III SA/Gl 950/09

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach Andrzej Majzner po rozpoznaniu w dniu 2 listopada 2009 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi J. K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług, w kwestii wniosku o przyznanie skarżącej prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy; Wraz ze skargą na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r., nr [...], J. K. (działająca w sprawie przez pełnomocnika - adwokata M. N.) złożyła urzędowy formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy. W uzasadnieniu wskazała, iż zakres zgłoszonego żądania obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych wywodząc, że jej sytuacja materialna nie pozwala na ich uiszczenie bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu. Równocześnie zadeklarowała, iż nie prowadzi wspólnego gospodarstwa domowego z innymi osobami oraz, że nie posiada żadnych zasobów pieniężnych ani przedmiotów o wartości przekraczającej 3.000 Euro. Jest natomiast właścicielką nieruchomości gruntowej zabudowanej o powierzchni [...] m2. W dalszej części wniosku strona podała, że nie osiąga dochodu albowiem prowadzona przez nią działalność gospodarcza od początku bieżącego roku generuje stratę. Podkreśliła również, iż spłaca dwa kredyty bankowe, zaś kwoty ich miesięcznych rat wynoszą odpowiednio [...] zł oraz [...] zł. Ponieważ oświadczenia zawarte we wniosku uznano za niewystarczające do oceny sytuacji materialnej skarżącej, pismem z dnia [...] r. wezwano ją (do rąk pełnomocnika) o uzupełnienie danych, na które się powołała. W odpowiedzi J. K. nadesłała: - kopie swych zeznań podatkowych za rok [...] (PIT-36L, wykazujące stratę z działalności gospodarczej w kwocie [...] zł oraz PIT-37, wykazujące dochód z tytułu świadczeń emerytalno-rentowych, w wysokości [...] zł); - kopię rocznego obliczenia podatku przez organ rentowy za rok [...]; - kopię księgi przychodów i rozchodów prowadzonej w zakresie działalności gospodarczej za miesiące: [...],[...],[...] i [...] r. oraz zestawienie zapisów księgowych za okres od początku bieżącego roku, (z dokumentów tych wynika, że w [...] i w [...] osiągnęła dochód, natomiast w pozostałych miesiącach stratę); - wyciągi z dwóch rachunków bankowych posiadanych w Bank "A" S.A. za okres od [...] do [...] r. wraz z wyciągiem dotyczącym kredytu odnawialnego w tym banku; - wyciągi z dwóch rachunków bankowych posiadanych w Banku "B", za okres od [...] do [...] r.; - odpis z księgi wieczystej dotyczącej nieruchomości położonej w C. przy ul. [...] (wynika z niego, że nieruchomość ta jest obciążona hipoteką umowną [...] w wysokości [...] zł); - oświadczenie, w którym podała, iż zamieszkuje w domu należącym do swej córki – T. K. i ze względu na swą sytuację finansową pozostaje na jej utrzymaniu; - oświadczenie, w którym wskazała, że wysokość należności głównych z tytułu zaciągniętych przez nią kredytów w Banku "B" i w Bank "A" S.A. wynosi odpowiednio [...] zł i [...] zł oraz wyjaśniła, że rozliczenia z działalności gospodarczej odbywały się za pomocą faktur i wpłat na konta bankowe; - wyciąg bankowy z Banku "B" potwierdzający kwotę jej bieżącego zadłużenia w wysokości [...] zł oraz aneks do umowy o linię kredytową, zawartej z Bank "A" S.A., określający wysokość raty kapitałowo odsetkowej na [...] zł; - ewidencję środków trwałych swego przedsiębiorstwa, obrazującą ich stan na dzień [...] r. Następnie, to jest w odpowiedzi na kolejne wezwanie do uzupełnienia i uprawdopodobnienia danych ujętych we wniosku (pismo z dnia [...] r.) strona przedłożyła: - oświadczenie, w którym podała, że jest zameldowana w S. przy ul. [...] ale "z przyczyn ekonomicznych" przebywa w domu położonym w S. przy ul [...], stanowiącym współwłasność jej córek – T. K. i M. K.; - zaświadczenie Prezydenta Miasta S. potwierdzające fakt, iż obie córki skarżącej są zameldowane we wspomnianej nieruchomości w S. przy ul [...]; - zeznania podatkowe córki – T. K. za rok [...] (wykazujące dochód w kwocie [...] zł) oraz za rok [...] (wykazujące stratę w wysokości [...]zł); - odpis z księgi wieczystej dotyczącej nieruchomości położonej w S. przy ul. [...] (stanowiącej własność córek); - kolejny odpis z księgi wieczystej dotyczącej nieruchomości położonej w C. przy ul. [...] W toku rozpoznania wniosku zważono, co następuje. Stosownie do art. 243 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) - zwanej dalej p.p.s.a. - stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Zgodnie zaś z art. 245 §1 przywołanej regulacji, prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie częściowym lub całkowitym. Odnosząc się do wniosku J. K. godzi się podkreślić, iż w myśl zasady sformułowanej w art. 246 §1 pkt 2 p.p.s.a., przyznanie osobie fizycznej, prawa pomocy w zakresie częściowym (z mocy z art. 245 §3 p.p.s.a. mogącym obejmować między innymi zwolnienie od kosztów sądowych, na które składają się opłaty i wydatki) następuje wtedy, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie uiścić pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. O ewentualnym przyznaniu prawa pomocy przesądza zatem przesłanka zobiektywizowana, o czym świadczy słowo "wykazanie", które nakłada na stronę nie tylko powinność uprawdopodobnienia ale więcej, formułuje obowiązek wskazania przez nią obiektywnie zaistniałych przesłanek stanu rzeczywistego (por. P. Dobosz, Procedury administracyjne, model sądownictwa administracyjnego a "prawo pomocy" [w:] praca zbiorowa pod red. J. Stelmasiaka, J. Niczyporuka, S. Fundowicza, Polski model sądownictwa administracyjnego, Oficyna Wydawnicza VERBA s. c., Lublin 2003, s. 120). Rozstrzygnięcie wniosku zależy więc od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (por.: J. P. Tarno: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wyd. Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004, s. 319). W tym kontekście uznano, że wnioskodawczyni nie spełniła wymogu warunkującego uwzględnienie zgłoszonego żądania albowiem nie zobrazowała swej sytuacji materialnej w sposób dostatecznie precyzyjny. Mianowicie, pomimo wyraźnego wezwania zawartego w piśmie z dnia [...] r. nie sprecyzowała ani nie udokumentowała w żaden sposób tytułu prawnego, jaki przysługuje jej do nieruchomości wskazanej we wniosku jako adres zamieszkania, położonej w S. przy ul. [...] (zamiast tego strona dwukrotnie nadesłała odpis z księgi wieczystej dotyczącej innej posiadanej nieruchomości - położonej w C. przy ul. [...]). Okoliczność ta bezpośrednio rzutuje na ocenę złożonego wniosku. Nie sposób bowiem wykluczyć, że strona jest właścicielką rzeczonej nieruchomości, która - co warto podkreślić - nie służy zaspokojeniu jej niezbędnych potrzeb mieszkaniowych (skarżąca oświadczyła wszak, że jakkolwiek jest w tej nieruchomości zameldowana, to jednak z bliżej nieokreślonych "przyczyn ekonomicznych" w niej nie zamieszkuje). W takiej sytuacji wnioskodawczyni miałaby możliwość pozyskania środków (np. w drodze sprzedaży lub wynajmu rzeczonej nieruchomości) wystarczających na uiszczenie kosztów związanych z niniejszym postępowaniem, bez ponoszenia uszczerbku w swym koniecznym utrzymaniu. Tymczasem należy zaakcentować, że prawo pomocy ma charakter wyjątkowy i dlatego zastosowanie tej instytucji prawnej powinno sprowadzać się wyłącznie do przypadków, w których zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest dla strony rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (por.: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 71/04, publ. ONSA i WSA z 2005 r., z.1, poz. 8). Może ono zatem zostać przyznane tylko wówczas, gdy strona wykaże, iż pomimo dokonania oszczędności do granic zabezpieczenia jedynie koniecznych kosztów związanych z podstawowymi potrzebami życiowymi, nie jest w stanie zgromadzić środków wystarczających na pokrycie przewidywalnych obciążeń finansowych związanych z postępowaniem (podobnie: postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 24 września 1984 r., sygn. akt: II CZ 104/84, publ.: LEX nr 8623). Niezależnie od powyższego, trzeba podkreślić, że wnioskująca nie wykonała w sposób dostatecznie wyczerpujący wspomnianego wyżej wezwania z dnia [...] r., w części dotyczącej złożenia wyjaśnień odnośnie stanu majątkowego swej córki –T. K. Jakkolwiek bowiem nadesłała deklaracje podatkowe tej osoby za lata [...] i [...] wykazujące odpowiednio dochód ([...] zł) oraz stratę ([...]zł) z prowadzonej działalności gospodarczej, to jednak nie przedłożyła jakichkolwiek dokumentów obrazujących jej aktualną sytuację dochodową (np. kopii księgi przychodów i rozchodów dotyczącej prowadzonej działalności - o ile działalność ta jest przez nią prowadzona także w roku bieżącym, ewentualnie zaświadczenia o zarobkach - w wypadku gdyby np. w międzyczasie zaprzestała tej działalności i podjęła pracę). Wskazany wyżej brak również przemawia przeciwko uwzględnieniu żądania skarżącej. Należy bowiem zaakcentować, że użyte w art. 252 §1 p.p.s.a. pojęcie "stanu majątkowego strony", który podlega ocenie w zakresie rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy nie może być interpretowane wąsko, gdyż nie jest ono tożsame z "jej majątkiem", lecz oznacza "sytuację majątkową" obejmującą również dochody i majątek osób prowadzących z nią wspólne gospodarstwo domowe, czy też w inny sposób wpływających na jej możliwości finansowe (por.: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 maja 2006 r., sygn. akt I OZ 657/06, publ.: LEX Nr 181557). W treści złożonego wniosku (rubryka nr 6 formularza "PPF") skarżąca podała, że nie pozostaje z żadnymi innymi osobami we wspólnym gospodarstwie domowym. Twierdzeniu temu przeczą jednak jej późniejsze oświadczenia. W swoich pismach złożonych w odpowiedzi na wezwania do uzupełnienia wniosku, J. K. określiła bowiem wyraźnie, że zamieszkuje w domu stanowiącym własność swych córek, które są w tym domu zameldowane oraz, że pozostaje na utrzymaniu jednej z nich (T. K.). Równocześnie nie budzi wątpliwości, że T. K. wpływa w sposób zasadniczy na szeroko pojętą sytuację majątkową wnioskodawczyni. Z mocy art. 87 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59 ze zm.) rodzice i dzieci są bowiem obwiązani wspierać się wzajemnie, zaś po myśli art. 128 tego Kodeksu, spoczywa na nich wobec siebie obowiązek alimentacyjny. Warto także zwrócić uwagę, że o istnieniu stałej relacji o charakterze ekonomicznym, wiążącej skarżącą i jej córkę świadczą przedłożone wyciągi z rachunków bankowych J. K., w których ujęte zostały regularne operacje finansowe dokonywane przez T. K., opiewające na stosunkowo znaczne kwoty (od kilku do kilkunastu tysięcy złotych miesięcznie). W tym stanie rzeczy, brak jakichkolwiek dokumentów obrazujących aktualną sytuację dochodową T. K. uniemożliwia dokonanie w pełni miarodajnych ustaleń w zakresie stanu majątkowego wnioskującej, w tym ocenę jej ewentualnych możliwości płatniczych. W konsekwencji nie sposób uznać aby J. K. wykazała w sposób dostatecznie przekonujący, że jej sytuacja materialna nie pozwala na uiszczenie pełnych kosztów niniejszego postępowania bez uszczerbku w koniecznych potrzebach życiowych jej i córek. Tym samym wymóg, od którego ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi uzależnia przyznanie prawa pomocy nie został w sprawie zachowany. Mając na uwadze powyższe postanowiono jak w sentencji, działając na podstawie art. 246 §1 pkt 2 p.p.s.a. w związku z art. 258 §1 i §2 pkt 7 tej ustawy.