IV SA/Gl 1183/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Teresa Kurcyusz-Furmanik, Sędziowie Sędzia WSA Beata Kalaga-Gajewska, Sędzia WSA Marzanna Sałuda (spr.), Protokolant Starszy referent Damian Szczurowski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 marca 2019 r. sprawy ze skargi A. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie świadczenia wychowawczego uchyla zaskarżoną decyzję. W dniu [...] r. A. S. – dalej - strona złożyła wniosek o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko i kolejne dziecko w rodzinie tj.: K. S. ur. [...]. oraz N. S. ur. [...] r. z uwzględnieniem kryterium dochodowego. Organ pierwszej instancji decyzją z dnia [...] r. odmówił przyznania wnioskowanych świadczeń, w związku z przekroczeniem przez rodzinę strony ustawowego kryterium dochodowego. Organ wskazał iż w myśl art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 11.02.2016 r o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci – dalej ustawa - świadczenie wychowawcze przysługuje osobom, o których mowa w art. 4 ust. 2, w wysokości 500,00 zł miesięcznie na dziecko w rodzinie, przy czym zgodnie z ust. 3 świadczenie wychowawcze przysługuje na pierwsze dziecko osobom, o których mowa w art. 4 ust, 2, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty 800,00 zł. Wskazał iż zgodnie z art. 2 pkt. 1 ustawy dochód oznacza to dochód w rozumieniu przepisów o świadczeniach rodzinnych i dochód rodziny, zgodnie z art. 2 pkt 4 ustawy to suma dochodów członków rodziny, przy czym wg pkt 2 dochód członka rodziny oznacza przeciętny miesięczny dochód członka rodziny osiągnięty w roku kalendarzowym poprzedzającym okres, na jaki ustalane jest prawo do świadczenia wychowawczego, z zastrzeżeniem art. 7 ust .1-3. Organ ustalił, iż na dochody rodziny w roku kalendarzowym 2014r. składały się 1) dochód strony podlegający opodatkowaniu z roku 2014 (zasiłek pieniężny z ubezpieczenia społecznego), pomniejszony o podatek należny wyniósł 1825,23 zł miesięcznie 2)dochód małżonka strony – M. S. - podlegający opodatkowaniu z roku 2014 ( działalność gospodarcza), pomniejszony o podatek należny, składki na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne wyniósł 658,06 zł miesięcznie. Wskazał, iż decyzją z dnia [...] r. strona uzyskała prawo do świadczenia rodzicielskiego w związku z czym do dochodu dolicza się kwotę świadczenia za czerwiec 2016r. w wys. 1000,00 zł. Przywołał art. 7 ust. 3 ustawy zgodnie z którym w przypadku uzyskania dochodu przez członka rodziny lub dziecko pozostające pod opieką opiekuna prawnego po roku kalendarzowym poprzedzającym okres, na jaki ustalane jest prawo do świadczenia wychowawczego, dochód ich ustala się na podstawie dochodu członka rodziny lub dochodu dziecka pozostającego pod opieką opiekuna prawnego, powiększonego o kwotę osiągniętego dochodu za miesiąc następujący po miesiącu, w którym nastąpiło uzyskanie dochodu, jeżeli dochód ten jest uzyskiwany w okresie, na jaki ustalane lub weryfikowane jest prawo do świadczenia wychowawczego. W związku z powyższym, ustalono iż na dzień 30.06.2016 roku dochody rodziny wynoszą: 2483,29 zł/ 4 osoby = 620,82 zł miesięcznie na osobę w rodzinie natomiast od miesiąca następującego po miesiącu, w którym nastąpiło uzyskanie dochodu przez stronę tj. od dnia 1.07.2016 roku dochody rodziny wynoszą: 2 299,50 zł + 1 000/ 4 osoby = 870,82 zł miesięcznie na osobę w rodzinie. W konsekwencji powyższych wyliczeń przyznano stronie prawo do świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko w okresie od 01.04.2014 do 30.06.2016. odmawiając jednocześnie przyznania świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko w okresie 01.07.2016r.-30.09.2016r. z uwagi na przekroczenie kryterium dochodowego. Na kolejne dziecko N. przyznano prawo do świadczenia wychowawczego w okresie od 01.04.2016 do 30.09.2017 nie stosując kryterium dochodowego. W odwołaniu strona wskazała, że organ I instancji ustalając wysokość dochodu rodziny mającą wpływ na prawo do świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko nie uwzględnił utraty jej dochodu w 2015 r. z tytułu utraty prawa do zasiłku macierzyńskiego. Strona podlegała obowiązkowemu ubezpieczeniu emerytalnemu i rentowemu jako osoba współpracująca z osobą prowadzącą pozarolniczą działalność gospodarczą (swoim mężem). Z tego tytułu w 2014 r. i 2015 r. pobierała najpierw zasiłek chorobowy, a następnie zasiłek macierzyński. Wskazała, że z chwilą utraty prawa do zasiłku macierzyńskiego zaprzestała współpracy przy prowadzeniu działalności gospodarczej męża i została zgłoszona do ubezpieczenia jako osoba sprawująca osobistą opiekę nad dzieckiem. W jej przekonaniu sytuacja ta powinna być traktowana, przy uwzględnieniu systemowej wykładni przepisów prawa, jako równorzędna z utratą dochodu spowodowaną utratą zasiłku chorobowego, świadczenia rehabilitacyjnego lub zasiłku macierzyńskiego, przysługujących po utracie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, o której mowa w art. 2 pkt 19 lit. f ustawy- o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci. Decyzją z dnia [...] . nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławczego w Katowicach dalej SKO, Kolegium utrzymało w mocy zakwestionowaną decyzję Prezydenta Miasta J. . Kolegium wskazało iż przepis art. 48 ust. 2 ustawy nakazuje, by w przypadku ustalania prawa do świadczenia wychowawczego na okres od 01.04.2016 r. do 30.09.2017 r. jako rok kalendarzowy, z którego dochody stanowią podstawę ustalenia prawa do świadczenia wychowawczego traktować rok kalendarzowy 2014, zaś prawo do świadczenia ustala się z uwzględnieniem określonych ustawą przepisów o utracie i uzyskaniu dochodu, gdzie przez utratę dochodu ustawa rozumie m.in. utratę dochodu spowodowaną utratą zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej (art. 2 pkt 19 lit. c ustawy) oraz utratę zasiłku chorobowego, świadczenia rehabilitacyjnego lub zasiłku macierzyńskiego, przysługujących po utracie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej (art. 2 pkt 19 lit. c ustawy), a przez uzyskanie dochodu m.in. uzyskanie dochodu związane z uzyskaniem prawa do świadczenia rodzicielskiego (art. 2 pkt 20 lit. g ustawy). Natomiast zgodnie z art. 18 ust. 5 ustawy w razie utraty dochodu prawo do świadczenia wychowawczego ustala się od pierwszego miesiąca następującego po miesiącu, w którym nastąpiła utrata dochodu, nie wcześniej jednak niż od miesiąca złożenia wniosku. W przypadku gdy uzyskanie dochodu powoduje utratę prawa do świadczenia wychowawczego, świadczenie nie przysługuje od miesiąca następującego po pierwszym miesiącu od miesiąca, w którym dochód został osiągnięty. (ust. 6). SKO stwierdziło, iż skoro uzyskanie dochodu z tytułu świadczenia rodzicielskiego nastąpiło w maju 2016 r. dochód ten zasadnie został doliczony do dochodu rodziny od czerwca 2016 r. Słusznie także zdaniem Kolegium organ I instancji nie potraktował jako utraty dochodu utraty dochodu z tytułu zasiłku macierzyńskiego w 2015 r. Przepis art. 2 pkt 19 lit. f ustawy w sposób jasny przewiduje, że utratą dochodu jest wyłącznie utrata zasiłku macierzyńskiego, przysługującego po utracie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Natomiast zatrudnieniem lub inną pracą zarobkową jest, w rozumieniu art. 2 pkt 21 ustawy wykonywanie pracy na podstawie stosunku pracy, stosunku służbowego, umowy o pracę nakładczej oraz wykonywanie pracy lub świadczenie usług na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia, umowy o dzieło albo w okresie członkostwa w rolniczej spółdzielni produkcyjnej, spółdzielni kółek rolniczych lub spółdzielni usług rolniczych, a także prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej. Skoro strona nie utraciła pracy zarobkowej, jako że objęta była ubezpieczeniem jako osoba współpracująca z osobą prowadzącą działalność gospodarczą, a nie prowadząca taką działalność zatem prawidłowo postąpił organ I instancji nie traktując jako utraty dochodu utraty dochodu z tytułu zasiłku macierzyńskiego. Kolegium zaznaczyło iż wprawdzie celem ustawy jest częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowywaniem dziecka, w tym z opieką nad nim i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych, jednakże w przypadku świadczeń przyznawanych na pierwsze dziecko pomoc ta dotyczy wyłącznie osób o stosunkowo niskich dochodach. Ustawodawca musi bowiem przy uchwalaniu przepisów brać pod uwagę nie tylko słuszny interes obywateli, ale również możliwości finansowe Państwa. Zatem interpretacja przepisów - wbrew ich literalnemu brzmieniu - pozwalająca na poszerzenie kręgu osób, które uzyskają prawo do świadczeń ze środków publicznych - nie znajduje uzasadnienia. W skardze do WSA w Gliwicach strona zarzuciła SKO naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynika sprawy, a w szczególności art. 7 ust. 1 ustawy z dnia 11.02.2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. z 2016 r., poz. 195) poprzez jego niezastosowanie i wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji. Zakwestionowała sposób interpretacji wymienionego przepisu przy zastosowaniu wykładni językowej. Podniosła iż organy obydwu instancji zinterpretowały wymienione przepisy w taki sposób, że w rezultacie doszły do przekonania, iż w chwili obecnej osiąga dochód w postaci zasiłku macierzyńskiego, który w rzeczywistości utraciła z końcem marca 2015 r. Odwołała się do wykładni celowościowej art. 2 pkt 19 lit. f ustawy, podnosząc, iż ustawodawca wprowadził dodatkową przesłankę w postaci uprzedniej utraty zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w tym celu, aby spod pojęcia utraty dochodu spowodowanej utratą prawa do zasiłku chorobowego, świadczenia rehabilitacyjnego lub zasiłku macierzyńskiego wyeliminować sytuację, w której utrata jednego z tych świadczeń spowodowana jest powrotem do pracy zarobkowej. W takim bowiem wypadku utrata jednego dochodu zostaje zastąpiona uzyskaniem innego. W przypadku strony nie doszło do kontynuowania dotychczasowego zatrudnienia lub innej, przynoszącej dochód pracy zarobkowej, lecz również współpracując przy prowadzeniu działalności gospodarczej męża strona nigdy żadnego dochodu nie uzyskiwała. Podniosła także iż stosując wykładnię systemową można dojść do podobnych wniosków. Zgodnie z art. 2 pkt 19 lit. a pod pojęciem utraty dochodu rozumieć należy utratę dochodu spowodowaną uzyskaniem prawa do urlopu wychowawczego. Zgodnie z art. 186 § 1 ustawy - Kodeks pracy prawo do urlopu wychowawczego przysługuje tylko i wyłącznie osobie będącej pracownikiem, która jest zatrudniona przez okres co najmniej sześciu miesięcy. Celem urlopu wychowawczego jest sprawowanie osobistej opieki nad dzieckiem. Ustawodawca powiązał fakt uzyskania prawa do urlopu wychowawczego z utratą dochodu z tej przyczyny, iż za czas urlopu wychowawczego pracownikowi nie przysługuje wynagrodzenie. A zatem uzyskanie prawa do urlopu wychowawczego zawsze powoduje utratę dochodu przysługującego pracownikowi z tytułu wynagrodzenia za pracę, ewentualnie z tytułu zasiłku macierzyńskiego, jeżeli urlop wychowawczy następuje bezpośrednio po urlopie macierzyńskim. Jedynym świadczeniem, które może otrzymywać pracownik w czasie urlopu wychowawczego, jest dodatek z tytułu opieki nad dzieckiem, o którym mowa w art. 10 ustawy z dnia 28.11.2003 r. o świadczeniach rodzinnych. Strona podniosła iż jednocześnie z utratą prawa do zasiłku macierzyńskiego zaprzestała współpracy przy prowadzeniu działalności gospodarczej męża i została zgłoszona do ubezpieczenia emerytalnego i rentowego jako osoba sprawująca osobistą opiekę nad dzieckiem. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Istota sporu w sprawie sprowadza się do oceny czy w sytuacji, gdy strona utraciła dochód z tytułu zasiłku macierzyńskiego w 2015 r. podlegając obowiązkowemu ubezpieczeniu emerytalnemu i rentowemu jako osoba współpracująca z osobą prowadząca działalność gospodarczą – małżonkiem, doszło do utraty dochodu . Organy stanęły na stanowisku iż przepis art. 2 pkt 19 lit. f ustawy w sposób jednoznaczny definiuje, że utratą dochodu jest wyłącznie utrata zasiłku macierzyńskiego, przysługującego po utracie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej gdzie zatrudnieniem lub inną pracą zarobkową jest, w rozumieniu art. 2 pkt 21 ustawy wykonywanie pracy na podstawie stosunku pracy, stosunku służbowego, umowy o pracę nakładczej oraz wykonywanie pracy lub świadczenie usług na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia, umowy o dzieło albo w okresie członkostwa w rolniczej spółdzielni produkcyjnej, spółdzielni kółek rolniczych lub spółdzielni usług rolniczych, a także prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej . Skoro zatem strona nie utraciła pracy zarobkowej, jako że objęta była ubezpieczeniem jako osoba współpracująca z osobą prowadzącą działalność gospodarczą, a nie prowadząca taką działalność zatem brak jest podstaw ku temu by potraktować jako utratę dochodu utratę dochodu z tytułu zasiłku macierzyńskiego. Strona jest przeciwnego zdania. Zgodnie z art. 2 pkt 19 lit. f ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci utrata dochodu oznacza utratę dochodu spowodowaną utrata zasiłku chorobowego , świadczenia rehabilitacyjnego lub zasiłku macierzyńskiego przysługujących po utracie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej . Pojęcie zaś zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej zostało unormowane w art. art. 2 pkt 21 ustawy który stanowi iż zatrudnienie lub inna praca zarobkowa - oznacza to wykonywanie pracy na podstawie stosunku pracy, stosunku służbowego, umowy o pracę nakładczą oraz wykonywanie pracy lub świadczenie usług na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia, umowy o dzieło albo w okresie członkostwa w rolniczej spółdzielni produkcyjnej, spółdzielni kółek rolniczych lub spółdzielni usług rolniczych, a także prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej; Sąd nie podziela trafności stanowiska organów przyjętego w sprawie. Wbrew ich stanowisku dochód z ubezpieczenia społecznego należy potraktować jako dochód utracony. Na równi bowiem z utratą zasiłku macierzyńskiego, przysługującego po utracie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej należy traktować utratę tego rodzaju zasiłku pobieranego przez osobę współpracująca z osoba prowadzącą działalność gospodarczą. Nie ulega bowiem wątpliwości, że niezależnie od źródła pochodzenia zasiłek macierzyński w jednym i drugim przypadku jest tym samym okresowym świadczeniem pieniężnym z ubezpieczenia społecznego. Odmienne traktowanie zasiłku macierzyńskiego, pobieranego przez osobę współpracującą i wykluczenie go z kręgu dochodu utraconego narusza zdaniem Sądu art. 32 Konstytucji RP, według którego wszyscy są wobec prawa równi. Wszyscy mają prawo do równego traktowania przez władze publiczne (ust. 1). Nikt nie może być dyskryminowany w życiu politycznym, społecznym lub gospodarczym z jakichkolwiek przyczyn (ust. 2). Oznacza to prawo do równego traktowania przez władze publiczne, której to zasady władze muszą przestrzegać. Jednakże z tej generalnej zasady wynika także zakaz stosowania dyskryminacji w życiu politycznym, społecznym i gospodarczym. Dyskryminacji tego rodzaju nie mogą usprawiedliwiać żadne przepisy i żadne przyczyny. Od zasady równości Konstytucja nie zna żadnych odstępstw i wyjątków. (Wiesław Skrzydło: Konstytucja RP. Komentarz. Str. 45, Zakamycze 2000). Trybunał Konstytucyjny, w swoich orzeczeniach zajmował się ta kwestią podkreślając, że istota konstytucyjnej zasady równości polega na tym, że wszystkie podmioty prawa, charakteryzujące się daną cechą istotną (relewantną), w równym stopniu mają być traktowane równo, tj. według jednakowej miary, bez zróżnicowań zarówno dyskryminacyjnych, jak i faworyzujących (wyrok TK z dnia 29 września 1997 r., K 15/97). W uzasadnieniu powołanego orzeczenia trybunał Konstytucyjny stwierdził m.in., że zróżnicowanie sytuacji prawnej jest dopuszczalne, jednak tylko wtedy, gdy przemawiają zatem inne, istotne argumenty konstytucyjne, np. zasada sprawiedliwości społecznej (...) W niniejszej sprawie takich argumentów brak. Nie do zaakceptowania jest więc pogląd, według którego zasiłku macierzyńskiego pobieranego przez osobę współpracująca nie można traktować na równi z zasiłkiem macierzyńskim przysługującym po utracie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej do czego wiedzie interpretacja art. 2 pkt 19 lit. f w zw. z art. 2 pkt 21 ustawy z uwzględnieniem treści art. 32 Konstytucji RP. Jak wskazał NSA w wyroku z dnia 25.08.2018r. sygn. akt I OSK 2424/17 dotyczącym wprawdzie ustawy oświadczeniach rodzinnych jednak dotyczących brzmienia przepisów o analogicznej treści co unormowanej ustawą o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci poprzestanie na wykładni gramatycznej przepisu skutkuje pominięciem osób, które faktycznie utraciły jedyny realny dochód na skutek upływu okresu pobierania zasiłku macierzyńskiego, w trakcie objęcia dobrowolnym ubezpieczeniem chorobowym za czas pozostawania osobą współpracującą. Ustalając znaczenie językowe przepisu w takiej sytuacji należy brać pod uwagę kontekst systemowy i funkcjonalny, a więc inne przepisy prawne, wolę prawodawcy oraz cel regulacji. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, nie ulega wątpliwości, że zdarzenia określone przepisem art. 3 pkt 23 lit. h ustawy o świadczeniach rodzinnych a zatem i odpowiadające im na gruncie ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci zdarzenia opisane w art. 2 pkt 19 lit. f należy zdaniem tut. Sądu traktować jako przesłanki nierozerwalnie związane z rozumieniem zwrotu "utrata dochodu", a w konsekwencji jako zdarzenia, które należy rozważać w kontekście tego właśnie zwrotu. W języku polskim słowo "utrata" rozumiane jest jako strata, zanik ubytek, "fakt, że ktoś (rzadziej coś) został pozbawiony kogoś lub czegoś" (zob. B. Dunaj (red.): Słownik współczesnego języka polskiego, Tom 2, Warszawa 1999, s. 487). Zdarzenia wymienione w katalogu określonym art. 2 pkt 19 lit. f ustawy o pomocy państwa wychowywaniu dzieci to zdarzenia wpływające w taki właśnie sposób na dochody określonej osoby. Powyższe oznacza iż w sprawie doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 2 pkt 19 lit. f w zw. z art. 2 pkt 21 ustawy, co z kolei po myśli art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, art. ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postepowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U.2018.1302 t.j.) uzasadnia uchylenie spornej decyzji . W ponownie prowadzonym postępowaniu odwoławczym organ uwzględni uwagi Sądu i wyda stosowne rozstrzygnięcie w sprawie.