IV SA/Gl 1232/17

Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach Andrzej Majzner po rozpoznaniu w dniu 2 lutego 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi J. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania Karty Dużej Rodziny w kwestii wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata postanawia: oddalić wniosek o przyznanie prawa pomocy; Wraz ze skargą z dnia 26 listopada 2017 r. J. S. złożył urzędowy formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata z urzędu. W treści tego formularza skarżący oświadczył, że zamieszkuje w domu należącym do swego wuja (przebywającego na stałe w Niemczech) i uiszcza alimenty na swoją byłą żonę oraz na zamieszkujące z nią dwie córki. Podniósł jednak, że alimenty te, w kwocie ogółem 2.300 zł przekraczają jego możliwości płatnicze, w związku z czym jest w stanie uiszczać 700 zł, zaś Komornik zajmuje mu w tych ramach wynagrodzenie, w następstwie czego pozostaje mu kwota netto zaledwie 482,43 zł. Strona dodała, że nie posiada zasobów pieniężnych, przedmiotów wartościowych ani nieruchomości - poza współwłasnością działki rolnej o pow. około 30 ar otrzymanej w darowiźnie, która to działka ze względu na nieregularny kształt, duży spad i położenie na moczarach jest nieatrakcyjna i trudna do spieniężenia. Następnie, odpowiadając na wezwanie do uzupełniania i uprawdopodobnienia danych ujętych we wniosku, skarżący nadesłał między innymi wyroki zasądzające od niego alimenty na rzecz byłej żony i dzieci, postanowienie komornika potwierdzające jego zaległości alimentacyjne na kwotę 4.814,46 zł, wyciągi bankowe obrazujące wysokość pobieranego przezeń wynagrodzenia (netto za ostatni miesiąc 535,79 zł), kopię umowy najmu (wynajmujący: A. i A. S.; kwota czynszu 300 zł) oraz wydruk z księgi przychodów i rozchodów dotyczący działalności gospodarczej, którą prowadzi w ramach spółki cywilnej wraz z ojcem – A. S. (średni dochód miesięczny z okresu listopada i grudnia 2017 r., pomniejszony o składkę zdrowotną wyniósł 1.188,93 zł, z czego na skarżącego posiadającego 35 % udziałów w tej spółce przypada 416,12 zł). Nadto, w nadesłanym piśmie procesowym datowanym na 19 stycznia 2018 r. wnioskodawca wywiódł, że korzysta z pomocy swoich rodziców w postaci wyżywienia (obiady) i prania odzieży oraz w zakresie regulowania opłat związanych z zamieszkiwanym domem (np. opłaty za energię elektryczną). Przedstawił także dokumenty źródłowe potwierdzające uiszczenie alimentów, w kwocie 700 zł na ręce B. S., a także czynszu i opłat za energię elektryczną i gaz. Odnośnie opłat za gaz strona oświadczyła, że choć uregulowała zaległości za okres od stycznia do lipca 2017 r. (do czego została zobowiązana sądowym nakazem zapłaty), to jednak ma zaległe faktury za ostatnie miesiące (jak wynika z przedłożonej kopii ostatniej faktury, należność do uregulowania wynosi 1.039,16 zł). W tym miejscu skarżący zaznaczył, że większość swoich zobowiązań reguluje przelewem z rachunku bankowego A. S., gdyż - jak wskazał - on sam ma blokadę na swym koncie i dlatego musi korzystać z konta ojca. Rozpoznając wniosek zważono, co następuje. W pierwszej kolejności należy odnotować, że przedmiotem skargi J. S. jest decyzja administracyjna wydana w przedmiocie Karty Dużej Rodziny, a zatem dotycząca materii z zakresu szeroko pojętej pomocy społecznej. Skarżący jest tu więc objęty zwolnieniem od kosztów sądowych z mocy samego prawa, na podstawie z art. 239 § 1 pkt 1 lit. a) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r.,poz. 1369 ze zm.) - zwanej dalej p.p.s.a. (stanowisko zbieżne z zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału IV z dnia 27 grudnia 2017 r. - karta nr 1 akt sprawy). W konsekwencji, wniosek strony o zwolnienie z obowiązku uiszczenia tych kosztów jest od samego początku bezprzedmiotowy i dlatego nie podlega rozpoznaniu. Odnosząc się natomiast do wniosku J. S. o ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika należy wskazać, że po myśli art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., przyznanie osobie fizycznej, prawa pomocy w zakresie częściowym (zgodnie z art. 245 § 3 p.p.s.a., mogącym obejmować między innymi ustanowienie adwokata lub radcy prawnego) następuje wtedy, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. O ewentualnym przyznaniu prawa pomocy przesądza zatem przesłanka zobiektywizowana, o czym świadczy słowo "wykazanie", które nakłada na stronę nie tylko powinność uprawdopodobnienia ale więcej, formułuje obowiązek wskazania przez nią obiektywnie zaistniałych przesłanek stanu rzeczywistego (por. P. Dobosz, Procedury administracyjne, model sądownictwa administracyjnego a "prawo pomocy" [w:] praca zbiorowa pod red. J. Stelmasiaka, J. Niczyporuka, S. Fundowicza, Polski model sądownictwa administracyjnego, Oficyna Wydawnicza VERBA s. c., Lublin 2003, s. 120). Oznacza to, że inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności, z których wnioskodawca zamierza wywieść skutki prawne leży po jego stronie, a rozstrzygnięcie wniosku zależy od tego, co zostanie przezeń udowodnione (por.: J. P. Tarno: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wyd. Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004, s. 319). Zważywszy powyższe uznano, że okoliczności niniejszej sprawy nie uzasadniają uwzględnienia zgłoszonego żądania albowiem skarżący nie zobrazował swojej sytuacji materialnej w sposób dostatecznie jasny i przekonujący. Jakkolwiek bowiem deklarował niskie dochody oraz zaległości płatnicze, to jednak istnieją istotne wątpliwości dotyczące jego faktycznego stanu majątkowego i rodzinnego. Należy w tym miejscu podkreślić, że w treści urzędowego formularza wniosku (rubryka nr 5) wyżej wymieniony oświadczył, iż "mieszka w domu od wujka, który na stałe mieszka w Niemczech", z kolei w rubryce nr 11 wskazał, że uiszcza czynsz, w kwocie 500 zł. Dokumenty źródłowe dotyczące opłat za energię elektryczną oraz za gaz wskazują, że chodzić tu ma o dom położony w O. przy ul[...] Wywody te pozostają jednak w sprzeczności z nadesłanymi przezeń następnie dokumentami źródłowymi. Odpowiadając na wezwanie do uzupełnienia wniosku skarżący nadesłał bowiem wprawdzie kopię umowy najmu, jednak nie domu lecz lokalu mieszkalnego (karty nr 51-53 akt sprawy). W umowie tej wskazana została inna kwota czynszu (300 zł), a równocześnie nie oznaczono w żaden sposób nieruchomości stanowiącej przedmiot najmu, nie określając jej powierzchni ani nawet adresu. Nadto trzeba zaznaczyć, że wnioskodawca podaje jako swój adres - nie tylko do korespondencji ale również zamieszkania - nieruchomość położoną w O. przy ul. [...] (patrz: rubryka nr 2.1 formularza "PPF"), zaś z nadesłanych przezeń przelewów bankowych (karty nr 42-46 akt sprawy) wynika, że pod adresem tym zamieszkuje również jego ojciec – A. S. Na fakt zamieszkiwania J. S. wraz z ojcem wskazuje także treść uzasadnienia dołączonego do akt sprawy wyroku Sądu Rejonowego w W. z dnia[...]. (vide: karta nr 34 wiersz 2 tych akt). W świetle powyższego przyjdzie stwierdzić, że pomiędzy oświadczeniami skarżącego a nadesłanymi przezeń dokumentami źródłowymi istnieje rozbieżność, która rzuca cień na wiarygodność jego wywodów, a w takiej sytuacji wniosek o przyznanie prawa pomocy nie może zostać uwzględniony. Nie można bowiem w sposób wolny od wątpliwości stwierdzić, pod jakim adresem skarżący rzeczywiście zamieszkuje, ani też, czy prowadzi gospodarstwo domowe sam czy z rodzicami. Tymczasem okoliczność ta ma w sprawie zasadnicze znaczenie albowiem zgodnie z utrwalonym stanowiskiem judykatury, rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy bierze się pod uwagę nie tylko majątek i dochody samego wnioskodawcy lecz również dochody i majątek osób prowadzących z nim wspólne gospodarstwo domowe, czy też w inny sposób wpływających na jego możliwości płatnicze (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 17 maja 2006 r., sygn. akt I OZ 657/06, publ. Lex nr 181557, z dnia 12 stycznia 2012 r., sygn. Akt I OZ 1105/11, z dnia 15 października 2013 r., sygn. akt I GZ 454/13 oraz z dnia 18 lutego 2014 r., sygn. akt I OZ 100/14 - wszystkie orzeczenia dostępne w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych - zwanej dalej CBOSA). Dodatkowo wątpliwości budzą oświadczenia wnioskodawcy o ponoszonych kosztach utrzymania. Z jednej strony bowiem skarżący wskazuje (jak już wspomniano powyżej), że uiszcza tytułem czynszu 500 zł, z kolei w przedłożona umowa najmu oraz przelew bankowy potwierdzają kwotę 300 zł. Równocześnie wnioskodawca, pomimo wyraźnego wezwania zawartego w piśmie z dnia 5 stycznia 2018 r. nie określił dostatecznie jasno wysokości pomocy finansowej otrzymywanej od rodziców. W tym zakresie wskazał jedynie, iż spożywa u rodziców posiłki i korzysta z prania (co nawiasem mówiąc również wskazuje pośrednio na prowadzenie z nimi wspólnego gospodarstwa domowego), jednak nie to było przedmiotem wezwania. W przywołanym piśmie z dnia 5 stycznia 2018 r. nie pytano bowiem o udzielane przez rodziców wsparcie w naturze (ani tym bardziej o jego wycenę), lecz o pomoc finansową, a w tym zakresie wnioskodawca ograniczył się jedynie do ogólnikowego stwierdzenia, że rodzice dodatkowo pomagają mu w - jak to określił - "kosztach utrzymania domu np. dopłaca do prądu". Skarżący nie wskazał tu żadnych kwot ani nie określił w sposób wyczerpujący, których konkretnych opłat pomoc ta ma dotyczyć (skoro opłatę za prąd wymienił tylko przykładowo). Brak wyjaśnień w niniejszym zakresie jest istotny tym bardziej, że - jak wynika z nadesłanych przez wnioskującego wyciągów bankowych - większość jego opłat jest regulowana przelewami z rachunku bankowego A. S., a w takiej sytuacji nie sposób ustalić, które z nich pokrywane są środkami należącymi do samego skarżącego, a które ze środków jego ojca. Mając na względzie powyższe stwierdzić przyjdzie, że wniosek strony nie mógł zostać załatwiony pozytywnie. Wypada bowiem podkreślić, że przyznanie prawa pomocy jest możliwe tylko i wyłącznie wówczas, gdy wnioskodawca przedstawi informacje dotyczące swojej sytuacji materialnej w sposób wyczerpujący i nie budzący żadnych wątpliwości. Obowiązkiem strony jest zatem wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle przesłanek określonych w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 4 lutego 2011 r., sygn. akt I FZ 458/10 - orzeczenie dostępne w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych). W niniejszej sprawie skarżący obowiązkowi temu nie sprostał i dlatego należało postanowić jak w sentencji, działając na podstawie przywołanego art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. w związku z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 tej ustawy.