IV SA/Gl 1068/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Bożena Miliczek-Ciszewska po rozpoznaniu w dniu 4 kwietnia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi J. B. na decyzję [...] Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w K. z dnia [...] r., [...] w przedmiocie choroby zawodowej w kwestii sprzeciwu skarżącego z dnia 2 marca 2017 r. od postanowienia starszego referendarza sądowego z dnia 20 lutego 2017 r. oddalającego wniosek o przyznanie prawa pomocy p o s t a n a w i a: utrzymać w mocy postanowienie referendarza sądowego z 20 lutego 2017 r. Wnioskiem z dnia 9 grudnia 2016 r. J. B. (dalej: wnioskodawca, strona) zwrócił się z prośbą o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia pełnomocnika. Pismem z dnia 29 grudnia 2016 r. poinformowano stronę, że nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych strona skarżąca działanie, bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach dotyczących chorób zawodowych. Ponadto, wskazano, że wnioskowi o ustanowienie pełnomocnika z urzędu zostanie nadany dalszy bieg. Jak wynika ze zwrotnego potwierdzenia odbioru pismo zostało doręczone wnioskodawcy w dniu 3 stycznia 2017 r. Pismem z dnia 2 stycznia 2017 r. wezwano wnioskodawcę do złożenia urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy według załączonego wzoru w terminie 7 dni, licząc od daty doręczenia wezwania, pod rygorem pozostawienia wniosku bez rozpoznania. Jak wynika ze zwrotnego potwierdzenia odbioru wezwanie zostało doręczone wnioskodawcy w dniu 16 stycznia 2017 r. W dniu 17 stycznia 2017 r. wnioskodawca nadał do sądu urzędowy formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy, w którym wnioskodawca wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych oraz o ustanowienie adwokata. W uzasadnieniu wniosku wnioskodawca podniósł zarzuty odnoszące się do postępowania administracyjnego poprzedzającego wydanie zaskarżonej decyzji. Równocześnie oświadczył, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z małżonką i nie posiada żadnych zasobów pieniężnych. Posiada we współwłasności z żoną samochód osobowy marki [...], rok prod. 2003 oraz dom w R. na terenie zalewowym "zaniżona wartość" z gruntem około 2.800 m2, a także dom w K. o powierzchni około 180 m2, na który zaciągnął kredyt hipoteczny (spłata do roku 2024). Z oświadczenia wnioskodawcy wynika, że miesięczny dochód rodziny skarżącego zadeklarowany został w kwocie netto 5.607 zł, na co składa się emerytura wnioskodawcy w wysokości 3.400 zł miesięcznie, dochód z tytułu umowy o dzieło w wysokości 2.000 zł rocznie, dochód z umowy najmu w wysokości 1.200 zł oraz emerytura małżonki wnioskodawcy w wysokości 840 zł miesięcznie. Wnioskodawca zaznaczył, że finansowo wspierają go dzieci. Następnie, wnioskodawca wskazał, że ponosi znaczne koszty utrzymania wymieniając wśród nich spłatę kredytu hipotecznego na dom w wysokości 2.500 zł miesięcznie, spłatę kredytu odnawialnego w wysokości około 1.000 zł miesięcznie, opłaty stałe za tzw. media w wysokości 1.200 zł miesięcznie, wydatki na leki w kwocie 200 zł miesięcznie, utrzymanie samochodu w wysokości 400 zł miesięcznie, podatek od nieruchomości w wysokości 900 zł rocznie, ubezpieczenie majątku w wysokości około od 600 do 800 zł rocznie, a także wydatki na żywność i środki czystości w wysokości 1.500 zł miesięcznie. Pismem z dnia 27 stycznia 2017 r. wezwano wnioskodawcę do udokumentowania twierdzeń zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez udokumentowanie wysokości emerytury pobieranej przez wnioskodawcę oraz jego małżonkę, udokumentowanie dochodów z tytułu umowy o dzieło i umowy najmu, nadesłanie dokumentów potwierdzających wysokość kosztów bieżącego utrzymania oraz udokumentowanie wysokości spłacanych rat kredytu hipotecznego. Jak wynika ze zwrotnego potwierdzenia odbioru wezwanie zostało doręczone wnioskodawcy w dniu 6 lutego 2017 r. Wnioskodawca w terminie odpowiedział na wezwanie do uzupełnienia danych ujętych we wniosku poprzez nadesłanie dokumentów źródłowych potwierdzających wysokość dochodów w jego gospodarstwie domowym oraz obrazujących wysokość kosztów utrzymania swej rodziny. W piśmie z dnia 9 lutego 2017 r. przesłanym wraz z ww. dokumentami wnioskodawca wskazał, że oprócz kosztów wymienionych w urzędowym formularzu o przyznanie prawa pomocy ponosi koszt rehabilitacji w wysokości około 52 zł tygodniowo, na dowód czego przedłożył kserokopię paragonu oraz koszty dojazdu na rehabilitację oraz do lekarzy. Wnioskodawca podkreślił, że korzysta wraz z małżonką z pomocy finansowej swych dorosłych dzieci oraz, że po spłacie wszystkich zobowiązań oraz opłat pozostają mu minimalne środki na utrzymanie. Mając na uwadze powyższe okoliczności oraz zebrany w sprawie materiał dowodowy postanowieniem z dnia 20 lutego 2017 r. starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach oddalił wniosek J.B. o przyznanie prawa pomocy. W uzasadnieniu postanowienia podkreślono, że wnioskodawca złożył skargę na decyzję administracyjną wydaną w przedmiocie choroby zawodowej, co oznacza, że skarżący jest zwolniony od kosztów sądowych z mocy samego prawa zatem wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych jest bezprzedmiotowy. Natomiast odnośnie wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym dotyczącym ustanowienia adwokata warunkiem przyznania takiej pomocy jest wykazanie przez wnioskodawcę, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W ocenie referendarza sądowego wnioskodawca do osób takich nie należy bowiem posiada znaczny majątek oraz uzyskuje wraz z małżonką stałe dochody. Co więcej, z dokumentów przedstawionych przez stronę wynika, że łączny miesięcznych dochód netto na dwuosobowe gospodarstwo domowe wnioskodawcy wynosi 5.654,48 zł, natomiast udokumentowane koszty utrzymania wynoszą 3.400 zł. Przy czym, w postanowieniu zaznaczono, że w wyżej wymienionych kosztach utrzymania nie uwzględniono opłat za media dotyczących jednej z nieruchomości ponieważ kosztami tymi obciążony jest jej najemca oraz kosztów kredytu odnawialnego ponieważ strona nie przedłożyła na ich poparcie żadnych dokumentów oraz ze względu na fakt, że zobowiązania cywilnoprawne nie mogą mieć pierwszeństwa przed kosztami związanymi z postepowaniem sądowym. Referendarz sądowy zaznaczył, że konieczność regulowania przez stronę zobowiązań prywatnoprawnych nie może powodować przerzucania kosztów związanych z udziałem w sprawie adwokata na Skarb Państwa. W postanowieniu zaznaczono, że do kosztów koniecznego utrzymania można natomiast zaliczyć spłatę kredytu hipotecznego ponieważ służy to zaspokojeniu potrzeb mieszkaniowych strony. Podsumowując referendarz sądowy stwierdził, że po uiszczeniu niezbędnych i udokumentowanych kosztów utrzymania do dyspozycji wnioskodawcy pozostaje miesięcznie około 2.250 zł, przy czym nawet po pomniejszeniu tej kwoty o wydatki związane z wyżywieniem i zakupem środków czystości dla dwuosobowej rodziny stwierdzić należy, że strona jest w stanie wygenerować środki na opłacenie adwokata z wyboru bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu siebie i żony. Przez uszczerbek, o którym mowa, należy rozumieć takie zachwianie sytuacji materialnej i bytowej, które skutkowałoby brakiem możliwość zapewnienia sobie i najbliższym minimum warunków socjalnych. Jak wynika z potwierdzenia odbioru znajdującego się w aktach sprawy postanowienie zostało doręczone wnioskodawcy w dniu 1 marca 2017 r. W piśmie z dnia 2 marca 2017 r. wnioskodawca wniósł w terminie sprzeciw na postanowienie z dnia 20 lutego 2017 r., w którym zarzucił przede wszystkim błędne przyjęcie kryterium dochodowego jego rodziny poprzez zawyżenie dochodów w konsekwencji nie zaliczenia do kosztów utrzymania kredyty odnawialnego. W ocenie strony spłata kredytu ma pierwszeństwo ponieważ jego niespłacanie wiąże się ze wzrostem odsetek. Strona nie zgadza się, że po uiszczeniu niezbędnych kosztów utrzymania pozostaje mu do dyspozycji 2.250 zł, gdyż żyje z żoną bardzo skromnie i czasami środki finansowe nie wystarczają mu na zakup leków i pomocy medycznych. Strona podkreśliła, że stan zdrowia jego oraz żony pogarsza się, co wiąże się ze wzrostem kosztów związanych z zakupem leków. Wnioskodawca wskazał, że jego sytuacja jest wyjątkowa ponieważ jego rodzina długotrwale boryka się z różnymi procesami sądowymi od 2006 roku oraz, że jego żona przez okres 30 miesięcy w latach 2007-2010 nie miała dochodów oraz nie była ubezpieczona. Ponadto, wnioskodawca wskazał, że jego żona jest niepełnosprawna, przy czym obecnie posiada rentę w wysokości 840 zł netto. Żona wnioskodawcy potrzebuje wsparcia w rehabilitacji oraz wymaga konsultacji medycznych, a ponadto wraz z żoną ponoszą koszty zakupu leków i wyrobów medycznych oraz dojazdu na rehabilitację oraz do specjalistów. Wnioskodawca wraz z żoną korzystają ze wsparcia swoich dorosłych dzieci, które mają swoje rodziny. Strona wskazała, że został kilkakrotnie ukarany kosztami procesowymi wskutek nierzetelnych procesów. Ponadto, poniesienie kosztów zastępstwa procesowego oznaczałaby dla strony konieczność ponownego zapożyczenia się lub poproszenia o pomoc dzieci. Wnioskodawca podkreślił, że wsparcie dzieci oraz wynajmowanie jednej z nieruchomości pozwala im zabezpieczyć majątek, tak aby nie popadł w ruinę oraz aby nierzetelne i długotrwałe procesy sądowe nie doprowadziły jego rodziny do bankructwa. Przy czym strona podkreśliła, że bezskutecznie starała się o ugodowe załatwienie spraw. Ponadto, wnioskodawca zaznaczył, że zyski z wynajmowania nieruchomości nie wystarczają na pokrycie kosztów jej utrzymania oraz na jej naprawy i modernizację, co oznacza, że wnioskodawca musi je częściowo finansować z własnych środków. Wpływ na problemy finansowe wnioskodawcy miał również wysoki kurs franka szwajcarskiego. Końcowo, wnioskodawca wskazał, że mając na uwadze powyższe okoliczności nie jest w stanie poczynić oszczędności na pomoc prawną zatem zostaje pozbawiony obrony swych praw, przy czym udział adwokata uważa za niezbędny. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W pierwszej kolejności wskazać należy, że w myśl art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.), zwanej dalej P.p.s.a. w brzmieniu nadanym przez art. 1 pkt 73 ustawy z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2015 r., poz. 658), rozpoznając sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego, o którym mowa w art. 258 § 2 pkt 8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 P.p.s.a.). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (art. 260 § 3 P.p.s.a.). Ustawa nowelizująca ten przepis weszła w życie w dniu 15 sierpnia 2015 r. Oznacza to, że obecnie sąd dokonuje merytorycznego rozpoznania sprzeciwu i wypowiada się o zasadności zaskarżonego sprzeciwem postanowienia. Zgodnie z art. 255 P.p.s.a., jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Z akt sprawy wynika, że wnioskodawca złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. Uwzględniając powyższe należy podkreślić, że wnioskodawca złożył skargę na decyzję administracyjną wydaną w przedmiocie choroby zawodowej, co oznacza, że skarżący jest zwolniony od kosztów sądowych z mocy samego prawa zatem wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych jest bezprzedmiotowy. Natomiast w zakresie wniosku strony o przyznanie prawa pomocy w części dotyczącej ustanowienie adwokata w ocenie Sądu z dokumentów złożonych przez wnioskodawcę nie wynika aby wniosek ten był uzasadniony. Miesięczny dochód netto rodziny wnioskodawcy wynosi 5.654,48 zł, natomiast udokumentowane miesięczne wydatki wynoszą około 3.425 zł. Sąd na podstawie przedstawionych przez stronę dokumentów dokonał odpowiednich działań arytmetycznych celem uzyskania wysokości miesięcznych kosztów obciążających wnioskodawcę z tytułu podatku od obu nieruchomości, rachunku za prąd, rachunku za wodę, wysokości składki na ubezpieczenie samochodu, abonamentu rtv, abonamentu za telefon, rachunku za rehabilitację, opłaty za wywóz śmierci, opłaty za wywóz nieczystości ciekłych, wysokości składki za ubezpieczenie obu nieruchomości, raty kredytu hipotecznego oraz rachunku za leki. Sąd dokonując powyższych ustaleń nie wziął pod uwagę rachunku za prąd oraz wodę, które dotyczyły wynajmowanej nieruchomości ponieważ z umowy najmu wynika, że opłaty za media do wysokości 300 zł ponosi wynajmujący. Do wskazanej kwoty miesięcznych wydatków dodano koszt zakupu wyżywienia oraz środków czystości, które strona we wniosku o przyznanie prawa pomocy zadeklarowała w kwocie 1.500 zł miesięcznie. Tym samym łączna suma miesięcznych wydatków strony wynosi około 4.925 zł. Zatem, różnica pomiędzy miesięcznymi dochodami netto rodziny wnioskodawcy w wysokości 5.654,48, a łączną sumą miesięcznych wydatków w kwocie około 4.925 zł wynosi w przybliżeniu 729 zł. Tym samym, nie sposób uznać za uzasadnione twierdzenie, że wnioskodawca nie jest w stanie bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu dla siebie i żony ponieść kosztów opłacenia adwokata z wyboru. W tym miejscu należy wskazać, że Sąd do wskazanych wyżej wydatków ponoszonych przez wnioskodawcę zaliczył ratę kredytu hipotecznego uznając, że służy to zaspokojeniu niezbędnych potrzeb mieszkaniowych wnioskodawcy, jednak spłata innego rodzaju kredytów nie może stanowić argumentu decydującego o przyznaniu prawa pomocy. Podniesiony przez stronę w zażaleniu fakt posiadania zobowiązań cywilnoprawnych nie może usprawiedliwiać niemożności poniesienia kosztów sądowych. Konieczność regulowania przez wnioskodawcę zobowiązań prywatnoprawnych nie może powodowań przerzucenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego na Skarb Państwa bowiem zgodnie z utrwalonym orzecznictwem zobowiązania cywilnoprawne nie mogą mieć pierwszeństwa przed kosztami postępowania sądowego (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie: z dnia 19 kwietnia 2016 r., sygn. akt I GZ 263/16, z dnia 30 marca 2016 r. sygn. akt II FZ 174/16, z dnia 30 marca 2016 r. sygn. akt II GZ 165/16, z dnia 19 sierpnia 2015 r., sygn. akt II OZ 744/15). Mając na uwadze powyższe uznano, że okoliczności niniejszej sprawy nie uzasadniają uwzględnienia zgłoszonego żądania, gdyż wnioskodawca nie wykazał spełnienia przesłanek do otrzymania prawa pomocy, a przedstawione przez niego dowody również ich nie uzasadniają. W szczególności należy zwrócić uwagę na fakt, że wnioskodawca posiada znaczny majątek, uzyskuje wraz z małżonką stałe dochody oraz, że nie przedłożył żadnych dokumentów potwierdzających wysokość kredytu odnawialnego lub miesięcznych rat uiszczanych z tego tytułu. Nie sposób uznać za udowodnioną również okoliczność dotyczącą niepełnosprawności małżonki wnioskodawcy, która mogłaby świadczyć o wyjątkowo trudnej sytuacji życiowej. W ocenie Sądu starszy referendarz sądowy słusznie oddalił wyżej wymieniony wniosek. Uwzględniając aktualne orzecznictwo sądów administracyjnych należy zauważyć, że obowiązek zapewnienia skutecznego dostępu do sądu nie oznacza konieczności zagwarantowania stronom bezwarunkowego prawa do uzyskania bezpłatnej pomocy prawnej ani prawa do zwolnienia od kosztów sądowych. Wymóg ponoszenia kosztów postępowania nie stanowi ograniczenia prawa do sądu i jest usprawiedliwiony koniecznością zapewnienia właściwego funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi jest formą jej finansowania z budżetu państwa i przez to powinno sprowadzać się jedynie do przypadków, w których strona nie posiada rzeczywiście środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym i wykaże to w sposób przekonywujący (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 22 stycznia 2015 r., sygn. akt II GZ 935/14). W świetle wskazanych okoliczności Sąd uznał zarzuty zawarte w sprzeciwie za niezasadne i działając na podstawie art. 243 P.p.s.a. w związku z art. 260 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia. DM