IV SA/Gl 126/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Wiesław Morys (spr.) Sędziowie WSA Beata Kalaga-Gajewska NSA Tadeusz Michalik Protokolant sekr. sąd. Agnieszka Wita po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 grudnia 2005 r. sprawy ze skargi I. B. na decyzję Wojewody Ś. z dnia [...]r., nr [...] w przedmiocie zasiłku dla bezrobotnych uchyla zaskarżoną decyzję i utrzymaną nią w mocy decyzję Prezydenta Miasta Z. z dnia [...]r., nr [...]. 2 W wyniku rejestracji I.B. w Powiatowym Urzędzie Pracy w Z. w dniu [...]r., Prezydent Miasta Z. decyzją z tej daty uznał ją za osobę bezrobotną. Następnie decyzją z dnia [...]r. organ ten, na podstawie art.6 pkt 6 lit.b oraz art.27 ust.1 pkt 4 i ust.3 ustawy z dnia 14 grudnia 1994 r. o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu (Dz. U. z 2003 r., Nr 58, poz.514), odmówił przyznania jej zasiłku dla bezrobotnych. W uzasadnieniu tej ostatniej decyzji wskazał, iż świadczenie to przysługuje bezrobotnemu, który w okresie 6 miesięcy przed zarejestrowaniem się spowodował rozwiązanie ze swej winy stosunku pracy (stosunku służbowego) dopiero po 180 dniach. Zatem przyjąć należy, iż zaliczył I.B. do takiej kategorii bezrobotnych. W odwołaniu domagała się ona zmiany tej decyzji poprzez przyznanie jej zasiłku od daty rejestracji. Naprowadziła bowiem na wadliwy pogląd organu pierwszej instancji, wedle którego stosunek służbowy, w jakim pozostawała będąc funkcjonariuszem celnym został rozwiązany z jej winy bez wypowiedzenia. Wskazała, że decyzją z dnia [...]r. Dyrektor Izby Celnej w K. zwolnił ją ze służby stałej na podstawie art.25 ust.1 pkt 8a ustawy z dnia 24 lipca 1999 r. o Służbie Celnej (Dz. U. Nr 72, poz.902 ze zm.), czyli z powodu wniesienia przeciwko niej aktu oskarżenia o czyn z art. [...] k.k.. Wszak w jej ocenie fakt ten nie wypełnia przesłanek powołanego przez organ przepisu art.27 ust.1 pkt 4 ustawy o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu. Wniesienie aktu oskarżenia nie może być bowiem utożsamiane z zawinieniem, o jakim mówi przepis art.52 kodeksu pracy. Dopóki bowiem pracownik nie zostanie skazany prawomocnym wyrokiem karnym, dopóty niepodobna przypisywać mu winy za popełnienie zarzucanego aktem oskarżenia przestępstwa, a zatem też zawinionego rozwiązania stosunku służbowego. Poza tym odwołująca się wskazała, iż złożyła wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy jej zwolnienia. Zaskarżoną decyzją, na zasadzie art.27 ust.1 pkt 4 i ust.2 pkt 3 ustawy o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu oraz art.138§1 pkt 1 k.p.a., utrzymano powyższą decyzję w mocy. W jej uzasadnieniu Wojewoda Ś. przedstawił stan faktyczny i prawny sprawy, prezentując pogląd, wedle którego sposób rozwiązania stosunku służbowego, w jakim pozostawała odwołująca się przed zarejestrowaniem w urzędzie pracy równoznaczny jest z zawinioną utratą uprawnień koniecznych do wykonywania pracy na zajmowanym stanowisku, przeto winien być traktowany jako przyczyna rozwiązania stosunku służbowego bez wypowiedzenia z winy pracownika. W jego przekonaniu stosunek służbowy funkcjonariusza celnego jest specyficznym stosunkiem pracy, którego trwanie jest wykluczone w razie wniesienia przeciwko funkcjonariuszowi aktu oskarżenia o [...]. W konsekwencji czego kwestionowane rozstrzygnięcie uznał za zasadne, a odwołanie za chybione. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skarżąca domagała się uchylenia tej decyzji, akcentując okoliczności poprzednio podniesione, a nadto wskazując, że decyzja zwalniająca ją ze służby jest dotknięta wadą nieważności, gdyż zapadła w oparciu o niekonstytucyjne przepisy. Będą one przedmiotem kontroli przez Trybunał Konstytucyjny, toteż do czasu wydania przezeń wyroku, w jej cenie, organy winny zawiesić postępowanie. Ponownie powołała się na zasadę domniemania niewinności, eksponując pogląd, wedle którego wniesienie aktu oskarżenia nie jest dowodem winy, zatem nie można traktować decyzji zwalniającej ją ze służby z tego powodu jako aktu rozwiązującego stosunek służbowy z winy pracownika bez wypowiedzenia. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując argumenty zawarte w uzasadnieniu kwestionowanego rozstrzygnięcia. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Skarga musiała odnieść skutek, aczkolwiek zasadniczo z powodów w niej nie podniesionych, a branych pod rozwagę z urzędu. Jednakowoż w pierwszej kolejności wymaga wyjaśnienia, że stosownie do treści art.1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) sądy te powołane są do kontroli zgodności z prawem poddanych ich kognicji aktów administracyjnych. Zatem w toku postępowania badają czy owe akty nie uchybiają przepisom prawa materialnego lub procesowego w stopniu mającym lub mogącym mieć wpływ na wynik sprawy albo dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (p. art.145 §1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ). Kontrolują również, czy owe akty nie są dotknięte kwalifikowaną wadą prawną uzasadniającą ich nieważność (p. art.145 §1 pkt 2 tej ustawy). Przy czym, w myśl art.134 §1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi sądy te nie są związane zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Stosownie do brzmienia art.135 tej ustawy władne są zastosować przewidziane nią środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych w postępowaniach w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeśli jest to niezbędne do końcowego jej załatwienia. Oceniając zgodność z prawem zaskarżonej decyzji oraz decyzji utrzymanej nią w mocy w tych ramach niepodobna było przejść do porządku nad istotnymi zastrzeżeniami odnoszącymi się do poprawności poglądu prawnego wyrażonego przez organy orzekające w sprawie. A jeżeli miały one wpływ na wynik sprawy, zapadłe decyzje podlegały uchyleniu. Skarżąca legitymuje się ostateczną decyzją przyznającą jej status osoby bezrobotnej. Osoby takie mogły nabyć prawo do zasiłku dla bezrobotnych, jeżeli spełniły określone w przepisach ustawy o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu wymogi. Skarżąca je wypełniła, wszak organy stanęły na stanowisku, że w sprawie winien znaleźć zastosowanie przepis art.27 ust.1 pkt 4 cytowanej ustawy, wedle którego zasiłek ten przysługuje jej po upływie 180 dni od daty rejestracji (nie zaś po upływie 7 dni od tej daty), bowiem uznały, iż w okresie 6 miesięcy przed zarejestrowaniem się w powiatowym urzędzie pracy skarżąca spowodowała rozwiązanie ze swej winy stosunku służbowego bez wypowiedzenia. Ze stanowiskiem tym nie sposób się zgodzić. Racje mają organy orzekające, iż przywołane uregulowanie nawiązuje do przepisu art.52 k.p., który upoważnia do rozwiązania umowy o pracę bez wypowiedzenia z winy pracownika w razie: 1. ciężkiego naruszenia przez pracownika podstawowych obowiązków pracowniczych, 2. popełnienia przez pracownika w czasie trwania umowy o pracę przestępstwa, które uniemożliwia dalsze zatrudnianie go na zajmowanym stanowisku, jeżeli przestępstwo to jest oczywiste lub zostało stwierdzone prawomocnym wyrokiem, 3. zawinionej przez pracownika utraty uprawnień koniecznych do wykonywania pracy na zajmowanym stanowisku. Racje też mają twierdząc, że skarżąca pozostawała przed rejestracją w stosunku służbowym, który można nazwać "specyficznym". Pełniła bowiem służbę jako funkcjonariusz celny, który podlega szczególnym rygorom i korzysta ze szczególnych przywilejów. Po myśli art.10 ust.1 ustawy z dnia 24 lipca 1999 r. o Służbie Celnej stosunek służbowy funkcjonariusza celnego powstaje w drodze mianowania. Przeto, jakkolwiek - jak głosi art.2 k.p. - również taki stosunek należy do kręgu stosunków pracy w rozumieniu tego aktu prawnego, co koreluje z treścią art.76 k.p. stanowiącego, iż stosunek pracy nawiązuje się na podstawie mianowania w przypadkach określonych w odrębnych przepisach, to jednak – zgodnie z zasadą wyrażoną w art.5 k.p. – przepisy kodeksu pracy w odniesieniu do omawianej grupy pracowników stosuje się wyłącznie w zakresie nie uregulowanym przepisami szczególnymi. Tymi przepisami dotyczącymi skarżącej jest przywołana powyżej pragmatyka celna. W ocenie obecnego składu Sądu przepisy kodeksu pracy do stosunku służbowego funkcjonariuszy celnych znajdują wyjątkowe zastosowanie; nie mają natomiast żadnego zastosowania w zakresie sposobu i trybu ustania tego stosunku. Podobne stanowisko w odniesieniu do mianowanych pracowników samorządowych zajął Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 18 kwietnia 2001 r., sygn. akt I PKN 371/00 (OSNP 2003r., nr 3, poz.66). Godzi się bowiem zwrócić uwagę na fakt, iż w cytowanej ustawie o Służbie Celnej znalazło się uregulowanie dotyczące stosunku służbowego funkcjonariuszy celnych, które co do jego ustania należy uznać za wyczerpujące. Zawarte są w niej rozdziały o nawiązaniu, zmianie i ustaniu tego stosunku, stanowiskach kierowniczych, zawieszeniu w służbie, czasie służby, obowiązkach i uprawnieniach funkcjonariuszy celnych, ich uposażeniu i innych świadczeniach oraz postępowaniu dyscyplinarnym, wreszcie rozstrzyganiu sporów o roszczenia ze stosunku służbowego. Z tej przyczyny odwołanie się do przepisów kodeksu pracy w zakresie oceny charakteru rozwiązania stosunku służbowego skarżącej jest chybione. W sytuacji, w której całościowe uregulowanie ustania stosunku służbowego znalazło się w akcie szczególnym, niedopuszczalne było sięganie do przepisów kodeksu pracy. Przepis art.27 ust.1 pkt 4 ustawy o zatrudnieniu ... akcentuje winę pracownika w spowodowaniu rozwiązania stosunku pracy (stosunku służbowego) bez wypowiedzenia. Przeto intencją ustawodawcy było obciążenie negatywnymi skutkami osób, które zawiniły w rozwiązaniu stosunku pracy. Element zawinienia niekoniecznie wszak musi tu oznaczać winę w rozumieniu przepisów prawa karnego, jak też nie musi być wiązany ze skazaniem, a więc konstytucyjna zasada domniemania niewinności na gruncie art.52 k.p. nie ma tu charakteru absolutnego. Świadczy o tym zarówno brzmienie punktu 1§1, który zupełnie pomija kwestię skazania, a więc uprawnia pracodawcę do samodzielnego ustalenia i rozważenia wypełnienia jego przesłanek, jak też punkt 3, który traktuje o utracie uprawnień koniecznych do wykonywania dotychczasowej pracy, nie łącząc owej utraty z jakimkolwiek orzeczeniem. Stwierdzenia wyrokiem przepisy wymagają tylko w razie popełnienia przestępstwa, aczkolwiek łagodzą ten wymóg wówczas, gdy przestępstwo było oczywiste. W judykaturze wielokrotnie akcentowano, iż ciężkie naruszenie podstawowych obowiązków pracowniczych ma miejsce wówczas, gdy działanie lub zaniechanie pracownika cechuje wina umyślna lub rażące niedbalstwo albo co najmniej zła wola (p. wyrok Sądu Apelacyjnego w Poznaniu z dnia 30 listopada 2000 r., sygn. akt III APa 85/00 – Prawo Pracy 2002 r., nr 3, str.38, oraz wyrok Sądu Najwyższego z dnia 21 września 2005 r., sygn. akt II PK 305/04 – Prawo Pracy 2005 r., nr 10, str.34). Przenosząc te rozważania na grunt przepisów ustawy o Służbie Celnej, należy wyrazić pogląd, wedle którego charakter ustania stosunku pracy opisany w art.52§1 k.p. mogłyby nosić akty zwolnienia ze służby funkcjonariuszy celnych co najwyżej mające za podstawę takie same bądź podobne przyczyny obligatoryjnego zwolnienia ze służby. Tymczasem wśród powodów zwolnienia sprecyzowanych w przepisie art.25 tej ustawy takich podstaw próżno szukać. Ewentualne podobieństwo można dostrzec w punkcie 3 ust.1 tego przepisu, albo w punkcie 8, nadto w art.26 regulującym fakultatywne przyczyny zwolnienia ze służby, a to przykładowo w punkcie 2. Jednakowoż musiałoby to zostać wyraźnie określone, gdyż powyższe okoliczności podlegają badaniu wyłącznie przez pracodawcę w postępowaniu w przedmiocie zwolnienia ze służby. Natomiast organy zatrudnienia orzekające w zakresie uprawnień do świadczeń przewidzianych dla osób bezrobotnych nie są władne do dokonywania ustaleń dotyczących przyczyn zwolnienia ze służby funkcjonariusza celnego, ani do oceny charakteru zwolnienia, w szczególności w zakresie zawinienia zwolnienia przez pracownika, ponad treść dokumentów wydanych przez ich pracodawców. Skarżąca została zwolniona na podstawie art.25 ust.1 pkt 8a, przy czym z mocy art.81 ust.1a ustawy o Służbie Celnej, złożenie wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy nie wstrzymuje wykonania decyzji, co oznacza, że przymiot wykonalności uzyskuje ona z dniem wydania (doręczenia). Przeto chybione są wywody skargi co do skuteczności decyzji z dnia [...]r.. Nietrafne są także twierdzenia odnoszące się do niekonstytucyjności tego przepisu, albowiem Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 19 października 2004 r., sygn. akt K 1/04 (OTK-A 2004 r., nr 9, poz.93) stwierdził zgodność z Konstytucją tego przepisu i przepisów go wprowadzających. Zwolnienie ze służby w omawianym trybie następuje w wypadku wniesienia aktu oskarżenia o [...]. Poza sporem pozostaje kwestia wniesienia takiego aktu oskarżenia przeciwko skarżącej. Przeto rozważenia wymaga czy wypełnia ono znamiona przepisu art.27 ust.1 pkt 4 ustawy o zatrudnieniu... W przekonaniu obecnego składu Sądu – nie. Taki sposób ustania stosunku służbowego nie jest równoznaczny z przyczynami opisanymi w art.52 k.p., trudno jest też przypisać zawinienie w uchybieniach obowiązków służbowych funkcjonariuszowi objętemu decyzją o zwolnieniu w tym trybie, szczególnie gdy innych ustaleń dopuszczalnych na gruncie obowiązujących przepisów, a prowadzących do zwolnienia ze służby pracodawca nie podaje. Natomiast, jak to wyżej wskazano, organy zatrudnienia do ich poczynienia nie są uprawnione. Akt oskarżenia nie korzysta z przymiotu skuteczności, bo wymaga niejako potwierdzenia przez sąd. Nie uchyla zatem zasady domniemania niewinności. W opinii Sądu przepis art.25 ust.1 pkt 8a cytowanej ustawy jest przepisem o charakterze wyjątkowym, którego interpretacja i stosowanie z tej przyczyny winny być zawężające. Przepis ten odnosi się wyłącznie do podstawy zwolnienia ze służby funkcjonariusza celnego. Dalej idące skutki, w ocenie Sądu, nie były zamierzone przez ustawodawcę, a w sytuacji, w której brak jest jednoznacznej normy pozwalającej na ich rozciągnięcie na inną materię, niepodobna przyjąć dopuszczalności jego oddziaływania na gruncie przepisów ustawy o zatrudnieniu... z identycznym skutkiem, co ustanie stosunku pracy w trybie art.52 k.p.. W konsekwencji czego zwolnienie ze służby funkcjonariusza celnego na podstawie art.25 ust.1 pkt 8a ustawy z dnia 24 lipca 1999 r. o Służbie Celnej (Dz. U. z 2004 r. Nr 156, poz.1641) nie może prowadzić do zastosowania względem niego przepisu art.27 ust.1 pkt 4 ustawy z dnia 14 grudnia 1994 r. o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu (Dz. U. z 2003 r. Nr 58, poz.514 ze zm.). Niepodobna dopatrzyć się bowiem wyczerpania przesłanek zawinienia w rozwiązaniu stosunku służbowego w tym trybie, pomijając już nawet wątpliwość czy można mówić w takiej sytuacji o rozwiązaniu go bez wypowiedzenia. A już zupełnie błędne jest twierdzenie organu o zawinionej utracie uprawnień koniecznych do wykonywania pracy na zajmowanym stanowisku. Podobny wyraził już tutejszy Sąd w wyroku z dnia 5 grudnia 2005 r., sygn. akt IV SA/Gl 289/04 (nieprawomocnym i niepublikowanym). Mając na uwadze przytoczone wywody Wojewódzki Sąd Administracyjny na mocy art.145§1 pkt 1 lit. a i art.135 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji niniejszego wyroku. Wyrzeczenie w trybie art.152 pominięto z uwagi na charakter zapadłych decyzji. ----------------------- 6