IV SA/Gl 1405/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Walentek (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Teresa Kurcyusz - Furmanik Sędzia WSA Stanisław Nitecki Protokolant Paulina Nowak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 października 2012 r. sprawy ze skargi J. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego oddala skargę. Decyzją z dnia [...] r. nr [...], wydaną na podstawie art. 3 ust. 3, art. 8 ust.1, art. 39 oraz art. 106 ust. 4 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2009 r. Nr 175, poz. 1362 ze zm.), i art. 104, ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.), zwanej dalej w skrócie - k.p.a., Kierownik Terenowego Punktu Pomocy Społecznej Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w K., działający z upoważnienia Prezydenta Miasta, odmówił J.W. przyznania zasiłku celowego na dofinansowanie do spłaty zaległości czynszowych. W motywach tej decyzji organ I instancji wskazał, że J.W. zwrócił się z wnioskiem o przyznanie zasiłku celowego na dofinansowanie do zaległości czynszowych, dołączając pismo Spółdzielni Mieszkaniowej A z dnia [...] r., w którym wyliczono zadłużenie z tyt. zaległości czynszowych oraz kosztów postępowania w zakresie eksmisji na łączną kwotę 47 201,41 zł. W toku postępowania organ ustalił, że J.W. prowadzi dwuosobowe gospodarstwo domowe. Dochód rodziny, na który składa się renta socjalna w wysokości 540,62 zł, zasiłek pielęgnacyjny w wysokości 153 zł oraz świadczenie pielęgnacyjne w kwocie 520 zł., wynosi łącznie 1213,62 zł i przekracza kryterium dochodowe określone w art. 8 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, które dla dwuosobowej rodziny wynosi 702 zł. W tej sytuacji organ stwierdził brak możliwości przyznania wnioskowanej pomocy na podstawie art. 39 ustawy o pomocy społecznej. Rozważył wobec tego przyznanie pomocy w formie zasiłku celowego specjalnego, który może być przyznany osobie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe. Wskazał, że po przeprowadzeniu postępowania w powyższej sprawie, w którym uwzględnił aktualne orzecznictwo sądownictwa administracyjnego w zakresie pomocy na spłatę zaległości czynszowych oraz uznał konieczność zaspokojenia niezbędnej potrzeby, jaką jest lokal mieszkalny, to jednak postanowił odmówić wnioskowanej pomocy, ponieważ ograniczone środki finansowe Ośrodka przy znacznej liczbie osób na terenie miasta wymagających wsparcia nie dają możliwości jej przyznania. Powołał się przy tym na art. 3 ust. 4 ustawy, zgodnie z którym potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Organ podniósł, że ograniczone środki finansowe wykorzystywane na świadczenia obligatoryjne przy zapewnieniu podstawowej zasady jednolitego i równego traktowania wszystkich osób ubiegających się o pomoc. Wyliczona wysokość zasiłków uwzględnia indywidualne potrzeby rodziny w oparciu o posiadane w planach finansowych środki, jakimi dysponuje Ośrodek oraz szacunkową liczbę osób do objęcia tą formą pomocy w skali roku na podstawie danych z ubiegłego roku. Wskazał także, że w aktualnie obowiązującej polityce świadczeń, nie przewiduje się przyznania pomocy we wnioskowanym zakresie, szczególnie przy tak wysokiej kwocie zaległości oraz braku gwarancji, iż w przypadku spłaty rzeczonej kwoty strona odzyska tytuł prawny do lokalu, a co za tym idzie usamodzielni się w zakresie sytuacji mieszkaniowej. Ewentualna spłata zadłużenia, zdaniem organu, nie daje gwarancji życiowego usamodzielnienia w rozumieniu art. 3 ust 1 ustawy o pomocy społecznej Z decyzją tą nie zgodził się J.W. i wniósł od niej odwołanie, wskazując na chorobę syna, jako szczególną okoliczność uzasadniającą przyznanie pomocy. Decyzją z dnia [...] r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K., na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu tak podjętego rozstrzygnięcia Kolegium wskazało, że z przeprowadzonego przez organ I instancji postępowania dowodowego wynika, że strona prowadzi dwuosobowe gospodarstwo domowe z niepełnosprawnym synem. Ma orzeczony wyrok eksmisyjny z prawem do lokalu socjalnego, na przyznanie którego oczekuje. Dochód rodziny wynosi 1213, 62 zł, podczas gdy kryterium dochodowe dla rodziny o tej strukturze wynosi 702 zł. Strona przedstawiła analizę miesięcznych wydatków na kwotę 1605 zł. Organ przyznał zatem, że strona nie spełnia wymogów kryterium dochodowego określonych w art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej do otrzymania świadczenia w postaci zasiłku celowego. W związku z czym przytoczył treść art. 41 pkt 1 cyt. ustawy, według którego w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy w wysokości nie przekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi oraz zasiłek okresowy, zasiłek celowy lub pomoc rzeczowa pod warunkiem zwrotu części lub całości kwoty zasiłku lub wydatków na pomoc rzeczową. Kolegium zwróciło uwagę, że organ administracji ma możność a nie obowiązek przyznania zasiłku celowego osobom, które zwróciły się ze stosownym wnioskiem. Zatem nawet w przypadku ubiegania się o zaspokojenie potrzeby zgodnej z celami pomocy społecznej i spełnienia wymogów określonych w tych przepisach, potrzeba ta nie musi być zaspokojona w części lub w całości, ponieważ świadczenie w formie zasiłku celowego, celowego specjalnego, jak również celowego zwrotnego nie posiada charakteru publicznego prawa podmiotowego, czyli bezwzględnie należnego, a pomoc społeczna nie jest bezwzględnie zobowiązana do zaspokojenia wszystkich zgłaszanych potrzeb, a jedynie tych, które są niezbędne i odpowiadają możliwościom finansowym pomocy społecznej. Kolegium wskazało, że organ I instancji w swojej decyzji wyraźnie zaznaczył, że ograniczone środki finansowe w roku budżetowym w pierwszej kolejności są wykorzystane na świadczenia obligatoryjne przy zapewnieniu podstawowej zasady jednolitego i równego traktowania wszystkich osób ubiegających się o pomoc. Wyliczona wysokość zasiłków uwzględnia indywidualne potrzeby rodziny w oparciu o posiadane w planach finansowych środki jakimi dysponuje Ośrodek oraz szacunkową liczbę osób do objęcia tą formą pomocy w skali roku na podstawie danych z ubiegłego roku. Stanowisko to znalazło odzwierciedlenie w aktualnie obowiązującej polityce świadczeń, która nie przewiduje przyznania pomocy we wnioskowanym zakresie. Zdaniem Kolegium w sprawie nie doszło do naruszenia granic uznania administracyjnego. Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach na powyższą decyzję wniósł J.W. podnosząc okoliczność nieuwzględnienia przez organy szczególnej okoliczności w sprawie jaką jest choroba syna – [...]. Wskazał także, że nie mógł dorobić do czynszu, ponieważ zostały zmarnotrawione pieniądze na przystosowanie specjalistyczne mieszkania chorego w kwocie 1960 zł. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko zaprezentowane w zaskarżonej decyzji. W piśmie procesowym z dnia 19 października 2012 r. pełnomocnik ustanowiony dla skarżącego z urzędu podtrzymał stanowisko wyrażone w skardze i wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji. Pełnomocnik zauważył, że zasiłek celowy w szczególnie uzasadnionych przypadkach może zostać przyznany osobie lub rodzinie przekraczającej kryterium dochodowe, zgodnie z brzmieniem art. 41 ustawy o pomocy społecznej. Powołał się na wyrok WSA w Lublinie z dnia 15 listopada 2011 r. sygn. akt. II SA/Lu 613/11, w którym wskazano, że organ pomocy społecznej jest zobowiązany rozpatrzyć wszelkie możliwości objęcia wnioskodawcy pomocą społeczną dopasowana do jego konkretnych potrzeb bytowych, a w sytuacji przekroczenia kryterium dochodowego ma obowiązek zbadania czy nie zachodzi przypadek szczególnie uzasadniony, w oderwaniu od okoliczności dotyczących wysokości dochodów uzyskiwanych przez wnioskodawcę. Podniesiono, że w ocenie skarżącego zaistniały szczególne okoliczności uzasadniające przyznanie mu zasiłku celowego. Jego rodzina znajduje się bowiem w trudnej sytuacji materialnej związanej z choroba syna i zapewnieniem mu właściwej opieki oraz ponoszeniem wysokich kosztów leczenia. Natomiast, aby odmówić udzielenia pomocy ze względu na ograniczone środki finansowe, organ zobowiązany jest do ustalenia wysokości posiadanych środków i przeprowadzenia analizy, w wyniku której wykaże ich całkowity brak bądź niemożność przeznaczenia ich na pomoc tego rodzaju. Podkreślono także, iż w sprawach pomocy społecznej pożądana jest szczególna staranność oraz dbałość o słuszny interes strony. Wojewódzki Sąd Administracyjny, zważył, co następuje: Stosownie do dyspozycji art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, jedynie pod względem zgodności z prawem, a więc prawidłowości zastosowania przepisów obowiązującego prawa oraz trafności ich wykładni. Uwzględnienie skargi następuje tylko w przypadku stwierdzenia przez Sąd naruszenia przepisów prawa materialnego lub istotnych wad w przeprowadzonym postępowaniu (art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.). Natomiast zgodnie z art. 134 § 1 ww. ustawy, sądy rozstrzygają w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związanymi zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, a zatem oceniają legalność decyzji również z urzędu. Przeprowadzając ocenę zgodności z prawem podjętych w sprawie rozstrzygnięć należy stwierdzić, że zaskarżona decyzja, jak i poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji nie naruszają przepisów prawa materialnego, ani też przepisów prawa procesowego w taki sposób, który mógłby mieć istotny wpływ na jej wynik. Zaskarżoną decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji o odmowie przyznania skarżącemu zasiłku celowego na dofinansowanie do spłaty zaległości czynszowych. Podstawę materialnoprawną kwestionowanego rozstrzygnięcia, stanowiły zatem przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tekst jednolity z 2009 r. Dz.U. Nr 175, poz. 1362 ze zm.). Nie ulega żadnym wątpliwościom, że w świetle regulacji tej ustawy świadczenia pieniężne, w tym zasiłek celowy (art. 39 ustawy o pomocy społecznej), co do zasady wymagają spełnienia kryterium dochodowego, o którym mowa w art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej. Organ administracji rozpatrujący zatem sprawę o przyznanie zasiłku celowego, w sytuacji, gdy dochód osoby czy rodziny przekracza ustawowe kryterium, powinien rozważyć, czy w okolicznościach sprawy nie może przyznać pomocy społecznej w oparciu o art. 41 ustawy o pomocy społecznej. Zgodnie z art. 41 ustawy o pomocy społecznej, w brzmieniu obowiązującym w dacie wydawania zaskarżonej decyzji, w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi, zasiłek okresowy, zasiłek celowy lub pomoc rzeczowa, pod warunkiem zwrotu części lub całości kwoty zasiłku lub wydatków na pomoc rzeczową. Tak jak i w przypadku przyznawania zasiłku celowego, w oparciu o art. 39 ustawy o pomocy społecznej, tak i w tym szczególnym przypadku decyzja wydawana przez organ pomocy społecznej ma charakter uznaniowy, co powoduje, że nawet w przypadku spełnienia wszystkich ustawowych przesłanek organ pomocy społecznej może orzec o odmowie jego przyznania, Powyższe oznacza, że udzielając świadczeń z pomocy społecznej organ winien kierować się ogólnymi zasadami ustawy o pomocy społecznej, w tym zasadą wyrażoną w art. 3 ust. 4 tej ustawy, zgodnie z którą potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Norma prawna zawarta w cytowanym przepisie zobowiązuje organy orzekające o udzielaniu świadczeń przewidzianych w tej ustawie do uwzględnienia możliwości finansowych pozwalających na realizację potrzeb zgłoszonych przez osoby ubiegające się o pomoc. W sytuacji ograniczonych środków przeznaczanych na cele pomocy społecznej i stale wzrastającej liczby osób ubiegających się o jej uzyskanie, konieczne jest bowiem stworzenie gradacji potrzeb tych osób i powiązanie jej z możliwościami finansowymi ośrodków pomocy społecznej. Działanie organu w ramach uznania administracyjnego oznacza więc załatwienie sprawy zgodnie ze słusznym interesem obywatela, o ile nie stoi temu na przeszkodzie interes społeczny i możliwości organu w zakresie posiadanych uprawnień i środków (tak w wyroku NSA z dnia 19 czerwca 2007 r. sygn. akt I OSK 1464/06, Lex 299415). Jeżeli zatem organ oceniając z jednej strony sytuację materialną i osobistą wnioskodawcy, a z drugiej strony własne możliwości finansowe - w kontekście ogólnej liczby osób ubiegających się o pomoc i zgłoszonych przez nich żądań - uzna, że nie istnieje możliwość przyznania zasiłku, to decyzji takiej - w ocenie Sądu - nie można zarzucić naruszenia prawa. Kwestionowana przez skarżącego decyzja nie przekracza, w ocenie składu orzekającego, granic uznania administracyjnego. Organy administracji rozważając przyznanie skarżącemu zasiłku celowego specjalnego, w związku z przekroczeniem kryterium dochodowego, zasadnie mogły powołać się na treść wyżej cyt. art. 3 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej. Niewątpliwie przyznanie pomocy winno nastąpić z uwzględnieniem możliwości ośrodka pomocy społecznej. W uzasadnieniu decyzji w sposób wyczerpujący organy wyjaśniły motywy podjętego rozstrzygnięcia wskazując na wysokość zadłużenia z tytułu opłat czynszowych, o pokrycie którego ubiegał się skarżący oraz ograniczoność środków finansowych. Przyjdzie wskazać, że sama zaległość czynszowa, zgodnie z pismem Spółdzielni Mieszkaniowej, stanowi kwotę 34 174, 31 zł. Przyznanie zatem w tej sprawie pomocy w postaci zasiłku celowego zwrotnego z przeznaczeniem na dofinansowanie spłaty tak ogromnego zadłużenia niewątpliwie stanowiłoby pomoc absorbującą znaczne środki finansowe Ośrodka Pomocy Społecznej. Natomiast przyznanie bezzwrotnej pomocy w postaci zasiłku celowego specjalnego stanowiłoby spłatę jedynie nieznacznej części zaległych opłat czynszowych, a więc nie służyłoby to przezwyciężeniu trudnej sytuacji związanej z zadłużeniem z tego tytułu. Jednocześnie udzielenie tej pomocy byłoby niecelowe i niezgodne z celem ustawy o pomocy społecznej, gdyż przy tak wysokim zadłużeniu, utracie tytułu prawnego do zajmowanego lokalu mieszkalnego oraz orzeczonej eksmisji, w żaden sposób nie wpłynęłoby na zmianę sytuacji skarżącego. Udzielenie zatem takiej pomocy w tym przypadku byłoby w gruncie rzeczy udzieleniem pomocy wierzycielowi skarżącego, a więc podmiotowi, do którego na pewno nie jest adresowana ustawa o pomocy społecznej (por. wyrok NSA w Warszawie z dnia 18 lutego 1998 r., sygn. akt I SA 1174/97, Lex nr 45813). Jednocześnie wskazać przyjdzie, że skarżący oczekuje na przyznanie mu lokalu socjalnego, do którego jest uprawniony zgodnie z prawomocnym wyrokiem Sądu Rejonowego w K. z dnia [...] r. sygn. akt [...] orzekającym o eksmisji. Jeszcze raz zaznaczyć trzeba, że organy odpowiedzialne za udzielenie pomocy dysponują ograniczonymi środkami finansowymi. Rozpoznając wniosek o przyznanie zasiłku celowego czy celowego specjalnego organ musi mieć natomiast na względzie nie tylko interes osoby wnioskującej o zasiłek, ale również interesy innych osób będących w trudnej sytuacji materialnej i potrzebujących wsparcia. Organy orzekające zasady te miały na uwadze, albowiem rozstrzygnęły sprawę zważając na sytuację rodziny skarżącego oraz na ograniczone możliwości finansowe MOPR w K., a tym samym mając na względzie ochronę interesów osób uprawnionych do uzyskania wsparcia ze środków pomocy społecznej. Mając powyższe na uwadze stwierdzić należy, że organy obu instancji nie przekroczyły granic uznania administracyjnego. Odnosząc się natomiast do twierdzenia, iż organ zobowiązany jest do ustalenia wysokości posiadanych środków i przeprowadzenia analizy, w wyniku której wykaże ich całkowity brak bądź niemożność przeznaczenia ich na pomoc tego rodzaju przyjdzie zauważyć, iż w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wielokrotnie wskazywano, że wykazanie możliwości pomocy społecznej może zostać uzasadnione poprzez odwołanie się do okoliczności znanych organowi z urzędu i do okoliczności znanych powszechnie (art. 77 § 4 k.p.a.) oraz, że ograniczone możliwości finansowe budżetu Państwa, a w ślad za tym ośrodków pomocy społecznej są faktem powszechnie wiadomym. Powoływanie zatem w każdej decyzji dotyczącej pomocy społecznej danych liczbowych dotyczących tych środków i liczby podopiecznych, jest zbędne, tym bardziej, że obowiązujące przepisy nie nakładają na organ obowiązku udzielania pomocy w formie zasiłku celowego, a wprost przeciwnie, nakazują wyważenie indywidualnych potrzeb i możliwości udzielenia pomocy (wyrok NSA z 20 października 2011 r. sygn. akt I OSK 917/11 Lex nr 1131518 i podane tam orzecznictwo). Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał skargę za niezasadną i na zasadzie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji.