IV SA/Gl 1232/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: , Przewodniczący Sędzia WSA Beata Kalaga- Gajewska, , , po rozpoznaniu w dniu 17 października 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi J. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania Karty Dużej Rodziny w kwestii wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata na skutek sprzeciwu od postanowienia starszego referendarza sądowego z dnia 6 września 2018 r. postanawia: utrzymać w mocy postanowienie starszego referendarza sądowego z dnia 6 września 2018 r. Wraz ze skargą J. S. (dalej w skrócie: "skarżący" lub "wnioskodawca") złożył urzędowy formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy. Postanowieniem z dnia 2 lutego 2018 r. starszy referendarz oddalił powyższy wniosek. W uzasadnieniu tego orzeczenia wskazano, że skarżący nie zobrazował swojej sytuacji materialnej i stanu rodzinnego w sposób dostatecznie jasny. Postanowienie z dnia 2 lutego 2018 r. zostało zaskarżone przez wnioskodawcę sprzeciwem. Po rozpoznaniu sprzeciwu Sąd postanowieniem wydanym w dniu 19 marca 2018 r. utrzymał w mocy orzeczenie starszego referendarza podzielając jego stanowisko. Wyrokiem z dnia 6 czerwca 2018 r. Sąd oddalił skargę w niniejszej sprawie. Następnie, w dniu 16 sierpnia 2018 r. skarżący złożył kolejny urzędowy formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. Zadeklarował przy tym dochód w kwocie 1.490 zł, z którego po dokonanych potrąceniach pozostaje do jego dyspozycji (jak wynika z przedłożonych dokumentów) - w zależności od danego miesiąca - od 515,19 zł do 950,19 zł oraz powołał się na znaczne obciążenia finansowe, a także na fakt, iż często korzysta z pomocy rodziców w zakresie pokrywania "kosztów podstawowych czynności życiowych" i w opłaceniu "kosztów domu". Podniósł również, iż w roku 2017 nie uzyskał dochodu z tytułu udziału w spółce cywilnej. Wraz z wnioskiem przedstawił kolejną kopię umowy najmu nieruchomości mającej stanowić jego miejsce zamieszkania różniącą się od kopii nadesłanej przy poprzednim wniosku. Postanowieniem z dnia 6 września 2018 r. starszy referendarz sądowy ponownie oddalił wniosek o przyznanie prawa pomocy. W uzasadnieniu zaznaczył, że w tej samej sprawie prawomocnym postanowieniem z dnia 2 lutego 2018 r. oddalono wcześniejszy wniosek o przyznanie prawa pomocy w tożsamym zakresie, a postanowienie to zostało następnie utrzymane w mocy przez Sąd. W tym kontekście należy podkreślił, iż zgodnie z art. 164 p.p.s.a., postanowienie wydane na posiedzeniu niejawnym wiąże od chwili, w której zostało podpisane wraz z uzasadnieniem, zaś stosownie do treści art. 165 tej ustawy, postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Ewentualne uwzględnienie kolejnego wniosku skarżącego, w którym domaga się on ustanowienia adwokata stanowiłoby zatem odstąpienie od oceny sformułowanej w powyższym postanowieniu, a to byłoby możliwe tylko w przypadku zmiany okoliczności stanowiących przesłankę zawartego w nim rozstrzygnięcia. W ocenie referendarza wniosek taki mógłby zostać uwzględniony wyłącznie wówczas, gdyby skarżący rozwiał w sposób przekonujący wątpliwości odnośnie swojej sytuacji rodzinnej (a co za tym idzie materialnej) przedstawiając nowe okoliczności lub dowody bądź udzielając nowych wyjaśnień, które mogłyby te wątpliwości usunąć. Tymczasem referendarz stwierdził, że wnioskodawca nie tylko wymogu tego nie zachował, lecz istniejące wątpliwości jeszcze spotęgował. Składając nowy wniosek oparł się bowiem zasadniczo na argumentacji podobnej do tej, którą podnosił wcześniej, nie wskazując nowych, istotnych dla rozstrzygnięcia faktów ani nowych przekonujących dowodów mogących wyjaśnić kwestię, która zaważyła na wcześniejszej odmowie przyznania mu prawa pomocy, a co więcej - do wniosku tego dołączył kolejną kopię umowy najmu nieruchomości mającej stanowić jego miejsce zamieszkania (vide: karty nr 15-17 załącznika do akt sprawy), która wyraźnie różni się w swojej treści od kopii, którą nadesłał uprzednio (patrz: karty nr 51-53 akt sądowych). Choć bowiem na obu tych kopiach widnieje ta sama data (1 stycznia 2015 r.) i mają one być kopiami tej samej umowy, ich treść jest różna, gdyż pierwsza zawiera niewypełnione rubryki dotyczące adresu i powierzchni wynajmowanej nieruchomości oraz adresów zamieszkania wynajmujących ani najemcy, podczas gdy w drugiej rubryki te są wypełnione. W złożonym na postanowienie z dnia 6 września 2018 r. sprzeciwie skarżący oświadczył, że jego sytuacja uległa pogorszeniu, bowiem spółka, w której jest udziałowcem w uzyskała stratę z działalności gospodarczej. Dodał, że obecnie jego jedynym dochodem jest dochód ze stosunku pracy w A S. A. Wskazał, że jego dochód za 3 ostatnie miesiące wyniósł 2150 zł brutto (1649 zł netto), co powoduje, że po potrąceniu alimentów przez komornika w kwocie 910 zł pozostaje mu na życie 550,19 zł. Skarżący dodał, że żyje w nędzy i ubóstwie oraz że jest zmuszony zapożyczać się u przyjaciół i rodziny. Ponadto poinformował, że mieszka w domu wuja na stałe przebywającego w Niemczech oraz że w opłatach pomagają mu rodzice. Wskazał, że nie prowadzi wspólnego gospodarstwa z ojcem, a o fakcie powadzenia odrębnego gospodarstwa świadczy umowa najmu oraz rachunki za prąd wystawiane przez Tauron. Z kolei podanie adresu rodziców jako adresu korespondencyjnego wynika ze względów praktycznych. Jednocześnie skarżący oświadczył, że znaczne kwoty przekazuje na rehabilitację córki. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm., dalej jako: "P.p.s.a."), rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 P.p.s.a.). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (art. 260 § 3 P.p.s.a.). Zgodnie z art. 243 § 1 P.p.s.a., stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Według art. 245 § 1 i § 2 P.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Poza tym przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a.). Powołując się na aktualne orzecznictwo sądów administracyjnych należy zauważyć, że obowiązek zapewnienia skutecznego dostępu do sądu nie oznacza konieczności zagwarantowania stronom bezwarunkowego prawa do uzyskania bezpłatnej pomocy prawnej ani prawa do zwolnienia od kosztów sądowych. Wymóg ponoszenia kosztów postępowania nie stanowi ograniczenia prawa do sądu i jest usprawiedliwiony koniecznością zapewnienia właściwego funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi jest formą jej finansowania z budżetu państwa i przez to powinno sprowadzać się jedynie do przypadków, w których strona nie posiada rzeczywiście środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym i wykaże to w sposób przekonywujący (por. postanowienie NSA z dnia 22 stycznia 2015 r., sygn. akt II GZ 935/14, LEX nr 1628836). Zdaniem Sądu wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż w dalszym ciągu istnieją uzasadnione wątpliwości w zakresie tego, czy skarżący prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe, czy też prowadzi je razem ze swoimi rodzicami. Skarżący stoi na stanowisku, że samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe, a jednocześnie przyznaje, że rodzice udzielają mu pomocy na przykład w postaci wyżywienia oraz pomocy w praniu. Nadto rachunki są opłacane z konta ojca skarżącego. Zdaniem Sądu okoliczności sprawy wskazują na wątpliwości co do samodzielnego prowadzenia przez skarżącego gospodarstwa domowego i zaprzeczają oświadczeniom skarżącego w tym zakresie. Należy wskazać, że dla oceny, czy strona jest w stanie ponieść koszty postępowania, istotne znaczenie mają okoliczności dotyczące sytuacji rodzinnej i majątkowej oraz wysokość dochodów strony i jej rodziny. Strona musi wykazać nie tylko swoją sytuację majątkową, ale również sytuację majątkową innych członków rodziny, którzy pozostają z nią we wspólnym gospodarstwie domowym bądź są zobowiązani do jej alimentacji (art. 252 P.p.s.a.). Przepisy Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (K. r. i o.) regulujące stosunki między małżonkami i między rodzicami i dziećmi nakładają na małżonków, rodziców i dzieci określone obowiązki alimentacyjne (art. 128 K.r.i o.). W orzecznictwie zarówno sądów administracyjnych, jak i sądów powszechnych do obowiązków tych zalicza się nie tylko utrzymanie, ale również pomoc w opłaceniu kosztów postępowania sądowego, toczonego przez osobę uprawnioną do alimentacji (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 15 maja 1989 r., sygn. akt II CZ 80/89, opubl. w Lex pod nr 8963 i z dnia 5 maja 1967 r., sygn. akt I CZ 37/67, opubl. w Lex pod nr 6155, postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 71/04, opubl. w ONSA i WSA z 2005 r., nr 1, poz. 8). Ponadto obowiązek alimentacyjny nie został w żaden sposób ograniczony w czasie przez ustawodawcę i występuje także po uzyskaniu przez dziecko pełnoletności. Rodzice i dzieci obowiązani są bowiem wspierać się wzajemnie na co wskazuje wyraźnie art. 87 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Mając powyższe na uwadze, Sąd na podstawie art. 260 § 1 i § 2 P.p.s.a. utrzymał w mocy zaskarżone orzeczenie.