III SA/Gl 912/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Herman po rozpoznaniu w dniu 31 marca 2014 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi E. G. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług w kwestii wniosku o przyznanie skarżącej prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych postanawia: 1. zwolnić skarżącego od kosztów sądowych w zakresie wpisu od skargi kasacyjnej ponad kwotę 375 (trzysta siedemdziesiąt pięć) złotych; 2. odmówić prawa pomocy w pozostałym zakresie. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi kasacyjnej od wyroku tutejszego Sądu z dnia 18 listopada 2013 r. w kwocie 482 zł, pełnomocnik procesowy skarżącego, doradca podatkowy S. C. złożył na urzędowym formularzu PPF kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku zawarto stwierdzenie, że obecny stan skarżącego jest taki, że nie jest on w stanie pokryć całości wpisu sądowego, tym bardziej, że ww. skarga kasacyjna jest jedną z wielu skarg, a sumaryczne koszty są ogromne. Strona nie posiada żadnego majątku i wraz ze swoją żona utrzymuje się z wynagrodzenia w wysokości 1.600 zł brutto miesięcznie i z emerytury żony w wysokości 297 zł. Cały powyższy dochód państwa G. przeznaczany jest na zakup niezbędnych artykułów i opłaty za mieszkanie. Strona nie posiada żadnego majątku, żadnych cennych przedmiotów i nie dysponuje gotówką pozwalającą na pokrycie kosztów sądowych. Na druku urzędowego formularza PPF skarżący oświadczył, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym ze swoją żoną A.. Należy zaznaczyć, że postanowieniem tutejszego Sądu z dnia 20 lutego 2012 r. (poprzednia sygn. akt: III SA/Gl 2090/10) stronie odmówiono przyznania prawa pomocy. Wniosek o prawo pomocy o analogicznej treści złożono w sprawie o sygnaturze akt III SA/Gl 982/13. W prawie tej sprawozdawca wezwał pełnomocnika strony do uzupełnienia i uprawdopodobnienia danych zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Stronę wezwano o: - udokumentowanie wysokości wszelkich dochodów uzyskiwanych przez nią (np. umowa o pracę); - przedłożenie odpisów lub kserokopii dokumentów potwierdzających wysokość osiąganych dochodów przez małżonkę skarżącego w postaci przekazów pocztowych czyli tzw. "odcinków" z pobieranych świadczeń emerytalno-rentowych za ostatni miesiąc, decyzji o ich przyznaniu lub waloryzacji; - nadesłanie odpisu lub kopii zeznań podatkowych w podatku dochodowym od osób fizycznych złożonych przez skarżącego za rok 2012 r. - nadesłanie wyciągów lub wykazów z wszystkich posiadanych przez skarżącego oraz jego żonę rachunków bankowych (zarówno prywatnych jak i związanych z prowadzoną działalnością), obrazujących operacje dokonywane w ich ramach w ciągu ostatnich trzech miesięcy; - nadesłanie odpisów bądź kserokopii dokumentów obrazujących wysokość miesięcznie ponoszonych z tytułu utrzymania mieszkania wydatków w postaci rachunków, faktur VAT lub dowodów wpłat uiszczanych opłat za czynsz, wodę, gaz, energię elektryczną, telefon itp. oraz wskazanie źródeł dochodu, z którego te są pokrywane, natomiast w przypadku posiadania zadłużenia z powyższego tytułu należało przedłożyć stosowne dokumenty źródłowe potwierdzające podane w tym zakresie dane. Zarządzenie to zostało doręczone skutecznie pełnomocnikowi procesowemu skarżącego w dniu [...] r., co wynika ze zwrotnego potwierdzenia odbiory przesyłki zawierającej to wezwanie, znajdującej się w aktach sadowych sprawy. W odpowiedzi na ww. wezwanie nadesłano do akt sprawy większość dokumentów wraz z pismem przewodnim z dnia [...] r.: wypowiedzenie swojej umowy o pracę w firmie "A" Sp. z o.o. w B. z dnia [...] r.; umowę o pracę na czas nieokreślony zawartą z firmą "B" Sp. z o.o. w M. w dniu [...] r. (wynagrodzenie wynosi 1.680 zł brutto) i zaświadczenie o zarobkach w tej firmie; decyzje ZUS Oddział w B. z dnia [...] r. w przedmiocie przeliczenia emerytury (wysokość świadczenia wynosi ona 402,74 zł). Do akt nadesłano również zestaw rachunków dokumentujących opłaty: za energię elektryczną (druki, potwierdzenia dla wpłacającego za 2014 r. oraz dowody zapłaty rachunków za wybrane miesiące w roku 2010 i 2011); rozliczenie za okres od lipca 2013 r. do stycznia 2014 r., z którego wynika, że należy się zwrot w kwocie 98,58 zł; opłaty za gaz w 2012 r.; zawiadomienie o wysokości opłaty za wodę w 2012 r.; opłata za odpady (13 zł – wpłata w sierpniu 2013 r.). Co istotne, na wszystkich rachunkach widnieje jako płatnik N. M. W toku poprzednio prowadzonych postępowań wpadkowych w przedmiocie prawa pomocy, okazało się, że jest ona siostrą skarżącego, u której on mieszka. Nie udało się natomiast uzyskać od wnioskodawcy, na żadnym etapie postępowania, chociażby przybliżonego wskazania jej stanu majątkowego. Jednocześnie skarżący oraz jego pełnomocnicy procesowi nie potrafili wykazać w sposób przekonujący, że skarżący mieszkając razem ze swoją siostrą, nie prowadzi jednak z nią wspólnego gospodarstwa domowego. Ponadto w piśmie przewodnim z dnia [...] r. skarżący oświadczył, że ani on sam, ani jego żona nie posiadają rachunków bankowych, a tym samym nie posiadają również lokat. Skarżący oświadczył również, że nadal zamieszkuje wraz ze swoją żoną w mieszkaniu swojej siostry N. M. Wraz z pismem przewodnim z dnia [...] r., strona nadesłała swoje zeznanie PIT 37 za 2012 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W pierwszej kolejności należy podkreślić, że strona skorzystała już z możliwości złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy. Prawomocnym postanowieniem tutejszego Sądu z dnia 20 lutego 2012 r., odmówiono przyznania stronie skarżącej prawa pomocy. Stosownie do art. 252 i 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zmianami) – zwanej dalej "P.p.s.a." – wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i o dochodach. Wniosek ten powinien być złożony na urzędowym formularzu. Jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i jej możliwości płatniczych lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie w zakreślonym terminie dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego i dochodów. Z powyższej regulacji wynika, że we wniosku i w zgromadzonym materiale dowodowym powinny być zawarte dokładne i rzetelne dane, które umożliwiają pełną ocenę stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych wnioskodawcy. To sprawą wnioskodawcy jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Jednocześnie na Sądzie nie ciąży obowiązek prowadzenia dochodzeń w sytuacji, gdy wnioskodawca uchyla się od podania stosownych danych umożliwiających pełną ocenę jego sytuacji majątkowej oraz możliwości płatniczych. Jest to stanowisko powszechnie akceptowane zarówno w doktrynie, jak i w orzecznictwie sądów administracyjnych (postanowienia WSA w Gdańsku z dnia 4 stycznia 2004 r., II SA/Gd 758/04; z dnia 13 stycznia 2005 r., I SA/Gd 523/04; z dnia 27 lipca 2005 r., I SA/Gd 335/05). Warunkiem przyznania prawa pomocy w określonej sprawie jest więc wyczerpujące udokumentowanie stanu majątkowego wnioskodawcy, wskazującego na zasadność uwzględnienia wniosku o prawo pomocy. Kolejny wniosek o prawo pomocy złożony przez stronę skarżącą w dniu [...] r., należy w istocie uznać za wniosek o zmianę prawomocnego postanowienia tutejszego Sądu z dnia 20 lutego 2012 r., którym to postanowieniem odmówiono skarżącemu przyznania prawa pomocy. W przedmiotowej sprawie istotna jest dla rozstrzygnięcia norma zawarta w art. 165 P.p.s.a., która stanowi, że postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Te same uwagi odnoszą się tym bardziej do ponownego wniosku o prawo pomocy. Prawomocne orzeczenie w przedmiocie prawa pomocy może być zmienione, na co wskazuje treść art. 165 P.p.s.a. Musi jednak nastąpić zmiana okoliczności sprawy, która to zmiana powinna była zaistnieć po tym, jak sąd rozstrzygnął poprzedni wniosek strony w tej materii, czyli po dniu 20 lutego 2012 r. Zmiana okoliczności powinna dotyczyć stanu majątkowego strony i jej możliwości płatniczych. Kwestie te muszą być udokumentowane w tak samo rzetelnym stopniu, jak w pierwotnym wniosku o prawo pomocy. Jest to niezmiernie istotne, ponieważ zmiany stanu faktycznego lub prawnego uzasadniające zmianę lub uchylenie postanowienia w trybie art. 165 P.p.s.a. muszą dotyczyć okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy tak, by uzasadniały zmianę lub uchylenie postanowienia (tak w postanowieniu NSA z dnia 24 stycznia 2012 r., I GZ 9/12, LEX 1108666). Jednocześnie, odnosząc się do kolejnego wniosku E. G. o zwolnienie od kosztów sądowych, należy przywołać zasadę wyrażoną w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., zgodnie z którą, przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym (czyli na zasadzie art. 245 § 3 P.p.s.a., mogącym obejmować zwolnienie od kosztów sądowych, na które składają się opłaty i wydatki albo ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika w osobie radcy prawnego lub adwokata) następuje wtedy, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W przedmiotowej sprawie Sąd oparł się na treści wniosku oraz na dokumentacji zgromadzonej w aktach III SA/’Gl 982/13. Na tej podstawie uznał, że sytuacja majątkowa skarżącego nie zmieniła się w stosunku do sytuacji z lutego 2012 r., w dalszym ciągu jest on w stanie partycypować w kosztach postępowania sądowoadministracyjnego. Należy jednak uwzględnić fakt, że aktualnie toczy się wiele spraw sądowoadministracyjnych, w których E. G. jest stroną skarżącą. Generuje to wydatki związane z obowiązkiem ponoszenia kosztów sądowych. W praktyce strona skarżąca została zwolniona z obowiązku uiszczenia wpisu sądowego od skargi kasacyjnej w 50 % kwoty, którą byłaby zobowiązana uiścić w przypadku odmowy zmiany postanowienia Sądu z dnia 20 lutego 2012 r. Mając na uwadze powyższe okoliczności faktyczne i prawne Sąd działając na podstawie art. 165 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. orzekł, jak w sentencji.