IV SA/Gl 170/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: , Przewodniczący Sędzia WSA Beata Kalaga – Gajewska, , po rozpoznaniu w dniu 1 września 2014 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi A.A. na orzeczenie Odwoławczej Komisji Dyscyplinarnej dla Studentów Uniwersytetu [...] w K. z dnia [...] w przedmiocie popełnienia czynów uchybiających godności studenta, w kwestii wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy Pismem z dnia [...] A.A. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skargę na orzeczenie Odwoławczej Komisji Dyscyplinarnej dla Studentów Uniwersytetu [...] w K. z dnia [...] w przedmiocie popełnienia czynów uchybiających godności studenta. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi, A.A. nadał pismo z dnia [...], w którym wniósł o zwolnienie z tej opłaty podnosząc, iż nie uzyskuje jakichkolwiek dochodów ani nie posiada żadnego majątku. W dniu [...] do tut. Sądu wpłynął urzędowy formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy, w którym skarżący zażądał zwolnienia od kosztów sądowych. Jednocześnie oświadczył, że nie posiada żadnego majątku oraz nie uzyskuje dochodów. Oświadczył przy tym, iż jest studentem pozostającym na utrzymaniu rodziców, jednak nie prowadzi z nimi wspólnego gospodarstwa domowego. Pismem z dnia [...] referendarz sądowy zwrócił się do wnioskującego o uzupełnienie i uprawdopodobnienie okoliczności dotyczących jego sytuacji materialnej. W tym zakresie stronę wezwano o: - podanie orientacyjnej miesięcznej wysokości kosztów bieżącego utrzymania (czynsz, opłaty za tzw. media czyli energię elektryczną, gaz, wodę, telefon, usługi telekomunikacyjne, wywóz nieczystości, a także wydatki na zakup żywności, środków czystości, leków itp.). Wskazano przy tym, że wydatki z tytułu czynszu oraz opłat za tzw. media powinny być nadto udokumentowane stosownymi fakturami VAT, paragonami, dowodami wpłaty itp.; - sprecyzowanie, czy zamieszkuje z rodzicami w jednej nieruchomości. W sytuacji, gdy zamieszkuje z rodzicami należy złożyć oświadczenie o stanie majątkowym i dochodach tych osób wskazując, że w tym zakresie niezbędne jest podanie wysokości dochodu każdego z rodziców oraz wykazanie składników ich majątku, to jest zasobów pieniężnych (oszczędności, gotówka, papiery wartościowe), a także nieruchomości oraz przedmiotów o wartości przekraczającej 3.000 Euro. O ile natomiast skarżący zamieszkuje sam - wezwano go o potwierdzenie tego faktu zaświadczeniem organu gminy wskazującym wszystkie osoby zameldowane pod jego adresem zamieszkania, a nadto o podanie miesięcznej wysokości środków przekazywanych mu przez rodziców na pokrycie kosztów utrzymania. W odpowiedzi na wezwanie A.A. nadesłał pismo z dnia [...]. Podniósł, że zamieszkuje wspólnie z rodzicami i to oni pokrywają "wszystkie związane z tym koszty oraz całe jego utrzymanie". Jednocześnie wnioskodawca nie podał jakichkolwiek danych dotyczących stanu majątkowego i sytuacji dochodowej swoich rodziców. W tym zakresie stwierdził, że żądanie od niego tych informacji "stanowi nadużycie prawa i rażące przekroczenie (...) uprawnień, albowiem rodzice nie byli i nie są stroną przedmiotowego postępowania a ww. żądania podważają wizerunek sądu i jego majestat". Postanowieniem z dnia 2 lipca 2014 r. referendarz sądowy odmówił przyznania stronie prawa pomocy. Wskazał, że A.A. nie uzupełnił danych wykazanych we wniosku o prawo pomocy, odmawiając podania informacji dotyczących stanu majątkowego oraz wysokości dochodów swoich rodziców. Z tej przyczyny nie wykazał w sposób w pełni przekonujący, aby nie był w stanie uiścić pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w utrzymaniu koniecznym dla siebie i rodziny. W zakreślonym terminie skarżący wniósł sprzeciw z dnia [...] od powyższego postanowienia, w którym zarzucił rażące naruszenie prawa oraz rażące przekroczenie uprawnień. Zdaniem skarżącego powyższe zarzuty wynikają z żądania od jego rodziców podania informacji o ich sytuacji materialnej i wysokości osiąganych dochodów. Podniósł, że jego rodzice nie biorą udziału w tym postępowaniu. W ocenie skarżącego na Sądzie spoczywa obowiązek dokonania oceny dowodów przedstawionych przez stronę, czego jednak nie uczyniono. Zarzucił również "nieudolne (...) różnicowanie pomiędzy (...) terminami i w relacji z rodzicami strony". W jego ocenie cytowanie orzeczeń sądowych jedynie potwierdza "rażąco nieudolność i treść całego zaskarżonego uzasadnienia". Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Zgodnie z przepisem art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) - zwanej dalej p.p.s.a., w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Wobec braku podstaw do odrzucenia sprzeciwu, Sąd przystąpił do rozpoznania wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy. Na wstępie należy zaznaczyć, że instytucja prawa pomocy stanowi odstępstwo od wynikającej z art. 199 p.p.s.a. zasady odpłatności postępowania sądowoadministracyjnego. Stąd też, jak również z uwagi na kryteria sformułowane w przepisie art. 246 § 1 P.p.s.a., zasadnicze znaczenie ma możliwie najbardziej dokładne ustalenie kondycji finansowej strony. A.A. wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Ustosunkowując się do tego wniosku należy więc przywołać treść normy wyrażonej w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., w myśl której przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym, (zgodnie z art. 245 § 3 tej ustawy mogącym obejmować między innymi zwolnienie od kosztów sądowych) następuje wtedy, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie uiścić pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z treści tego przepisu wynika, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do uprawdopodobnienia, iż zachodzą uwarunkowania przemawiające na rzecz przyznania prawa pomocy ciąży na wnioskodawcy. Trzeba bowiem przyjąć, że ustawodawca formułując ten przepis, użył terminu "wykazać" w znaczeniu udowodnić, przedstawić coś w sposób przekonywujący, pokazać, unaocznić (por. Słownik języka polskiego pod red. naukową prof. dr Mieczysława Szymczaka, tom III, Wydawnictwo Naukowe PWN Sp. z o.o. Warszawa 1978, wydanie IX 1994 r., s. 805). Strona powinna więc podejmować takie czynności, które przekonałyby sąd, co do zasadności przyznania jej prawa pomocy. W przypadku, gdy zachodzą wątpliwości co do złożonych we wniosku oświadczeń, to stronie powinno zależeć na ich wyjaśnieniu. A.A. we wniosku o przyznanie prawa pomocy zaznaczył, że nie posiada żadnego majątku ani nie osiąga jakichkolwiek dochodów, co mogłoby uzasadniać przyznanie mu prawa pomocy. Podkreślenia jednak wymaga, że skarżący pomimo wezwania odmówił podania danych dotyczących stanu majątkowego jego rodziców, z którymi jak oświadczył, zamieszkuje oraz wysokości osiąganych przez nich dochodów. Odnosząc się do zarzutu bezpodstawnego żądania podania tych informacji należy wskazać, że zgodnie z art. 252 § 1 p.p.s.a. wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach strony, a także o jej stanie rodzinnym. Jak zaznaczono trafnie w zaskarżonym postanowieniu, pojęcie "stanu majątkowego i dochodów strony" nie jest przy tym tożsame z "jej majątkiem". Zakres tego sformułowania jest bowiem zbliżony do pojęcia "sytuacji majątkowej", która obejmuje również dochody i majątek osób prowadzących z wnioskodawcą wspólne gospodarstwo domowe, czy też w inny sposób wpływających na jego możliwości płatnicze. Podkreślenia wymaga, że w zakresie, w jakim dochody i obciążenia finansowe rodziców skarżącego, współkształtują sytuację finansową wnioskodawcy o prawo pomocy, tj. jego koszty utrzymania i potencjalne dochody, wojewódzkie sądy administracyjne są uprawione na podstawie art. 255 p.p.s.a. do wzywania o dokumenty źródłowe obrazujące sytuację majątkową domowników wnioskodawcy. Porównanie takie jest konieczne dla oceny możliwości finansowych partycypowania przez stronę w kosztach postępowania sądowoadministracyjnego na zasadzie wyrażonej w art. 199 p.p.s.a. (por. postanowienie NSA z 29 listopada 2012 r., sygn. akt II GZ 442/12, CBOSA). Rodzice skarżącego tworzą z nim gospodarstwo domowe, a przez to ich łączne wydatki i zdolności finansowe bezsprzecznie kształtują status majątkowy wnioskodawcy, co koresponduje choćby z art. 87 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2012 r., poz. 788 ze zm.), dalej: "k.r.o.", zgodnie z którym rodzice i dzieci są obowiązani do wzajemnego szacunku i wspierania się, jak również art. 128 k.r.o. – w jego myśl obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Do obowiązków tych zalicza się również pomoc w opłaceniu kosztów postępowania, toczonego przez osobę uprawnioną do alimentacji. Z tego wynika jednoznacznie, że pomimo iż rodzice skarżącego nie są stroną niniejszego postępowania, to jednak ich wydatki i zdolności finansowe wpływają na status majątkowy wnioskodawcy i te dane są niezbędne dla oceny przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy. Wobec powyższego należy stwierdzić, że obowiązkiem referendarza sądowego było wezwanie strony do uzupełnienia złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy, poprzez złożenie oświadczenia o stanie majątkowym i dochodach rodziców. Pomimo wezwania z dnia [...] skarżący nie udzielił odpowiedzi w sposób, który zobrazowałby sytuację majątkową i dochody zamieszkujących z nim rodziców. Nie podał tych danych również w sprzeciwie od postanowienia z dnia 2 lipca 2014 r. Odnosząc się do zarzutu błędnej oceny dowodów przedstawionych przez stronę należy powtórzyć, że to wnioskodawca powinien uprawdopodobnić, w sposób bardzo dokładny i rzetelny, okoliczności przemawiające za uwzględnieniem złożonego wniosku. Przytoczone we wniosku okoliczności oraz dokumenty powinny wykazać, że znajduje się on w sytuacji materialnej kwalifikującej go do przyznania praw pomocy. Brak jest podstaw prawnych do prowadzenia przez Sąd z urzędu postępowania w sprawie sytuacji majątkowej strony, jeżeli ona sama nie wykaże istnienia przesłanek uzasadniających uwzględnienie swojego żądania. Dlatego też brak wykonania lub nienależyte wykonanie przez stronę obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy, jest przeszkodą wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a tym samym uniemożliwia przyznanie jej takiego dobrodziejstwa procesowego w żądanym zakresie (por.: postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego; z dnia 5 września 2005 r., sygn. akt II FZ 414/05 oraz z dnia 14 września 2005 r., sygn. akt II FZ 575/05 - orzeczenia dostępne w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych). Mając na względzie powyższe Sąd orzekł jak w sentencji, działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.