IV SA/Gl 1324/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia WSA Teresa Kurcyusz-Furmanik Sędziowie Sędzia WSA Beata Kalaga-Gajewska Sędzia WSA Edyta Żarkiewicz-Kunicka (spr.) Protokolant Paulina Nowak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 września 2012 r. sprawy ze skargi M. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu wypłaconej zaliczki alimentacyjnej uchyla zaskarżoną decyzję. Decyzją z dnia [...] Nr [...] Kierownik OPS w L., po rozpatrzeniu wniosku M. K. odmówił umorzenia należności z tytułu wypłaconej zaliczki alimentacyjnej. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ wskazał, że jedyną podstawą umorzenia należności otrzymanych przez osobę uprawnioną z tytułu wypłaconej zaliczki alimentacyjnej jest art. 30 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K., po rozpoznaniu odwołania M. K., decyzją z dnia [...] Nr [...] na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a., utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu organ odwoławczy podniósł, że na podstawie art. 16 ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej - obowiązującej do 1.10.2008 r. - organ właściwy wierzyciela mógł umorzyć należności dłużnika alimentacyjnego z tytułu wypłaconych zaliczek, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną tych osób. Jednakże z dniem 1.10.2008 r. weszła w życie ustawa z dnia 7.09.2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, która w art. 47 przewidywała, że traci moc ustawa z dnia 22.04.2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej, z wyjątkiem art. 17 ust. 5, który traci moc z dniem 1 grudnia 2008 r. Organ odwoławczy wskazał, że z uwagi na to, iż ustawa o pomocy osobom uprawnionym do alimentów nie zawiera przepisów przejściowych, pozwalających na stosowanie przepisów ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej, w sprawach dotyczących umorzenia należności dłużnika alimentacyjnego z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych, należy stosować przepisy aktualnie obowiązujące tj. ustawę o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. W tym zakresie podkreślił, że zgodnie z art. 30 ust. 1 tej ustawy, organ właściwy dłużnika może umorzyć należności, o których mowa w art. 28 ust. 1 pkt 1, 2 i 4 ustawy, w łącznej wysokości: - 1) 30 %, jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 3 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów; - 2) 50 %, jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 5 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów; - 3) 100 % jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 7 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów. Ponadto organ odwoławczy dodał, że na podstawie art. 30 ust. 2 cytowanej ustawy, organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną. Następnie organ odwoławczy stwierdził, że przepisy ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów przewidują możliwość umorzenia należności z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego na podstawie art. 30 ust. 1 i art. 30 ust. 2 cytowanej ustawy, a należności powstałych z tytułu zaliczki alimentacyjnej - tylko na podstawie art. 30 ust. 1 tej ustawy. W podsumowaniu organ wskazał, że aktualnie obowiązujące przepisy nie pozwalają na umorzenie należności powstałych z tytułu zaliczki alimentacyjnej na podstawie oceny sytuacji dochodowej i rodzinnej dłużnika. Dodał, że z akt sprawy wynika, iż skarżący nie spełnił przesłanek określonych w art. 30 ust. 1 wyżej wymienionej ustawy. W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, M. K. wniósł o uchylenie decyzji organu odwoławczego. W uzasadnieniu przedstawił swoją obecną sytuację materialną oraz zdrowotną. Organ odwoławczy w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na podstawie art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 z późn. zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości w zakresie swojej właściwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym § 2 cytowanego przepisu stanowi, iż kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Natomiast zgodnie z art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270), zwanej dalej P.p.s.a. Sąd, uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla zaskarżoną decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi; naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Ponadto stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 K.p.a. lub w innych przepisach, albo stwierdza ich wydanie z naruszeniem prawa. W wyniku przeprowadzenia kontroli pod względem zgodności z prawem, Sąd stwierdził, że przy wydaniu zaskarżonej decyzji zostały naruszone przepisy prawa materialnego w zakresie wykładni art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów ( Dz.U. z 2009 r. Nr 1 poz. 7 ze zm.), a wobec tego skarga zasługiwała na uwzględnienie. Na wstępie podkreślenia wymagało, że zgodnie z art. 30 ust. 1 tej ustawy, organ właściwy dłużnika może umorzyć należności, o których mowa w art. 28 ust. 1 pkt 1, 2 i 4 ustawy, w łącznej wysokości: - 1) 30 %, jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 3 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów; - 2) 50 %, jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 5 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów; - 3) 100 % jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 7 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów. Natomiast na podstawie art. 30 ust. 2 cytowanej ustawy, organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną. W przedmiotowej sprawie bezspornie ustalone zostało, że zaległości alimentacyjne skarżącego pochodzą z tytułu zaliczek alimentacyjnych wypłaconych w trybie ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej. Ponadto ustalono, że nie zostały spełnione przesłanki z art. 30 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, dotyczące skuteczności egzekucji alimentów. Natomiast wniosek skarżącego został złożony w dniu 22 maja 2011 r., a więc w okresie obowiązywania ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, która weszła w życie z dniem 1 października 2008 r. Jak zatem trafnie stwierdził organ odwoławczy, z uwagi na to, iż ustawa o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, nie zawiera przepisów przejściowych, pozwalających na stosowanie przepisów ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej w sprawach dotyczących umorzenia należności dłużnika alimentacyjnego z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych, należy w tych sprawach stosować przepisy aktualnie obowiązujące tj. ustawę o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Nieprawidłowa jest jednakże ocena organu, według której zastosowanie w sprawie może mieć wyłącznie przepis art. 30 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, a nie może być zastosowana regulacja art. 30 ust. 2 tej ustawy. Jak bowiem podkreśla się w orzecznictwie, użycie przez ustawodawcę w art. 30 ust. 2 ustawy określenia "świadczenia z funduszu alimentacyjnego", nie oznacza możliwości umorzenia w tym trybie jedynie należności wypłaconych wierzycielowi alimentacyjnemu w oparciu o przepisy obowiązującej ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Wynika to z faktu, że fundusz alimentacyjny i świadczenia z niego wypłacane istniały również pod rządami ustawy z dnia 18 lipca 1974 r. o funduszu alimentacyjnym (t.j. Dz.U. z 1991 r. nr 45 poz. 200 ze zm.). Literalne zatem odczytanie art. 30 ust. 2 musiałoby prowadzić do wniosku, że możliwość umorzenia należności dotyczy świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego obecnego i dawnego z pominięciem zaliczek alimentacyjnych. Tego rodzaju interpretacja w sposób nieuzasadniony dyskryminowałaby natomiast jedną kategorię dłużników alimentacyjnych. Ponadto stosowanie przepisów nowego prawa do należności powstałych pod rządami przepisów obowiązujących poprzednio, wymaga konsekwentnego uznania, że wskazana regulacja obejmuje określone stany faktyczne w swym całokształcie (por. wyrok WSA w Krakowie z dnia 12 stycznia 2012 r., sygn. akt III SA/Kr 505/11). Podzielając powyższy pogląd stwierdzić zatem należało, że zakresem zastosowania zarówno przepisu art. 30 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów jak i regulacji art. 30 ust. 2 tej ustawy, objęte są także należności z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych (podobnie: Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 18 marca 2011 r. sygn. akt I OSK 2064/10 i w wyroku z dnia 16 listopada 2011 r. sygn. akt I OSK 1095/11, WSA w Lublinie w wyroku z dnia 25 listopada 2010 r. sygn. akt II SA/Lu 559/10, WSA w Łodzi w wyroku z dnia 15 kwietnia 2011 r. sygn. akt II SA/Łd 289/11, WSA w Gliwicach w wyroku z dnia 9 lutego 2012 r. sygn. akt IV SA/Gl 175/11, WSA w Krakowie w wyroku z dnia 31 maja 2012 r. sygn. akt III SA/Kr 681/11). Co do powyższej kwestii Sąd nie podzielił zatem linii orzeczniczej, według której, w sprawach dotyczących umorzenia należności dłużnika alimentacyjnego z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych, może mieć zastosowanie wyłącznie przepis art. 30 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, a nie art. 30 ust. 2 tej ustawy. W tym zakresie podkreślenia wymaga, że Naczelny Sąd Administracyjny, w wyżej wymienionym wyroku z dnia 16 listopada 2011 r. sygn. akt I OSK 1095/11 wskazał, że nie podzielił stanowiska dotyczącego zakresu stosowania art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów przedstawionego w wyroku NSA z dnia 27 października 2010 r. sygn. akt I OSK 980/10, jako opartego jedynie na wykładni językowej analizowanego przepisu. W uzasadnieniu wyroku z dnia 16 listopada 2011 r., Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że biorąc pod uwagę uregulowania prawne obowiązujące dotychczas oraz art. 2 i 32 Konstytucji, zgodnie z którymi Rzeczpospolita Polska jest demokratycznym państwem prawnym, urzeczywistniającym zasady sprawiedliwości społecznej, wszyscy są wobec prawa równi i mają prawo do równego traktowania przez władze publiczne, uznał, że norma art. 30 ust. 2 pod pojęciem " z funduszu alimentacyjnego" obejmuje również należności powstałe pod rządami ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej, czyli z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych. Podkreślił, że brak takiej prokonstytucyjnej wykładni art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów spowodowałby, nieuzasadnione pozbawienie dłużników alimentacyjnych, których należności powstały w związku z wypłatą zaliczek alimentacyjnych, możliwości ubiegania się o umorzenie powstałych należności z uwagi na sytuację życiową i dochodową dłużnika, w sytuacji, w której pozostali dłużnicy alimentacyjni (których należności powstały pod rządami ustawy z dnia 18 lipca 1974 r. o funduszu alimentacyjnym oraz ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów) nadal taką możliwość posiadają. Wojewódzki Sąd Administracyjny w składzie orzekającym w niniejszej sprawie, powyższy pogląd Naczelnego Sądu Administracyjnego w pełni podzielił. Wobec tego - na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a P.p.s.a. - uchylił zaskarżoną decyzję. Nie ulega bowiem wątpliwości, że zastosowanie przez organ wyłącznie językowej wykładni wymienionego przepisu prawa materialnego miało wpływ na wynik sprawy. Dotyczyło przecież podstaw rozstrzygnięcia w przedmiocie wniosku skarżącego o umorzenie należności z tytułu wypłaconej zaliczki alimentacyjnej. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ administracji uwzględni zatem wyżej przedstawioną wykładnię art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów i zastosuje ją rozpoznając wniosek skarżącego o umorzenie należności z tytułu wypłaconej zaliczki alimentacyjnej. Orzeczenie w przedmiocie wykonalności, o którym stanowi art. 152 P.p.s.a było zbędne w rozpoznawanej sprawie z uwagi na to, że zaskarżona decyzja nie miała przymiotu wykonalności, jako utrzymująca w mocy decyzję odmawiającą umorzenia wyżej wymienionych należności. mw