III SA/Gl 96/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Barbara Orzepowska-Kyć Sędziowie Sędzia NSA Anna Apollo Sędzia WSA Małgorzata Herman (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 15 kwietnia 2021 r. sprawy ze skargi M.S. na akt Prezydenta Miasta D. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie wynagrodzenia za czynności kuratorskie 1. uchyla zaskarżony akt; 2. zasądza od Prezydenta Miasta D. na rzecz strony skarżącej kwotę 300 zł (słownie: trzysta złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Zaskarżonym aktem, nr [...], z [...] r., Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w D. (dalej: organ) odmówił M.S. przyznania wynagrodzenia za czynności kuratorskie w postępowaniu administracyjnym. Z akt sprawy wynika, że na wniosek organu adwokat M.S. (dalej: skarżący), postanowieniem Sądu Rejonowego w B. z [...]r., sygn. akt [...] został ustanowiony kuratorem dla nieobecnego M.K. celem jego reprezentowania w postępowaniu prowadzonym przez organ w sprawie ponoszenia opłaty za pobyt małoletniego D.K. w pieczy zastępczej. Decyzją z [...] r. Prezydent Miasta D. postanowił ustalić miesięczną opłatę za pobyt dziecka D.K. w pieczy zastępczej oraz zobowiązać M.K. do dokonywania ustalonych opłat. Skarżący, pismem z [...] r. zwrócił się do organu o przyznanie wynagrodzenia z tytułu pełnienia funkcji kuratora dla osoby nieznanej z miejsca pobytu w oparciu o § 1 ust. 1 Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 9 marca 2018 r. w sprawie określenia wysokości wynagrodzenia i zwrotu wydatków poniesionych przez kuratorów ustanowionych dla strony w sprawie cywilnej w wysokości 40 % stawki minimalnej za czynności adwokackie określonej w przepisach wykonawczych do ustawy Prawo o adwokaturze oraz wniósł o zwrot uzasadnionych wydatków w łącznej wysokości [...] zł poniesionych na koszty korespondencji. W odpowiedzi z dnia [...]r., organ działający z upoważnienia Prezydenta Miasta D. postanowił odmówić wszczęcia postępowania w sprawie przyznania wynagrodzenia i zwrotu poniesionych wydatków z tytułu pełnienia przez skarżącego funkcji kuratora dla osoby nieznanej z miejsca pobytu. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. (dalej SKO), uwzględniając zażalenie skarżącego na ww. postanowienie Prezydenta Miasta D., postanowieniem z dnia [...]r., nr [...], uchyliło zaskarżone postanowienie w całości. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia Kolegium przedstawiło stan sprawy oraz zwróciło uwagę organowi, że winien rozpatrzyć wniosek skarżacego w trybie czynności materialno-technicznej, od której będzie przysługiwała skarga w trybie przepisów ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Powołując się na ww.orzeczenie SKO i w odpowiedzi na wniosek z [...] r., organ zaskarżonym aktem poinformował skarżącego, że nie znajduje podstaw prawnych do przyznania wynagrodzenia i pouczył o prawie wniesienia skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, skarżący zarzucił naruszenie przepisów prawa materialnego, tj: - §1 ust. 1 i ust. 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 9 maja 2018 r. w sprawie określenia wysokości wynagrodzenia i zwrotu wydatków poniesionych przez kuratorów ustanowionych dla strony w sprawie cywilnej niniejszym oraz §14 ust. 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie - poprzez ich błędną wykładnię, a w rezultacie ich niezastosowanie w drodze analogii w niniejszej sprawie, a w konsekwencji nieprzyznanie wynagrodzenia kuratorowi dla osoby nieznanej z miejsca pobytu adw. M.S.; - §2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 9 maja 2018 r. w sprawie określenia wysokości wynagrodzenia i zwrotu wydatków poniesionych przez kuratorów ustanowionych dla strony w sprawie cywilnej - poprzez jego błędną wykładnię, a w rezultacie jego niezastosowanie i w konsekwencji nieprzyznanie kuratorowi dla osoby nieznanej z miejsca pobytu zwrotu adw. M.S. uzasadnionych wydatków, jakie zostały przez niego poniesione. Wskazując na powyższe zarzuty, wniósł o uchylenie zaskarżonego aktu oraz zasądzenie od organu na rzecz kosztów postępowania. W odpowiedzi na skargę Prezydent Miasta D.– Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej wniósł o oddalenie skargi. Uzasadniając swoje stanowisko wskazał, że w skardze skarżący odwołuje się do regulacji innej niż wskazana we wniosku z [...]r. oraz powołuje się na naruszenie innych przepisów, zatem skarga nie dotyczy wniosku z dnia [...] r. Następnie podniósł, że koszty ewentualnego wynagrodzenia kuratora są ściśle związane z postępowaniem administracyjnym dla którego został on ustanowiony. Jedną regulacją pozwalającą na ustalenie wynagrodzenia kuratora w związku z reprezentacją w postępowaniu administracyjnym są regulacje dotyczące kosztów postępowania w postępowaniu administracyjnym. W ocenie organu Rozporządzenia z dnia 9 marca 2018 r. obowiązuje jedynie w sprawie cywilnej. Podstawą jego wydania jest bowiem delegacja, wynikająca z art. 9 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, na co wskazywał Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 9 lutego 1989 r. (III CZP 117/88). Zgodnie natomiast z art. 262 § 1 pkt 2 k.p.a., stronę obciążają te koszty postępowania, które zostały poniesione w interesie lub na żądanie strony, a nie wynikają z ustawowego obowiązku organów prowadzących postępowanie. Są to koszty, o których mowa w art. 262 § 1 i art. 263 § 2 k.p.a. obciążające stronę postępowania. Zgodnie z art. 264 § 1 k.p.a., jednocześnie z wydaniem decyzji organ administracji publicznej ustali w drodze postanowienia wysokość kosztów postępowania, osoby zobowiązane do ich poniesienia oraz termin i sposób ich uiszczenia. Regulacja ta w sposób oczywisty nakazuje ustalenie kosztów postępowania przed wydaniem decyzji w danej instancji, co powoduje, że żądanie przyznania kosztów wynagrodzenia kuratora powinno zostać zgłoszone przed wydaniem decyzji w danej instancji. Umożliwia to z jednej strony ustalenie kosztów postępowania i przyznanie wynagrodzenia jednocześnie z wydaniem decyzji, a z drugiej strony obciążenie tymi kosztami strony ( art. 264 k.p.a.). W związku z faktem, iż wniosek kuratora nie został złożony przed wydaniem decyzji przez organ pierwszej instancji, nie ma możłiwości jednoczesnego z wydaniem tej decyzji orzeczenia o kosztach postępowania, w tym o wynagrodzeniu kuratora, zgodnie z art. 264 § 1 k.p.a. Z tych wzgłędów uznał stanowisko wyrażone przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. za nieprawidłowe. Ponadto, przyznanie wynagrodzenia w trybie czynności materialno-technicznej nie może mieć miejsca. Ustawa o adwokaturze i wydane na jej podstawie przepisy wykonawcze, na których oparł się skarżący we wniosku z dnia [...] r. nie stanowią podstawy do przyznania wynagrodzenia. Nie stanowi takiej podstawy również, rozporządzenie z dnia 9 marca 2018 r. w sprawie określenia wysokości wynagrodzenia i zwrotu wydatków poniesionych przez kuratorów ustanowionych dla strony w sprawie cywilnej, które nie może znaleźć zastosowania w odniesieniu do sprawy administracyjnej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Skarga jest uzasadniona. Stosownie do art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2019 r., poz. 2167), sądy administracyjne powołane są do kontroli zgodności z prawem działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Kontrola ta, zgodnie z art. 3 § 2 pkt 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm., dalej: p.p.s.a.) obejmuje m.in. orzekanie w sprawie skarg na inne niż określone w pkt 1 – 3 akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa, z wyłączeniem aktów lub czynności podjętych w ramach postępowania administracyjnego określonego w kodeksie postępowania administracyjnego oraz postępowań określonych w działach IV, V i VI ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (Dz.U. z 2018 r., poz. 800 ze zm.) oraz postępowań, do których mają zastosowanie przepisy powołanych ustaw. W ramach swej kognicji Sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania administracyjnego, nie będąc przy tym związanym granicami skargi, stosownie do treści art. 134 § 1 p.p.s.a., z zastrzeżeniem art. 57a tej ustawy. Zgodnie z art. 135 p.p.s.a. Sąd orzeka w w granicach sprawy będącej przedmiotem kontrolowanego postępowania, w której został wydany zaskarżony akt i odbywa się z uwzględnieniem wówczas obowiązujących przepisów prawa. Z istoty bowiem kontroli wynika, że zasadność aktu podlega ocenie przy uwzględnieniu stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dacie podejmowania rozstrzygnięcia. Przedmiotem kontroli Sądu w rozpatrywanej sprawie jest ocena, czy organ prawidłowo odmówił przyznania skarżącemu wynagrodzenia za czynności kuratorskie. Poza sporem jest, że skarżący na wniosek organu został postanowieniem Sądu Rejonowego w B. ustanowiony kuratorem dla osoby nieznanej z miejsca pobytu w postępowaniu dotyczącym ustalenia opłaty za pobyt małoletniego w pieczy zastępczej, które Prezydent Miasta D. zakończył decyzją z [...] r. W pierwszej kolejności należy wskazać, że jak wynika z akt sprawy zaskarżonym pismem z [...]r. skarżącemu odmówił przyznania wynagrodzenia Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej. Z akt sprawy, wynika, że uprzednio odmówił wszczęcia postępowania w sprawie przyznania wynagrodzenia ten sam organ działający z upoważnienia Prezydenta Miasta D., któremu SKO doręczyło wydane postanowienie. Przedłożone wraz ze skargą akta administracyjne są jednak niekompletne i nie pozwalają stwierdzić czy i jakie upoważnienie Prezydent Miasta D. udzielił Dyrektorowi MOPS do zajęcia stanowiska w niniejszej sprawie. Nie wiadomo, czy Dyrektor MOPS dysponuje pełnomocnictwem ogólnym bądź szczególnym w tej sprawie Wątpliwości nie usuwa przedłożone wraz z odpowiedzią na skargę zarządzenie Prezydenta Miasta D. z [...]r. udzielające pełnomocnictwa Dyrektorowi Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej do występowania w sprawach dotyczacych tej jednostki w postępowaniach sądowych, w tym przed sądami administracyjnymi. Ta kwestia ma kluczowe znaczenie w sprawie, bowiem dotyczy ustalenia czy zaskarżony akt, został wydany przez właściwy organ. Ponadto brak w przedłożonych aktach administracylnych wniosku z dnia [...] r., powołanego w zaskarżonym akcie z [...]r. Odnosząc się natomiast do stanowiska i argumentacji pełnomocnika organu zawartych w odpowiedzi na skargę, należy stwierdzić, że są całkowicie chybione. Stanowisko organu zaprezentowane w sprawie jest odosobnione oraz pozbawione racji. Przede wszystkim niedopuszczalne i sprzeczne z prawem jest podważanie wiążącego organ I instancji rozstrzygnięcia SKO jako organu odwoławczego w tej sprawie. Jeżeli organ I instancji nie podzielał stanowiska organu II instancji i przedstawionych motywów, powinien je zaskarżyć zgodnie z pouczeniem. W przeciwnym razie obowiązkiem organu jest rozpatrzenie wniosku skarżącego w sposób wskazany przez SKO tj. w trybie tzw. czynności materialno-technicznej. Z wniosku skarżącego o przyznanie wynagrodzenia z [...] r. wynika, że skarżący pełnił funkcję kuratora w dwóch postępowaniach zainicjowanych wnioskiem organu, ale na podstawie przedłożonych, niepełnych akt nie można tego stwierdzić Należy wskazać, że w zakresie sposobu określania wysokości wynagrodzenia kuratora dla osoby nieobecnej, nieznanej z miejsca pobytu, Sąd podziela pogląd wyrażony w wyroku NSA z 19 grudnia 2013 r., sygn. akt I OSK 278/12, z uwzględnieniem zmian przepisów, które miały miejsce po jego wydaniu. NSA uznał, że wynagrodzenie przedstawiciela dla nieobecnej strony postępowania administracyjnego ustanowionego na wniosek organu administracyjnego zgłoszony na podstawie art. 34 § 1 k.p.a. należy do kosztów postępowania administracyjnego. Stanowisko to koreluje z uchwałą Sądu Najwyższego z dnia 9 lutego 1989 r., sygn. akt III CZP 117/88, (publ. OSNC 1990/1/11), w uzasadnieniu której SN stwierdził, że wynagrodzenie za sprawowanie kurateli przez przedstawiciela strony ze względu na jej charakter ściśle związany z konkretnym postępowaniem administracyjnym uzasadnia traktowanie tego wynagrodzenia w ramach kosztów postępowania administracyjnego. Pomimo, że wysokość tego wynagrodzenia ani zasady i tryb jego przyznawania nie zostały unormowane w przepisach k.p.a. ani w przepisach szczególnych, to nie budzi żadnych wątpliwości, że wynagrodzenie takie przysługuje. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym (por.: wyrok WSA w Warszawie z dnia 10 lipca 2014 r., sygn. akt IV SA/Wa 930/14, wyrok WSA w Poznaniu z dnia 16 marca 2016 r., sygn. akt II SA/Po 38/16, wyrok WSA w Gliwicach z dnia 8.11.2016 r. sygn. akt IV SA/Gl 577/16, wyrok WSA w Gliwicach z dnia 10.01.2018 r. sygn. akt IV SA/Gl 529/17, wyrok WSA w Gliwicach z dnia 4.12.2018 r. sygn. akt IV SA/Gl 643/18) podkreślono, że przeciwne stanowisko nie dałoby się pogodzić z konstytucyjną zasadą RP jako Państwa prawa (art. 2 Konstytucji RP). Stosunek prawny istniejący między organem administracji i przedstawicielem dla nieobecnej strony opiera się na orzeczeniu sądu powszechnego. Jego elementem jest obowiązek wykonania przez wyznaczoną osobę niezbędnych czynności w charakterze przedstawiciela osoby nieobecnej, z czym wiąże się prawo kuratora do uzyskania wynagrodzenia za podjęte w toku postępowania w obronie interesów strony czynności, przy uwzględnieniu nakładu pracy i poniesionych wydatków, generowanych rodzajem sprawy i stopnia jej zawiłości. W przedmiotowej sprawie znajdują zatem zastosowanie przepisy Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 9 marca 2018 r. w sprawie określenia wysokości wynagrodzenia i zwrotu wydatków poniesionych przez kuratorów ustanowionych dla strony w sprawie cywilnej (Dz.U. z 2018r., poz. 536) oraz przepisy określajace wynagrodzenie adwokackie w innej sprawie tj. § 14 ust. 1 pkt 1) lit. c) Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. poz. 1800 z póżn. zm.) w wysokości 480,00 złotych. Ponownie rozpoznając sprawę organ weźmie pod uwagę stanowisko wyrażone powyżej odnośnie zasadności wniosku o przyznanie wynagrodzenia i konieczności wyjaśnienia kwestii wysokości wynagrodzenia, z uwzględnieniem zawiłości danej sprawy i nakładu pracy kuratora, W konsekwencji uznać należało, że organ wydając zaskarżony akt odmawiając przyznania skarżącemu wynagrodzenia działał z naruszeniem prawa, tj. art. 6 k.p.a., 7 k.p.a., art. 8 § 2 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a.. W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, na podstawie art. 146 § 1 p.p.s.a, orzekł jak w sentencji wyroku. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 i art. 205 § 1 p.p.s.a. ----------------------- 2