IV SA/Gl 1172/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia WSA Andrzej Matan Sędziowie Sędzia WSA Beata Kalaga - Gajewska (spr.) Sędzia WSA Edyta Żarkiewicz Protokolant Monika Rał po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 2 września 2014 r. sprawy ze skargi K. F. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie świadczeń z funduszu alimentacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję. Prezydent Miasta R. decyzją z dnia [...] nr [...] przyznał K. F. świadczenia z funduszu alimentacyjnego za okres od października 2012 r. do września 2013 r. w kwocie po 500,- zł. miesięcznie. Ten sam organ, decyzją z dnia [...] nr [...], wydaną na podstawie art. 2 pkt 7 lit.d, art. 24, art. 25, art. 28 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (t.j. Dz.U. z 2012 r. poz. 1228 z późn. zm., zwanej dalej w skrócie jako: "ustawa o pomocy osobom uprawnionym do alimentów") oraz art. 41 i art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2013 r. poz. 267, zwanej dalej w skrócie jako: "K.p.a.") zmienił powołaną na wstępie decyzję własną z [...] r. w ten sposób, że przyznał K. F. świadczenia z funduszu alimentacyjnego za okres od 1 kwietnia 2013 r. do 30 kwietnia 2013 r. w kwocie 285,49,- zł. W jej uzasadnieniu wskazano, że wierzycielka alimentacyjna przedłożyła we wrześniu 2012 r. informację z Sądu Rejonowego w G., z której wynikało, że od 2011r. do nadal uzyskuje bezpośrednio od dłużnika alimenty w kwocie 50,- euro miesięcznie. Organ dokonał przeliczenia tej kwoty według kursu walutowego obowiązującego z ostatniego dnia roboczego, następującego po miesiącu, w którym dochód osiągnięto i stosownie pomniejszył kwotę przyznanych dotychczas świadczeń. Podano jednocześnie, że na konto OPS wierzycielka przekazała w czerwcu 2013 r. kwotę 201,42,- zł. W odwołaniu od powyższej decyzji pełnomocnik K. F. podniosła, że nie zgadza się ze sposobem wyliczenia przez organ kwot. Zakwestionowała także brak uwzględnienia przez organ w tym wyliczeniu kosztów prowizji przelewu europejskiego opłaconego przez wierzycielkę od każdego przelewu. Ponadto, informacja o uzyskiwaniu od dłużnika alimentacyjnego po 50,- euro miesięcznie przekazana została organowi już w lutym 2011 r. Wskazała, że na konto Ośrodka Pomocy Społecznej obecnie są dokonywane regularnie przelewy, jednak ośrodek nie zaliczył tych płatności, bowiem dalej wysyła 500,- zł. miesięcznie wierzycielce z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. decyzją z dnia [...] nr [...] na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a., utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji. Organ odwoławczy przedstawił dotychczasowy przebieg postępowania i akcentował, że w dniu 27 września 2012 r. odwołująca przedłożyła informację z Sądu Okręgowego w G. z której wynika, że od stycznia 2011 r. do chwili obecnej otrzymuje 50,- euro miesięcznie bezpośrednio od dłużnika alimentacyjnego M. F. Jako podstawę prawną do zmiany decyzji organ podał art. 24 ust. 1 i art. 2 pkt 7 lit. d) ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów i uznał, że kwotę 50,- euro miesięcznie, otrzymywaną od dłużnika alimentacyjnego, należy uznać w całości za nienależnie pobrane świadczenia. Odnosząc się do potrącania przez bank kwoty prowizji za każdy przelew organ wskazał, że osoba uprawniona może wpłacać kwoty nienależnie pobranych świadczeń bezpośrednio do kasy Ośrodka. Wobec uzyskiwania przez wierzycielkę bezpośrednio od dłużnika alimentów w wysokości 50,- euro miesięcznie organ obowiązany był do dokonania zmiany dotychczasowo wydanej decyzji i ustalenia nowej miesięcznej wysokości świadczeń z funduszu alimentacyjnego t.j. kwoty 500,- zł. pomniejszonej o 50,- euro w przeliczeniu na walutę polską. Przeliczenie to zostało dokonane na podstawie średniego kursu walut obcych ogłaszanego przez NBP, o czym stanowi § 9 ust. 5 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 7 lipca 2010 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania, sposobu ustalania dochodu oraz wzorów wniosków, zaświadczeń i oświadczeń o ustalenie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego (Dz. U. nr 123, poz. 836 z późn. zm.). W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach pełnomocnik K. F. podniosła, że organy błędnie uznały pobrane przez skarżącą świadczenia z funduszu alimentacyjnego jako nienależne. Zarzuciła organowi pierwszej instancji, że mimo posiadania od 2011 r. informacji o przekazywaniu na rzecz wierzycielki bezpośrednio przez dłużnika kwoty 50 euro miesięcznie nie dokonał on niezwłocznie zmiany swojej decyzji i ustalenia nowej miesięcznej kwoty świadczeń. Pełnomocnik poinformowała, że takie stanowisko Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. zawarło we wcześniejszych decyzjach wydanych na rzecz skarżącej. Jej zdaniem, organ pierwszej instancji dysponuje całą dokumentacją w sprawie, w tym pismami skarżącej, jednak od września 2013 r. do chwili obecnej wypłacał wierzycielce po 500,- zł miesięcznie. Jednocześnie kwoty otrzymane od dłużnika alimentacyjnego dotyczą alimentów zaległych od 2008 r. W odpowiedzi na skargę, wnosząc o jej oddalenie Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K., podtrzymało argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Ponadto stwierdziło, że zgodnie z art. 10 ust. 1 ustawy świadczenia z funduszu alimentacyjnego przysługują w wysokości bieżąco ustalonych alimentów. Z tego powodu organ pierwszej instancji nie mógł pomniejszyć wysokości przyznanych świadczeń o kwotę alimentów, które miała otrzymać od dłużnika w przyszłości. Jednocześnie kwota świadczeń została pomniejszona o pełną kwotę otrzymaną od dłużnika alimentacyjnego, czyli 50,- euro po przeliczeniu na walutę polską, a potrącanie przez bank kwoty prowizji nie ma wpływu na wynik niniejszego postępowania. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Na wstępie należy podnieść, że po myśli art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr z 2012 r. poz. 270 ze zm.), zwanej dalej w skrócie jako: "p.p.s.a.", sądy administracyjne w zakresie swojej właściwości sprawują kontrolę działalności administracji publicznej stosując środki określone w ustawie. Zgodnie zaś z treścią art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Z brzmienia art. 145 § 1 p.p.s.a. wynika natomiast, że w przypadku, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź wreszcie inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas w zależności od rodzaju naruszenia uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, albo stwierdza ich nieważność bądź niezgodność z prawem. Zaskarżona decyzja może zatem ulec uchyleniu wtedy, gdy organom administracji publicznej można postawić zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy też procesowego, jeżeli miało ono, bądź mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Przeprowadzona w niniejszej sprawie kontrola zaskarżonej decyzji, w zakreślonych powyżej ramach wykazała, iż skarga zasługuje na uwzględnienie. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. zaskarżoną decyzją z dnia [...] nr [...] utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta R. z dnia [...] zmieniającą decyzję z dnia [...] w sprawie świadczeń z funduszu alimentacyjnego w ten sposób, że przyznano prawo do świadczeń dla K. F. od 1 kwietnia 2013 r. do 30 kwietnia 2013 r. w wysokości 285,49,- zł. Materialną podstawę rozstrzygnięcia stanowił art. 24 wspomnianej już wcześniej ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Zgodnie z jego treścią, uprawnionym do alimentów organ właściwy wierzyciela oraz marszałek województwa mogą bez zgody osoby uprawnionej albo jej przedstawiciela ustawowego zmienić lub uchylić ostateczną decyzję administracyjną, na mocy której strona nabyła prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego w szczególności jeżeli osoba nienależnie pobrała świadczenia. Jednakże ze względu na to, że chodzi o zmianę decyzji ostatecznej, na mocy której strona nabyła określone prawo, czyli decyzji konstytutywnej, zmiana taka może dotyczyć jedynie okresu przyszłego. Taki pogląd znajduje potwierdzenie w utrwalonym orzecznictwie sądowoadministracyjnym dostępnym i opublikowanym w Centralnej Bazie Orzeczeń Naczelnego Sądu Administracyjnego (w skrócie CBOSA). Przykładowo Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 14 grudnia 2012r. sygn. akt I OSK 1099/12 wskazał, że: "ze względu na powszechnie obowiązującą w prawie polskim zasadę lex retro non agit, po to, aby możliwe było wydanie w danej, konkretnej sytuacji decyzji, która by regulowała na nowo i odmiennie sytuację strony z mocą wsteczną, musiałby takie upoważnienie przepis prawa wyraźnie przewidywać. Ustawa o pomocy osobom uprawnionym do alimentów takiego uregulowania nie zawiera. Nie jest nim cytowany powyżej art. 24 ust. 1 działający w powiązaniu z art. 163 K.p.a., umożliwiający zmianę sytuacji prawnej strony, określonej wcześniej inną decyzją, ale jedynie ze skutkiem teraźniejszym (ex nunc)". Ten sam Sąd w orzeczeniu z dnia 8 lutego 2012 r. sygn. akt I OSK 1662/11 stwierdził, że "przewidziana w przepisie art. 24 ust. 1 weryfikacja świadczenia z funduszu alimentacyjnego może odnosić skutek jedynie na przyszłość. Nie ulega wątpliwości, że charakter takiego aktu zmieniającego lub uchylającego jest konstytutywny, bo wpływa na uprawnienia określonego indywidualnego podmiotu. Nie istnieje podstawa prawna, by w oparciu o omawiany przepis usunąć konsekwencje prawne wywołane przez weryfikowane rozstrzygnięcie, na podstawie którego wypłacono już świadczenia". Powtórzyć tu też można za Wojewódzkim Sąd Administracyjny w Krakowie, że przewidziana w przepisie art. 24 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów weryfikacja świadczenia z funduszu alimentacyjnego może odnosić skutek jedynie na przyszłość. Charakter takiego aktu zmieniającego lub uchylającego jest konstytutywny, bo wpływa na uprawnienia określonego indywidualnego podmiotu. Nie istnieje podstawa prawna, by w oparciu o tę normę usunąć konsekwencje prawne wywołane przez weryfikowane rozstrzygnięcie, na podstawie którego wypłacono już świadczenia. W takiej sytuacji znaleźć natomiast może zastosowanie materialnoprawna instytucja zwrotu nienależnie pobranego świadczenia, o której mowa w art. 23 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 13 lutego 2013 r. sygn. III SA/Kr 241/12). Tożsamy, a podzielany przez skład orzekający pogląd wyrażony został w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 20 lutego 2013 r. sygn. IV SA/Po 1179/12. Wskazano tam, że uchylenie lub zmiana decyzji administracyjnej w trybie art. 24 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, na mocy której strona nabyła prawo następuje w określonym celu. Celem tym jest zmiana ukształtowanego decyzją przyznającą świadczenie stanu prawnego. Zmiana lub uchylenie decyzji prowadzą zatem do pozbawienia strony nabytego prawa do świadczeń. Pozbawienie strony przyznanego jej decyzją prawa z mocą wsteczną nastąpić może wyjątkowo, jedynie w sytuacji, gdy wyraźnie przewiduje to przepis prawa, jednak art. 24 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów takiej sytuacji nie reguluje. Podzielając przytoczone stanowisko judykatury stwierdzić należy, że postępowanie administracyjne w sprawie zmiany lub uchylenia decyzji administracyjnej przyznającej świadczenia z funduszu alimentacyjnego może dotyczyć jedynie aktu administracyjnego, który nadal reguluje sytuację prawną osoby otrzymującej bieżące świadczenia z funduszu, a rozstrzygnięcie wydane w tym postępowaniu może dotyczyć jedynie prawa strony do świadczeń dotąd przez nią nie otrzymanych. Celem takiego postępowania jest bowiem wyeliminowanie decyzji (lub jej części), wywołującej określone skutki prawne (tworzącej określony stan prawny). Nie chodzi tu o usunięcie konsekwencji prawnych wywołanych przez rozstrzygnięcie, na podstawie którego wypłacono już świadczenia. Określona w art. 24 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów decyzja weryfikująca jest bowiem aktem administracyjnym, który wywołuje skutek prawny od momentu jej wydania. W sytuacji zatem gdy przyznane uprawnienie zostało już zrealizowane, brak jest jakichkolwiek podstaw prawnych do uchylenia lub zmiany w trybie art. 24 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów decyzji przyznającej to świadczenie (por. prawomocne wyroki Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach wydane w sprawie skarżącej z dnia 27 lutego 2014 r. sygn. akt IV SA/Gl 1029/13 i z dnia 8 lipca 2014 r. sygn. akt IV SA/Gl 1027/13, oba publ. CBOSA). Niezależnie od powyższego należy stwierdzić, że organ nie wyjaśnił okoliczności, czy wpłata kwoty 50,- euro w miesiącu maju 2013 r. dotyczyła alimentów bieżących, czy też zaległych, tak jak wskazywał w zarzutach skargi pełnomocnik skarżącej (jej matka). Co więcej, jeżeli skarżąca samodzielnie dokonywała wpłat otrzymywanych w euro alimentów, to tym samym ich nie otrzymywała i była uprawniona do przyznanego jej świadczenia z funduszu alimentacyjnego za okres od października 2012 r. do września 2013 r. w kwocie po 500,- zł. miesięcznie, na podstawie decyzji Prezydent Miasta R. z dnia [...]. W tym stanie rzeczy, zaskarżona decyzja organu odwoławczego została wydana z naruszeniem przepisów prawa procesowego i prawa materialnego, co miało istotny wpływ na podjęte w sprawie rozstrzygnięcie. Ponownie rozpoznając sprawę organ odwoławczy będzie zobowiązany do pełnego wyjaśnienia jej stanu faktycznego i zastosowania właściwych przepisów, z uwzględnieniem zaprezentowanej wyżej wykładni przepisów ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.