III SA/Gl 982/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Anna Apollo po rozpoznaniu w dniu 6 marca 2014 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi E.G. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług w kwestii wniosku o prawo pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych postanawia: 1. zwolnić stronę skarżącą z obowiązku uiszczenia wpisu sądowego od skargi kasacyjnej w części przekraczającej kwotę 200 (dwieście) zł; 2. w pozostałym zakresie odmówić przyznania prawa pomocy. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi kasacyjnej od wyroku tutejszego Sądu z dnia 9 września 2013 r. w kwocie 397 zł, pełnomocnik procesowy skarżącego, doradca podatkowy S.C. złożył na urzędowym formularzu PPF kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku zawarto stwierdzenie, że obecny stan skarżącego jest taki, że nie jest on w stanie pokryć całości wpisu sądowego, tym bardziej, że ww. skarga kasacyjna jest jedną z wielu skarg, a sumaryczne koszty są ogromne. Strona nie posiada żadnego majątku i wraz ze swoją żona utrzymuje się z wynagrodzenia w wysokości 1.600 zł brutto miesięcznie i z emerytury żony w wysokości 297 zł. Cały powyższy dochód państwa G. przeznaczany jest na zakup niezbędnych artykułów i opłaty za mieszkanie. Strona nie posiada żadnego majątku, żadnych cennych przedmiotów i nie dysponuje gotówką pozwalającą na pokrycie kosztów sądowych. Na druku urzędowego formularza PPF skarżący oświadczył, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym ze swoją żoną A. Należy zaznaczyć, że postanowieniem tutejszego Sądu z dnia 20 lutego 2012 r. (poprzednia sygn. akt: III SA/Gl 2085/10) stronie odmówiono przyznania prawa pomocy. W tym stanie rzeczy, wezwano pełnomocnika strony do uzupełnienia i uprawdopodobnienia danych zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy zarządzeniem z dnia 20 stycznia 2014 r. Stronę wezwano o: - udokumentowanie wysokości wszelkich dochodów uzyskiwanych przez nią (np. umowa o pracę); - przedłożenie odpisów lub kserokopii dokumentów potwierdzających wysokość osiąganych dochodów przez małżonkę skarżącego w postaci przekazów pocztowych czyli tzw. "odcinków" z pobieranych świadczeń emerytalno-rentowych za ostatni miesiąc, decyzji o ich przyznaniu lub waloryzacji; - nadesłanie odpisu lub kopii zeznań podatkowych w podatku dochodowym od osób fizycznych złożonych przez skarżącego za rok 2012 r. - nadesłanie wyciągów lub wykazów z wszystkich posiadanych przez skarżącego oraz jego żonę rachunków bankowych (zarówno prywatnych jak i związanych z prowadzoną działalnością), obrazujących operacje dokonywane w ich ramach w ciągu ostatnich trzech miesięcy; - nadesłanie odpisów bądź kserokopii dokumentów obrazujących wysokość miesięcznie ponoszonych z tytułu utrzymania mieszkania wydatków w postaci rachunków, faktur VAT lub dowodów wpłat uiszczanych opłat za czynsz, wodę, gaz, energię elektryczną, telefon itp. oraz wskazanie źródeł dochodu, z którego te są pokrywane, natomiast w przypadku posiadania zadłużenia z powyższego tytułu należało przedłożyć stosowne dokumenty źródłowe potwierdzające podane w tym zakresie dane. Zarządzenie to zostało doręczone skutecznie pełnomocnikowi procesowemu skarżącego w dniu 27 stycznia 2014 r., co wynika ze zwrotnego potwierdzenia odbiory przesyłki zawierającej to wezwanie, znajdującej się w aktach sadowych sprawy. W odpowiedzi na ww. wezwanie nadesłano do akt sprawy większość dokumentów wraz z pismem przewodnim z dnia 6 lutego 2014 r.: wypowiedzenie swojej umowy o pracę w firmie "A" Sp. z o.o. w B. z dnia [...] r.; umowę o pracę na czas nieokreślony zawartą z firmą "B" Sp. z o.o. w M. w dniu [...] r. (wynagrodzenie wynosi 1.680 zł brutto) i zaświadczenie o zarobkach w tej firmie; decyzje ZUS Oddział w B. z dnia 30 października 2013 r. w przedmiocie przeliczenia emerytury (wysokość świadczenia wynosi ona 402,74 zł). Do akt nadesłano również zestaw rachunków dokumentujących opłaty: za energię elektryczną (druki, potwierdzenia dla wpłacającego za 2014 r. oraz dowody zapłaty rachunków za wybrane miesiące w roku 2010 i 2011); rozliczenie za okres od lipca 2013 r. do stycznia 2014 r., z którego wynika, że należy się zwrot w kwocie 98,58 zł; opłaty za gaz w 2012 r.; zawiadomienie o wysokości opłaty za wodę w 2012 r.; opłata za odpady (13 zł – wpłata w sierpniu 2013 r.). Co istotne, na wszystkich rachunkach widnieje jako płatnik N.M. W toku poprzednio prowadzonych postępowań wpadkowych w przedmiocie prawa pomocy, okazało się, że jest ona siostrą skarżącego, u której on mieszka. Nie udało się natomiast uzyskać od wnioskodawcy, na żadnym etapie postępowania, chociażby przybliżonego wskazania jej stanu majątkowego. Jednocześnie skarżący oraz jego pełnomocnicy procesowi nie potrafili wykazać w sposób przekonujący, że skarżący mieszkając razem ze swoją siostrą, nie prowadzi jednak z nią wspólnego gospodarstwa domowego. Ponadto w piśmie przewodnim z dnia 6 lutego 2014 r. skarżący oświadczył, że ani on sam, ani jego żona nie posiadają rachunków bankowych, a tym samym nie posiadają również lokat. Skarżący oświadczył również, że nadal zamieszkuje wraz ze swoją żoną w mieszkaniu swojej siostry N.M. Wraz z pismem przewodnim z dnia 13 lutego 2014 r., strona nadesłała swoje zeznanie PIT 37 za 2012 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W pierwszej kolejności należy podkreślić, że strona skorzystała już z możliwości złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy. Prawomocnym postanowieniem tutejszego Sądu z dnia 20 lutego 2012 r., odmówiono przyznania stronie skarżącej prawa pomocy. Stosownie do art. 252 i 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zmianami) – zwanej dalej "P.p.s.a." – wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i o dochodach. Wniosek ten powinien być złożony na urzędowym formularzu. Jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i jej możliwości płatniczych lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie w zakreślonym terminie dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego i dochodów. Z powyższej regulacji wynika, że we wniosku i w zgromadzonym materiale dowodowym powinny być zawarte dokładne i rzetelne dane, które umożliwiają pełną ocenę stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych wnioskodawcy. To sprawą wnioskodawcy jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Jednocześnie na Sądzie nie ciąży obowiązek prowadzenia dochodzeń w sytuacji, gdy wnioskodawca uchyla się od podania stosownych danych umożliwiających pełną ocenę jego sytuacji majątkowej oraz możliwości płatniczych. Jest to stanowisko powszechnie akceptowane zarówno w doktrynie, jak i w orzecznictwie sądów administracyjnych (postanowienia WSA w Gdańsku z dnia 4 stycznia 2004 r., II SA/Gd 758/04; z dnia 13 stycznia 2005 r., I SA/Gd 523/04; z dnia 27 lipca 2005 r., I SA/Gd 335/05). Warunkiem przyznania prawa pomocy w określonej sprawie jest więc wyczerpujące udokumentowanie stanu majątkowego wnioskodawcy, wskazującego na zasadność uwzględnienia wniosku o prawo pomocy. Kolejny wniosek o prawo pomocy złożony przez stronę skarżącą w dniu 11 grudnia 2013 r., należy w istocie uznać za wniosek o zmianę prawomocnego postanowienia tutejszego Sądu z dnia 20 lutego 2012 r., którym to postanowieniem odmówiono skarżącemu przyznania prawa pomocy. W przedmiotowej sprawie istotna jest dla rozstrzygnięcia norma zawarta w art. 165 P.p.s.a., która stanowi, że postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Te same uwagi odnoszą się tym bardziej do ponownego wniosku o prawo pomocy. Prawomocne orzeczenie w przedmiocie prawa pomocy może być zmienione, na co wskazuje treść art. 165 P.p.s.a. Musi jednak nastąpić zmiana okoliczności sprawy, która to zmiana powinna była zaistnieć po tym, jak sąd rozstrzygnął poprzedni wniosek strony w tej materii, czyli po dniu 20 lutego 2012 r. Zmiana okoliczności powinna dotyczyć stanu majątkowego strony i jej możliwości płatniczych. Kwestie te muszą być udokumentowane w tak samo rzetelnym stopniu, jak w pierwotnym wniosku o prawo pomocy. Jest to niezmiernie istotne, ponieważ zmiany stanu faktycznego lub prawnego uzasadniające zmianę lub uchylenie postanowienia w trybie art. 165 P.p.s.a. muszą dotyczyć okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy tak, by uzasadniały zmianę lub uchylenie postanowienia (tak w postanowieniu NSA z dnia 24 stycznia 2012 r., I GZ 9/12, LEX 1108666). Jednocześnie, odnosząc się do kolejnego wniosku E.G. o zwolnienie od kosztów sądowych, należy przywołać zasadę wyrażoną w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., zgodnie z którą, przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym (czyli na zasadzie art. 245 § 3 P.p.s.a., mogącym obejmować zwolnienie od kosztów sądowych, na które składają się opłaty i wydatki albo ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika w osobie radcy prawnego lub adwokata) następuje wtedy, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Skarżący jednak w żaden sposób nie wykazał tego, że jego aktualny stan majątkowy (luty 2014 r.) pogorszył się w stosunku do stanu sprzed dwóch lat (luty 2012 r., kiedy wydano ostatnie, prawomocne postanowienie Sądu w przedmiocie prawa pomocy). Co więcej, skarżący w ogóle nie wykazał tego, jaki jest jego aktualny stan majątkowy. Powyższe kategoryczne stwierdzenie znajduje swoje oparcie w tym, że skarżący nie wykazał na żadnym etapie postępowania stanu majątkowego swojej siostry N.A., u której mieszka i która widnieje na wszystkich rachunkach obrazujących opłaty dokonywane za mieszkanie zajmowane przez nią samą, jej brata – czyli skarżącego E.G. i jego żonę A. Faktem jest, że obecnie skarżący wypełnił praktycznie w całości wezwanie o uzupełnienie i uprawdopodobnienie danych zawartych w ostatnio złożonym wniosku o przyznanie prawa pomocy. Brak jednak udokumentowania stanu majątkowego jego siostry, u której, zgodnie zresztą z jego oświadczeniem, mieszka razem ze swoją żoną. Tymczasem strona konsekwentnie, poczynając od pierwotnego wniosku o prawo pomocy, poprzez sprzeciw oraz powtórny wniosek o prawo pomocy nie wyjaśniła powyższej kwestii w sposób wyczerpujący i nie wzbudzający żadnych wątpliwości. Mając powyższe na uwadze, należy konsekwentnie stwierdzić, że wnioskodawca nie wykazał, że nie prowadzi wspólnego gospodarstwa domowego razem ze swoją siostrą N.A. (jak również z potencjalnymi innymi osobami, np. z jej mężem). Rozpatrując tą kwestię w aspekcie doświadczenia życiowego, jak również występującej w naszym kraju "praktyki mieszkaniowej", należy dojść do wniosku, że osoby spokrewnione ze sobą, które zamieszkują w lokalu mieszkalnym (w mieszkaniu, znajdującym się w bloku, czy kamienicy) prowadzą jednak z reguły faktycznie wspólne gospodarstwo domowe. Jeśli w konkretnym przypadku tak nie jest, to fakt ten należy udowodnić, wykazać w sposób wiarygodny i nie budzący jakichkolwiek wątpliwości, czego wnioskodawca nie uczynił. W tym stanie rzeczy, należy przyjąć, że wnioskodawca pozostaje jednak we wspólnocie rodzinnej i majątkowej nie tylko ze swoją żoną, ale także ze swoją siostrą, z którą przecież razem mieszka. W tej sytuacji to właśnie łączne wydatki i potrzeby finansowe tych osób bezsprzecznie kształtują status majątkowy wnioskodawcy. W dalszej kolejności fakt ten przesądza bezpośrednio o tym, czy wnioskodawca może ponieść koszty postępowania sądowego, czy też nie jest w stanie ich ponieść. Nie wystarcza jedynie samo stwierdzenie, że skarżący partycypuje w kosztach utrzymania mieszkania – "media są regulowane wspólnie". Z nadesłanych do akt licznych rachunków potwierdzających dokonane opłaty nie wiadomo czy wnioskodawca w ogóle partycypuje w ich zapłacie, a jeśli tak – to w jakiej wysokości. Należy jednak uwzględnić fakt, że aktualnie toczy się wiele spraw sądowoadministracyjnych, w których E.G. jest stroną skarżącą. Generuje to wydatki związane z obowiązkiem ponoszenia kosztów sądowych. W tym stanie rzeczy można więc uwzględnić wniosek strony skarżącej w części. W praktyce strona skarżąca została zwolniona z obowiązku uiszczenia wpisu sądowego od skargi kasacyjnej w 50 % kwoty, którą byłaby zobowiązana uiścić w przypadku odmowy zmiany postanowienia Sądu z dnia 20 lutego 2012 r. Mając na uwadze powyższe okoliczności faktyczne i prawne Sąd działając na podstawie art. 165 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. orzekł, jak w sentencji.