III SAB/Gl 360/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Magdalena Jankiewicz, Sędziowie Sędzia WSA Barbara Orzepowska-Kyć, Asesor WSA Aleksandra Żmudzińska (spr.), , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 2 listopada 2022 r. sprawy ze skargi Stowarzyszenia [...] w J. na bezczynność Dyrektora [...] w S. w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej 1. stwierdza, że Dyrektor [...] w S. dopuścił się bezczynności, która miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa, 2. zobowiązuje Dyrektora [...] w S. do rozpoznania wniosku strony skarżącej z dnia 20 czerwca 2022 r. w terminie 14 dni od daty doręczenia prawomocnego wyroku wraz z aktami sprawy, 3. wymierza Dyrektorowi [...] w S. grzywnę w wysokości 300 (trzysta) złotych, 4. zasądza od Dyrektora [...] w S. na rzecz strony skarżącej kwotę 100 (sto) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Stowarzyszenie [...] z siedzibą w J. (dalej zwane stroną skarżącą) wniosło skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach na bezczynność Dyrektora [...] w S. (dalej zwanego Dyrektorem) w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej. Strona skarżąca wskazała, że w dniu 20 czerwca 2022 r. złożyła za pośrednictwem poczty elektronicznej (na adres [...]) wniosek o udostępnienie informacji publicznej w zakresie: 1. statut szkoły - kopia lub skan w formacie PDF 2. Czy szkoła pobiera opłaty za nauczanie? 3. Jeżeli odpowiedź na pytanie z punktu 2. wniosku jest twierdząca, czy jakiekolwiek opłaty za nauczanie są uzależnione od frekwencji słuchacza/ucznia? 4. Jeżeli odpowiedź na pytanie z punktu 2. wniosku jest twierdząca, proszę o udostępnienie dokumentu regulującego wysokość tych opłat, o ile taki istnieje (regulamin, zarządzenie dyrektora lub inny dokument). 5. liczba nauczycieli szkoły 6. liczba oddziałów szkoły 7. adres podmiotowej strony BIP szkoły Jako sposób i formę udostępnienia wnioskowanych informacji wskazano adres mailowy. Dnia 5 lipca 2022 r., mając na uwadze, że nie udzielono odpowiedzi na ww. wniosek, strona skarżąca wysłała przypomnienie o wniosku, które nie przyniosło żadnego skutku. Mimo upływu 14-dniowego terminu wynikającego z art. 13 ust 1 ustawy z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej (t.j. Dz.U. z 2022 r. poz. 902 - dalej zwanej u.d.i.p.) organ nie udzielił żadnej odpowiedzi i tym samym, w ocenie strony skarżącej jest w stanie bezczynności W skardze wskazano na naruszenie: 1) art. 61 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. w zakresie, w jakim przepis ten stanowi podstawę prawa do uzyskiwania informacji publicznej poprzez błędne zastosowanie, polegające na nieudostępnieniu informacji publicznej na wniosek, 2) art. 10 ust. 1 w zw. z art. 13 ust. 1 u.d.i.p. w zakresie, w jakim z przepisów tych wynika, że informacja nieudostępniona w Biuletynie Informacji Publicznej jest udostępniana na wniosek bez zbędnej zwłoki, nie później jednak niż w ciągu 14 dni od dnia złożenia wniosku poprzez brak zastosowania, polegający na niezrealizowaniu wniosku o udostępnienie informacji publicznej.  W oparciu o te zarzuty wniesiono o: 1) zobowiązanie organu do załatwienia wniosku z 20 czerwca 2022 r., 2) stwierdzenie, że organ skarżony dopuścił się bezczynności, 3) wymierzenie organowi grzywny w razie stwierdzenia, że bezczynność miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa 4) zasądzenie od organu na rzecz strony skarżącej kosztów postępowania według norm przepisanych, W odpowiedzi na skargę Dyrektor wskazał, że dotyczy ona rzekomej bezczynności. Zauważył, że pracownicy Szkoły nie mają obowiązku sprawdzania, a tym bardziej otwierania maili znajdujących się w folderze SPAM. Odbyli oni bowiem szkolenie w zakresie przestępstw internetowych. W dalszym piśmie procesowym Dyrektor wskazał, że rzekomego wniosku z dnia 20 czerwca 2022 r. nie posiada, a jedyny dokument jaki mu został doręczony do wskazana na wstępie skarga. Z kolei w dniu 7 września 2022 r. strona skarżąca przedłożyła do akt wydruk ww. wniosku o udzielenie informacji publicznej, wydruk oryginału (podgląd pliku.eml) tego wniosku, z którego wynika, że mail został prawidłowo doręczony do serwera odbiorcy, a także wydruk ponaglenia, o którym mowa w skardze. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: W myśl art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2021 r., poz. 137) oraz art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 329, ze zm. - dalej zwanej p.p.s.a.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Jeżeli przedmiotem skargi jest bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania to zgodnie z art. 119 pkt 4 oraz art. 120 p.p.s.a. sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów. Oznacza to, że w przypadku tego rodzaju skarg, skierowanie ich do rozpoznania w powyższym trybie nie jest uzależnione od wniosku strony. Jednocześnie wyjaśnić należy, że z bezczynnością mamy do czynienia wówczas, gdy w prawnie ustalonym terminie organ nie podjął żadnych czynności w sprawie lub wprawdzie prowadzi postępowanie, ale - mimo istnienia ustawowego obowiązku - nie zakończył go wydaniem decyzji, postanowienia lub też innego aktu lub nie podjął stosownej czynności. Innymi słowy bezczynność to taki stan rzeczy, w którym zawisła przed organem sprawa, mimo upływu przewidzianych w przepisach prawa terminów, nie została załatwiona w wymaganej przez prawo formie. Procedurę dostępu do informacji publicznej reguluje ustawa z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej (t.j. Dz.U. z 2022 r. poz. 902 - dalej zwana jak dotychczas u.d.i.p.), kształtując prawo do informacji publicznej, a także określając zasady i tryb jej udostępniania. Określenie więc, czy w sprawie o udostępnienie informacji publicznej zachodzi bezczynność wymaga odniesienia się do przepisów u.d.i.p. Pojęcie informacji publicznej ustawodawca unormował w art. 1 ust. 1 u.d.i.p. wskazując, że informacją publiczną jest każda informacja o sprawach publicznych, zaś art. 6 u.d.i.p. zawiera przykładowy katalog takich spraw. Informacją publiczną będzie więc każda wiadomość wytworzona lub odnoszona do władz publicznych, a także wytworzona lub odnoszona do innych podmiotów wykonujących funkcje publiczne w zakresie wykonywania przez nie zadań władzy publicznej i gospodarowania mieniem komunalnym lub mieniem Skarbu Państwa. Informacja publiczna dotyczy sfery faktów. Natomiast katalog podmiotów zobowiązanych do udostępnienia informacji publicznej został określony w art. 4 u.d.i.p. Z dalszych przepisów u.d.i.p. wynika, że udostępnianie informacji publicznej odbywa się na wniosek i winno nastąpić bez zbędnej zwłoki, nie później niż w terminie 14 dni od dnia złożenia wniosku, z zastrzeżeniem ust. 2 i art. 15 ust. 2 (art. 13 ust. 1 u.d.i.p.). Ustawodawca nie przewidział żadnej szczególnej formy udzielenia informacji publicznej, stąd jej udostępnienie realizowane jest w formie czynności materialno-technicznej. Załatwienie wniosku może nastąpić także poprzez wydanie decyzji administracyjnej w przypadku odmowy udostępnienia informacji publicznej lub umorzenia postępowania (art. 16 ust. 1 u.d.i.p.). Z kolei, gdy żądanie strony nie dotyczy informacji publicznej, bądź zastosowanie ma odmienny tryb dostępu do informacji lub zobowiązany podmiot nie jest w jej posiadaniu, to wniosek podlega załatwieniu poprzez pisemne powiadomienie wnioskodawcy o przyczynach uzasadniających nieudostępnienie informacji. Jednocześnie podkreślić należy, że wniosek o udzielenie informacji publicznej może przybrać każdą formę, o ile wynika z niego w sposób jasny, co jest jego przedmiotem. Z przepisów u.d.i.p. nie wynika bowiem konieczność pełnego zidentyfikowania wnioskodawcy, a to z tego względu, że żądając udostępnienia informacji publicznej, nie musi się on wykazać jakimkolwiek interesem prawnym lub faktycznym, aby informację taką otrzymać. W konsekwencji, uznać należy, że dopuszczalne było złożenie wniosku za pośrednictwem poczty elektronicznej i to nawet w sytuacji, w której do autoryzacji tego zapytania nie zostanie użyty kwalifikowany podpis elektroniczny, albowiem – w świetle stanowiska judykatury - brak autoryzowanego podpisu na wniosku o udostępnienie informacji publicznej nie stanowi jego braku formalnego (por. m.in. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z: 16 marca 2009r. sygn. akt I OSK 1277/08; 30 listopada 2012r. sygn. akt I OSK 1991/12; 14 grudnia 2012r. sygn. akt I OSK 1013/12 - wszystkie dostępne na www.nsa.gov.pl). Tego rodzaju elementy niewątpliwie zostały zaś zawarte w wiadomości e-mail wysłanej przez stronę skarżącą w dniu 20 czerwca 2022 r. Sąd w związku z tym stwierdza, że strona skarżąca miała prawo złożyć wniosek o udostępnienie informacji publicznej na adres poczty elektronicznej, wskazany na stronie internetowej Szkoły w dniu składania wniosku i z takiej drogi skorzystała. Skoro adres poczty elektronicznej opublikowano na oficjalnej stronie internetowej Szkoły, to należy przyjąć, że Szkoła zobowiązała się do obsługi tego adresu poczty elektronicznej w sposób umożliwiający skuteczny przepływ za jego pośrednictwem kierowanych do niej pism. Niewątpliwie skutki trudności, błędów czy nieprawidłowości w zakresie kształtowania i obsługiwania oficjalnych systemów służących do komunikacji, w tym poczty elektronicznej, nie mogą być zaś przerzucane na korzystających z tych systemów wnioskodawców. Jeżeli zatem wiadomość została prawidłowo nadana na oficjalny adres poczty elektronicznej organu, to znaczy, że dotarła do adresata. Warto wskazać, że z materiału dowodowego nadesłanego przez stronę skarżącą do Sądu wynika wyraźnie, że zarówno wniosek, jak i ponaglenie zostało przez nią wysłane na ten sam adres poczty elektronicznej: [...]. Tym samym nie znajdują potwierdzenia w faktach informacje podawane przez Dyrektora, że Szkoła nie otrzymała ani wniosku ani ponaglenia. Zdaniem Sądu w sprawie niesporne było również to, że Szkoła wykonuje zadania publiczne. W świetle art. 70 Konstytucji RP oraz przepisów ustawy o systemie oświaty nie ulega bowiem wątpliwości, że oświatę oraz kształcenie należy zaliczyć do zadań publicznych nawet, gdy są one wykonywane przez szkoły niepubliczne. Szkoła jest zatem podmiotem określonym w art. 4 ust. 1 pkt 5 u.d.i.p. W świetle ww. przepisów u.d.i.p. Dyrektor Szkoły, jako podmiot ją reprezentujący, był zobowiązany rozpoznać skierowany przez stronę skarżącą ww. wniosek z 20 czerwca 2022 r. o udostępnienie informacji publicznej w zakresie dotyczącym wykonywania przez szkołę zadań publicznych. W realiach rozpoznawanej sprawy nie ulega ponadto wątpliwości, że Dyrektor Szkoły w terminach zakreślonych przez ustawodawcę w ww. przepisach u.d.i.p. nie udostępnił żądanej przez stronę skarżącą informacji ani nie prolongował terminu jej udostępnienia, ani nie wydał decyzji odmownej, ani też nie udzielił na piśmie odpowiedzi, że żądanej informacji publicznej nie posiada. Powyższe przekonuje, że Dyrektor Szkoły zlekceważył wniosek strony skarżącej, także po wniesieniu przez nią ponaglenia, które nie jest przez prawo wymagane w odniesieniu do wniosków dotyczących informacji publicznej, jak również skargi do Sądu. Wobec argumentacji zawartej w odpowiedzi na skargę wskazać należy dodatkowo, że owe zapewnienie bezproblemowego i niezwłocznego odbioru przysłanych na oficjalny adres e-mail podań powinno znaleźć swoje odzwierciedlenie we właściwej konfiguracji poczty elektronicznej (w tym filtrów antyspamowych, czy automatycznego usuwania wiadomości itp.). Reasumując, podnoszona przez Dyrektora argumentacja (wskazująca, że nie posiada on wniosku z dnia 20 czerwca 2022 r.) nie mogła odnieść oczekiwanego przez organ skutku w postaci oddalenia skargi. Jak bowiem wskazano wyżej skutecznie wysłanie maila przez stronę skarżącą pozwala domniemywać, że e-mail trafił do Dyrektora. Potwierdzenie wysłania wiadomości e-mail powoduje bowiem, że ciężar dowodu, że wniosek nie został doręczony, zostaje przeniesiony na organ, na którego adres poczty elektronicznej skierowany został wniosek. Wskazane domniemanie nie zostało zaś obalone przez Dyrektora. W rozpoznawanej sprawie, Sąd stwierdzając, że organ dopuścił się bezczynności, stwierdził jednocześnie że bezczynność miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa, o czym orzeczono na podstawie art. 149 § 1 p.p.s.a. Orzekając w zakresie uregulowanym w przepisie art. 149 § 1a p.p.s.a. Sąd uwzględnił, że rażącym naruszeniem prawa jest naruszenie ciężkie, które nosi cechy oczywistej i wyraźnej sprzeczności z obowiązującym prawem. Dla uznania rażącego naruszenia prawa nie jest wystarczające samo przekroczenie przez organ terminów załatwienia sprawy, gdyż wspomniane przekroczenie musi być znaczne i niezaprzeczalne (por. m.in. wyroki: Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 11 maja 2017 r.; sygn. akt II SAB/Bk 38/17; Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 20 kwietnia 2017 r.; sygn. akt II SAB/Łd 13/17 oraz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 22 marca 2017 r.; sygn. akt II SAB/Kr 35/17). Rażącym naruszeniem prawa będzie stan, w którym bez wątpliwości i wahań, bez potrzeby odwoływania się do szczegółowej oceny okoliczności sprawy można powiedzieć, że prawo naruszono w sposób oczywisty (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 lutego 2016 r., sygn. akt I OSK 2451/14). Oceny sposobu prowadzenia postępowania pod kątem bezczynności należy dokonywać mając na uwadze zindywidualizowane okoliczności sprawy (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 17 listopada 2015 r.; sygn. akt II OSK 652/15), co nakazuje uwzględniać m.in. stopień zaniedbań ze strony organu i naruszenia terminów załatwienia sprawy, obiektywną sytuację w jakiej działa oraz sposób zachowania tak organu, jak i strony. Tak więc, kierując się przedstawionymi wyżej kryteriami i regulacjami prawnymi Sąd uznał, że w rozpoznawanej sprawie bezczynność organu miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa. Za taką oceną przemawia niewątpliwie całkowita bezczynność po stronie Dyrektora to mimo wniesionego przez stronę ponaglenia, a następnie skargi. W tym zakresie negatywnie została przy tym oceniona przez Sąd również sama postawa organu, który pomimo tego, iż nie był w stanie wykazać, że e-mail nie dotarł do Szkoły, wskazywał na to, że nie posiada "rzekomego" wniosku, zarzucając tym samym stronie skarżącej nieprawdę w podnoszonych twierdzeniach. Tymczasem w samej odpowiedzi na skargę wskazuje na brak w ogóle na brak obowiązku odczytywania maili po stronie pracowników Szkoły. W konsekwencji powyższego Sąd doszedł do przekonania, że istnieją podstawy do wymierzenia organowi grzywny w kwocie 300 zł, a to na podstawie art. 149 § 2 p.p.s.a. Grzywna ma charakter dyscyplinująco-represyjny, dlatego zdaniem Sądu w niniejszej sprawie z uwagi na jej okoliczności winna być zastosowana. Jednocześnie stwierdzona w sprawie bezczynność Dyrektora skutkowała koniecznością zobowiązania go do rozpatrzenia wniosku strony skarżącej w terminie 14 dni od daty doręczenia prawomocnego wyroku wraz z aktami sprawy (art. 149 § 1 pkt 1 p.p.s.a). O kosztach postępowania, obejmującego uiszczony przez stronę skarżącą wpis sądowy od skargi w kwocie 100 zł, orzeczono na podstawie art. 200 i art. 205 § 1 p.p.s.a.