenia dla skarżącego lub gdyby zachodziło niebezpieczeństwo poniesienia straty na życiu i zdrowiu. Trzeba zwrócić uwagę, że instytucja wstrzymania wykonania dotyczy tylko takiej grupy aktów, w stosunku do których przedmiotowym jest orzekanie o wstrzymaniu ich wykonania. Odnosi się ona zatem tylko do tych aktów, które nadają się do wykonania i wykonania wymagają. Przez pojęcie wykonania aktu administracyjnego należy rozumieć spowodowanie w sposób dobrowolny lub doprowadzenie w trybie egzekucji do takiego stanu rzeczy, który jest zgodny z rozstrzygnięciem zawartym w danym akcie (por. J.P. Tarno: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2004, s. 122; postanowienie NSA z 31 stycznia 2006 r., II FZ 882/05, niepubl.). Problem wykonania aktu administracyjnego dotyczy aktów zobowiązujących, ustalających dla ich adresatów nakazy powinnego zachowania lub zakazy określonego zachowania, aktów, na podstawie których określony podmiot uzyskuje równocześnie uprawnienie i mocą którego zostają na niego nałożone obowiązki, oraz aktów, na podstawie których jeden podmiot jest do czegoś zobowiązany, a drugi wyłącznie uprawniony (por. praca zbiorowa pod red. T. Wosia: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2005, s. 296; postanowienie NSA z 14 października 2005 r., sygn. akt II FZ 580/05, niepubl., postanowienie WSA w Bydgoszczy z 7 stycznia 2009 r., sygn. akt I SA/Bd 649/08). Podkreślić należy, że do wykonania nie kwalifikują się również wszelkie odmowne akty administracyjne (vide: komentarz do ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi pod red. T. Wosia, Wyd. LexisNexis, Warszawa 2008, str. 338). Wstrzymanie wykonania dotyczy sytuacji, gdy zaskarżony akt lub czynność wywołuje skutki materialnoprawne. Nie można mówić o wykonywaniu decyzji odmownej, ponieważ nie ma ona przedmiotu wykonania (węzła praw i obowiązków), który mógłby podlegać wykonaniu. Należy zatem przeanalizować podstawową kwestię, jaką jest natura zaskarżonej decyzji. W rozpoznawanej sprawie skargą została objęta decyzja Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r. nr [...] utrzymującą w mocy decyzję Dyrektora Urzędu Kontroli Skarbowej w K. z dnia [...] r. nr [...] odmawiającą – po wznowieniu postępowania – uchylenia ostatecznej decyzji Inspektora Kontroli Skarbowej w Urzędzie Kontroli Skarbowej w K. O/Z w C. z dnia [...] r. nr [...] określającej w podatku od towarów i usług za [...] [...] r. zobowiązanie podatkowe w wysokości [...] zł, zaległość podatkową w kwocie [...] zł i odsetki liczone na dzień wydania decyzji w wysokości [...] zł. O ile zatem decyzji stanowiącej przedmiot postępowania wznowieniowego można przypisać cechę wykonalności, o tyle zaskarżona decyzja takiego waloru nie posiada. Decyzja ta, ze względu na swą treść, nie wywołuje skutków materialnoprawnych, nie rozstrzyga o jakichkolwiek prawach lub obowiązkach nadających się do wyegzekwowania przez organy administracji. Nie należy zatem do tej grupy aktów które w powyższym rozumieniu są wykonalne, a zatem w stosunku do których zasadnym byłoby orzekanie w zakresie wstrzymania ich wykonania. Skoro zaskarżona decyzja stanowi akt nie nadający się do wykonania, nie może być mowy o jej wstrzymaniu, albowiem byłby to akt bezprzedmiotowy. W doktrynie dopuszcza się objęciem wstrzymania wykonania akty lub czynności podjęte w granicach sprawy, określonej przez art. 135 P.p.s.a. i art. 134 P.p.s.a. W związku z tym treścią art. 61 § 3 P.p.s.a. objęte są zarówno akty wydane w I instancji, jak i np. akty w stosunku do których toczy się postępowanie w trybie nadzwyczajnych lub w trybie autokontroli (tak B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Mendek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Kraków 2006, s. 163, oraz orzeczenia sądowe - np. postanowienie WSA w Warszawie z 2 października 2008 r., sygn. akt I SA/Wa 1329/08). Nie jest to jednak stanowisko jednolite. Za przyjęciem odmiennego poglądu przemawia brzmienie art. 135 P.p.s.a, zgodnie z którym Sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzanych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia. Przepis ten stanowi zatem podstawę do sięgnięcia przez Sąd do innych aktów administracyjnych niż objęty skargą w granicach danej sprawy (art. 134 P.p.s.a.), dokonania ich weryfikacji i ewentualnego wyeliminowania z obrotu prawnego. Przepis ten nie może jednak znaleźć zastosowania do rozpatrywania wniosków o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji, dając podstawę do wstrzymania wykonania nie tylko zaskarżonego aktu, ale również innych wydanych w granicach sprawy (np. decyzji wymiarowej wydanej w postępowaniu jurysdykcyjnym, w przypadku gdy skargą objęta jest decyzja odmawiająca jej uchylenia w postępowaniu wznowieniowym). Wynika to z rozłączności przesłanek dla wstrzymania wykonania i przesłanki naruszenia prawa, o której mowa w art. 135 P.p.s.a. Rozłączność ta powoduje, że nawet akty wadliwe nie będą podlegać wstrzymaniu, jeżeli nie zostanie wykazana możliwość wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. Konsekwentnie - wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji nie jest związane z negatywną oceną przez Sąd zaskarżonego aktu. Ocena taka formułowania jest dopiero na etapie rozpatrywania skargi. Analiza orzecznictwa sądów administracyjnych wskazuje, że warunkiem wydania postanowienia o wstrzymaniu wykonania aktu lub czynności jest właśnie wykazanie przez stronę we wniosku okoliczności uzasadniających możliwość wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. Uzasadnienie wniosku winno odnosić się do konkretnych zdarzeń świadczących o tym, że w stosunku do wnioskodawcy wstrzymanie wykonania zaskarżonego aktu jest zasadne (por. postanowienie NSA z dnia 2 grudnia 2008 r., sygn. akt II OZ 1266/08). Sąd wydając orzeczenie w przedmiocie wniosku o wstrzymanie wykonania zaskarżonego aktu powinien swoje rozstrzygnięcie oprzeć zarówno o ocenę wniosku strony skarżącej, jak i o materiał dowodowy zgromadzony w aktach sprawy, w aspekcie wystąpienia bądź też niewystąpienia przesłanek wstrzymania wykonania zaskarżonego aktu, to jest niebezpieczeństwa wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. Jednakże uprawdopodobnienie okoliczności przemawiających za wstrzymaniem wykonania zaskarżonego aktu spoczywa na stronie skarżącej. Niezależnie jednak skąd Sąd poweźmie informację ocena podstaw do wstrzymania wykonania decyzji ogranicza się do wskazanych wyżej przesłanek odmiennych od wyszczególnionych w art. 135 P.p.s.a, co uzasadnia brak możliwości sięgnięcia przy rozpatrywaniu wniosku o wstrzymanie wykonania do aktów innych niż objęte skargą. Wobec braku możliwości wstrzymania wykonania zarówno zaskarżonej decyzji, jak i decyzji ją poprzedzających, jedynie na marginesie Sąd zauważa, że w skardze pełnomocnik skarżącej stwierdza, że za wstrzymaniem wykonania przemawia okoliczność, że do znacznej części wynagrodzenia za pracę skarżącej prowadzona jest egzekucja, przez co narażona jest ona na niemożność zaspokojenia swych życiowych potrzeb. Z dokumentów, które były składane przez stronę w ramach wnioskowanego prawa pomocy i które były poddane ocenie przez Referendarza sądowego i omówione w uzasadnieniu postanowienia z dnia 30 października 2008 r., sygn. akt III SA/GI 907/08 o odmowie przyznania prawa pomocy wynika, że skarżąca posiada stałe źródło własnego dochodu (nie wliczając dochodu [...]) w wysokości [...] zł i mimo rozdzielności majątkowej prowadząc wspólne gospodarstwo domowe z [...] ma zapewnione mieszkanie. Skarżąca nie posiada żadnych nieruchomości czy wartościowych ruchomości. Podkreślić jednak należy, że mimo zawarcia umowy o rozdzielności majątkowej na małżonkach spoczywa obowiązek przyczyniania się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli (art. 27 k.r.o.). Wynagrodzenie małżonka wynosi [...] netto. Skarżąca spłaca kredyt, co może świadczyć o jej zdolności kredytowej. Według posiadanej przez Sąd wiedzy sytuacja skarżącej znacząco nie zmieniła się od czasu wydania postanowień Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 10 września 2007 r. sygn. akt III SA/GI 155/07, czy z dnia 29 grudnia 2008 r., sygn. akt III SA/GI 110/08. Należy również podnieść, że przedmiotowe rozstrzygniecie wywołuje takie same skutki jak postanowienie w przedmiocie odmowy wstrzymania wykonania w sprawach o wskazanych sygnaturach. Mając to na uwadze Sąd - działając na podstawie art. 61 § 3 P.p.s.a. "a contrario" - postanowił odmówić wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji.