IV SA/Gl 119/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia NSA Szczepan Prax (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Beata Kalaga-Gajewska Sędzia WSA Małgorzata Walentek Protokolant st.sekr.sąd. Alicja Sadowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 listopada 2009 r. sprawy ze skargi [...] Sp. z o. o. w C. na decyzję Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie choroby zawodowej uchyla zaskarżoną decyzję Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w C. decyzją z dnia [...] r. stwierdził u M. K. chorobę zawodową – przewlekłą chorobę obwodowego układu nerwowego wywołaną sposobem wykonywania pracy – zespół cieśni w obrębie nadgarstka – wymienioną w poz. 20/1 wykazu chorób zawodowych określonych w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach (Dz. U. Nr 132, poz. 1115). Wskazano, iż stwierdzenia choroby zawodowej dokonano na podstawie orzeczenia lekarskiego Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy w K. – Poradnię Chorób Zawodowych w S. nr [...] z dnia [...] r. oraz orzeczenia uzupełniającego nr [...] z dnia [...] r. Z orzeczeń tych wynikało, że w oparciu o badania podmiotowe i przedmiotowe, konsultację neurologiczną, ortopedyczną, analizę dostarczonej dokumentacji medycznej oraz wyniki badań EMG rozpoznano u strony stan po operacyjnym uwolnieniu nerwu pośrodkowego prawego z aktualnie utrzymującymi się objawami obustronnego zespołu cieśni nadgarstka. Natomiast sposób wykonywania pracy związany z powtarzalnymi ruchami w stawach nadgarstkowych daje podstawę do uznania z przeważającym prawdopodobieństwem zawodowej etiologii schorzenia. Odwołanie od powyższej decyzji złożył pracodawca strony – A Sp. z o.o. w C. opierając je na braku materialnych przesłanek dla stwierdzenia u M. K. choroby zawodowej. W ocenie odwołującego zdiagnozowane schorzenie nie jest związane z warunkami pracy w zakładzie odwołującego, gdyż sposób jej wykonywania nie cechuje się wysoki stopniem narażenia zawodowego, który w efekcie prowadziłby do występowania chorób zawodowych i jego zdaniem schorzenie jest związane z indywidualnymi właściwościami organizmu strony. Przyczyn powstania choroby nie można upatrywać w działaniu szkodliwych czynników dla zdrowia występujących w środowisku pracy lub też w sposobie jej wykonywania. Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w K. decyzją z dnia [...] r. Nr [...] utrzymał zaskarżoną decyzję organu I instancji w mocy. Podniósł, że do stwierdzenia choroby zawodowej niezbędnym jest orzeczenie przez kompetentną placówkę służby zdrowia istnienia występującego schorzenia, jako choroby zakwalifikowanej przez orzeczników do odpowiedniej pozycji wykazu chorób zawodowych, stanowiącego załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. oraz wykazanie związku przyczynowego między środowiskiem pracy a rozpoznaną chorobą, to jest ustalenie, że narażenie na czynnik szkodliwy, który wywołał rozpoznane schorzenie wystąpiło w czasie i miejscu pracy, w związku z wykonywanym zawodem. W sprawie M. K. dochodzenie epidemiologiczne wykazało, że pracowała ona w latach 1980 – 1991 w Przedsiębiorstwie B w C. jako robotnik magazynowy i pakowaczka, od 19 października 1999 r. do 5 grudnia 1999 r. w PPH "C" w C. jako pracownik produkcji, 2000-2001 w Przedsiębiorstwie Handlowym "D" w C. jako sprzedawca, 2002 – 2003 w "E" Sp. z o.o. we W. jako pracownik produkcji, od 25 sierpnia 2003 r. do 31 stycznia 2005 r. w F Sp. z o.o. w C. jako pracownik produkcji oraz od 1 lutego 2005 do G w A Sp. z o.o. w C. jako pracownik produkcji i sprzątaczka. Organ wskazał, że M. K. pracując w "E", F Sp. z o.o. w C. oraz A Sp. z o.o. w C. wykonywała pracę szwaczki na maszynach płaskich, automatach oraz przeprowadzała kontrolę wyrobu na urządzeniach kontrolnych, gdzie sposób wykonywania pracy był związany z obciążeniem, powtarzalnością i monotypią w zakresie stawów nadgarstkowych. Tym samym uznano, iż strona w okresie od 26 maja 2002 r. do 31 sierpnia 2003 r., od 25 sierpnia 2003 r. do 31 stycznia 2003 i od 1 lutego 2005 r. do 14 lutego 2007 r. pracowała w warunkach stwarzających ryzyko powstania zespołu cieśni w obrębie nadgarstków. Podkreślono, że lekarze orzecznicy WOMP i IMPiZŚ w S. rozpoznali u M. K. obustronny zespół cieśni nadgarstka i w konkluzjach orzeczeń uznali, że w rozwoju tego schorzenia znaczącą rolę odegrał sposób wieloletniego wykonywania pracy szwaczki związany z istotną monotypią ruchów i przeciążeniami nadgarstków, co przy wykluczeniu innych potencjalnych przyczyn samoistnych, w tym cukrzycy, niedoczynności tarczycy daje pełne podstawy do uznania jego etiologii zawodowej. W rezultacie zakwalifikowano rozpoznaną chorobę do poz. 20/1 wykazu chorób zawodowych z rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. Ostatecznie organ wskazał, że wobec faktu wykonywania pracy monotypowej z przeciążeniem kończyn górnych w stawach nadgarstkowych na stanowisku szwaczki oraz faktu rozpoznania u M. K. choroby zawodowej przez biegłych lekarzy utrzymano w mocy zaskarżoną decyzję. A Sp. z o.o. w C. w skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach wniosła o uchylenie decyzji organu odwoławczego zarzucając jej naruszenie art. 7 k.p.a. poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności sprawy oraz naruszenie słusznego interesu strony poprzez wskazanie, że M. K. wykonywała u skarżącego pracę z przeciążeniami i monotypią ruchów w zakresie stawów nadgarstkowych. W odpowiedzi na skargę organ sanitarny wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Kontrola sądu administracyjnego, zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.) i art. 3 § 1 i § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.), zwanej dalej w skrócie jako p.p.s.a., polega na badaniu zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych. Kontrola ta sprowadza się do zbadania, czy w toku rozpoznania sprawy organy administracji publicznej nie naruszyły prawa materialnego i procesowego w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Na podstawie art. 134 § 1 p.p.s.a. w postępowaniu sądowoadministracyjnym obowiązuje zasada oficjalności. Zgodnie z jej treścią, sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to, że sąd zobowiązany jest do wzięcia z urzędu pod uwagę wszelkich naruszeń prawa, w tym także tych nie podnoszonych w skardze. Wymaga podkreślenia, że w rozpatrywanej sprawie organ II instancji prowadząc postępowanie, jak i wydając decyzję stosował art. 237 § 1 pkt 2 i 3 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy (Dz. U. z 1998 r. nr 21, poz. 94 z późn. zm.) oraz przepisy wydanego na jego podstawie rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. W konsekwencji ocena zgodności z prawem zaskarżonej decyzji nie może być dokonana bez uwzględnienia wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 19 czerwca 2008 r. (P 23/07, OTK-A 2008, Nr 5, poz. 82), w którym stwierdzono, że art. 237 § 1 pkt 2 i 3 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy, w zakresie, w jakim nie określają wytycznych dotyczących treści rozporządzenia oraz rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. - są niezgodne z art. 92 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. W uzasadnieniu wyroku Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że żaden z przepisów kodeksu pracy nie zawiera jakichkolwiek wytycznych dotyczących treści aktu wykonawczego oraz że takich wytycznych nie można zrekonstruować również z treści innej ustawy. Konsekwencją sformułowania takiego wniosku jest uznanie przez Trybunał niezgodności art. 237 § 1 pkt 2 i 3 K.p. z art. 92 ust. 1 Konstytucji, przez to, że zawarte w nim upoważnienie do wydania rozporządzenia nie określa wytycznych dotyczących treści tego aktu. Powoduje to skutki także w stosunku do ściśle powiązanego z nim rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r., które - jako oparte na niekonstytucyjnej delegacji ustawowej - jest również niezgodne z Konstytucją. Trybunał Konstytucyjny przyznał, że można wskazać argumenty przemawiające za zasadnością umieszczenia wykazu chorób zawodowych w rozporządzeniu. Takie rozwiązanie nie rodziłoby niebezpieczeństwa nadużyć ze strony władzy wykonawczej, gdyby w ustawie - zgodnie z art. 92 ust. 1 zdaniem drugim Konstytucji - były zawarte wytyczne wiążące Radę Ministrów przy tworzeniu katalogu chorób zawodowych. Przywołany wyrok Trybunału Konstytucyjnego został ogłoszony w Dzienniku Ustaw z dnia 2 lipca 2008 r. (Dz. U. Nr 116, poz. 740). Zatem utrata mocy obowiązującej wymienionych przepisów nastąpiła w dniu 3 lipca 2009 r. Z tą też chwilą, w opinii Sądu, orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego o niezgodności z Konstytucją RP aktu normatywnego, na podstawie którego została wydana ostateczna decyzja administracyjna, stanowi podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bowiem zgodnie z art. 145a § 1 K.p.a., można żądać wznowienia postępowania także wówczas, gdy Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności aktu normatywnego z Konstytucją, umową międzynarodową lub z ustawą, na podstawie którego została wydana decyzja. Stanowisko powyższe znajduje uzasadnienie w treści art. 190 ust. 4 Konstytucji RP, który statuuje zasadę wzruszenia ostatecznych rozstrzygnięć, jakie zapadły na podstawie przepisów uznanych przez Trybunał Konstytucyjny za niezgodne z Konstytucją RP. Wydanie aktu administracyjnego z powołaniem się na przepis ustawy, który został uznany za niezgodny z Konstytucją oraz na przepisy rozporządzenia, które są niezgodne z ustawą, oznacza wydanie aktu z naruszeniem przepisów wyższej rangi. Zasady te znaleźć muszą zastosowanie także w niniejszej sprawie. Co prawda zaskarżona decyzja została wydana jeszcze w czasie obowiązywania zakwestionowanych przez Trybunał Konstytucyjny przepisów ustawy i rozporządzenia, ale już po wydaniu przez Trybunał wyżej przywołanego jego wyroku, a więc już po obaleniu domniemania zgodności tych przepisów z Konstytucją RP. Mając na uwadze powyższe, skład orzekający w niniejszej sprawie uważa, że w sytuacji, gdy organ administracji uznaje dane schorzenie za chorobę zawodową powołując się na załącznik do niekonstytucyjnych przepisów rozporządzenia, należy odmówić zastosowania tych przepisów, gdyż sprawa powinna zostać rozpoznana na podstawie przepisów zgodnych z Konstytucją RP. Odmienne stanowisko byłoby sprzeczne z zasadami demokratycznego państwa prawnego oraz godziłoby w zaufanie obywatela do postępowania organów administracji. Zasadą jest, że sąd administracyjny uchyla decyzję, jeśli stwierdzi występowanie w sprawie przesłanek do wznowienia postępowania administracyjnego (por. m.in. wyrok NSA z dnia 11 sierpnia 1999 r., sygn. akt II SA 1027/99, Lex nr 4680 i wyrok WSA w Gdańsku z 21 czerwca 2006 r., III SA/Gd 282/06, Lex 203309). W konsekwencji, w oparciu o treść art. 178 Konstytucji RP oraz art. 4 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych, Sąd odmówił zastosowania przepisów aktu rangi podustawowej - rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. i działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. b p.p.s.a w związku z art. 145a k.p.a. uchylił zaskarżoną decyzję organu II instancji, nie znajdując podstaw do zastosowania art. 152 p.p.s.a. Należy podkreślić, że wobec odmowy zastosowania przepisów materialnych i procesowych stanowiących podstawę wydania zaskarżonej decyzji, jako niezgodnych z Konstytucją RP, Sąd nie dokonywał merytorycznej jej oceny. W tej sytuacji sprawa wymaga ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia w oparciu o nowy stan prawny ukształtowany w następstwie powołanego orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego, czyli znowelizowane przepisy Kodeksu pracy, wprowadzone ustawą z dnia 22 maja 2009 r. o zmianie ustawy - Kodeks pracy oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 99, poz. 825) oraz rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych (Dz. U. Nr 105, poz. 869), przy czym czynności dokonane w toku wszczętych postępowań pozostają skuteczne (§ 11 ust. 1 tego samego rozporządzenia).