IV SA/Gl 191/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia NSA Tadeusz Michalik Sędziowie Sędzia WSA Andrzej Matan (spr.) Sędzia WSA Edyta Żarkiewicz - Kunicka Protokolant st. sekr. sąd. Ewa Pasiek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 stycznia 2013 r. sprawy ze skargi M.M. na decyzję Kierownika Urzędu ds. Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie przyznania uprawnień dla wdów po kombatantach oddala skargę. Decyzją z dnia [...] Nr [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na podstawie art.20 ust.3, art. 22 ust. 2 oraz art. 4 ust. 1 pkt. 1 lit. a ustawy z 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (t.j. Dz. U. z 2002 r., Nr 42, poz. 371 ze zm., dalej: ustawa) – odmówił M.M. przyznania uprawnień wdowy po kombatancie. W uzasadnieniu decyzji organ stwierdził, że zainteresowana złożyła wniosek o przyznanie uprawnień wdowy po kombatancie z tytułu pobytu męża w obozie koncentracyjnym. Zgodnie z art. 4 ust. 1 pkt. 1 lit. a ustawy, represjami w rozumieniu ustawy są okresy przebywania z przyczyn politycznych, narodowościowych, religijnych i rasowych w hitlerowskich więzieniach, obozach koncentracyjnych i ośrodkach zagłady. Jak ustalono w trakcie postępowania wyjaśniającego brak jest dowodów potwierdzających pobyt męża skarżącej w obozie koncentracyjnym Auschwitz-Birkenau. Pracownicy fabryki A w M., w której zatrudniony był jej mąż, nie zawsze byli więźniami tego obozu. Ustalenia te są zgodne z zeznaniami świadka J.Z., wedle którego mąż skarżącej pracował przy budowie fabryki w latach [...]. Wobec tego organ prowadzący postępowanie uznał, iż mąż wnioskodawczyni nie spełniał wymogów koniecznych do uznania za kombatanta, określonych w art. 4 ust. 1 pkt. 1 lit. a ustawy. W myśl art. 30 ust. 2 ustawy, uprawnienia, o których mowa w ust. 2, przysługują również wdowom lub wdowcom - emerytom i rencistom oraz osobom pobierającym uposażenie w stanie spoczynku lub uposażenie rodzinne pozostałym po kombatantach i innych osobach uprawnionych. Uprawnienia takie mają charakter pochodny w stosunku do uprawnień kombatanckich, mogą zatem istnieć tylko wówczas, jeżeli małżonek utrzymałby takie, gdyby obecnie żył. Od tej decyzji strona, reprezentowana przez pełnomocnika, złożyła wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy zarzucając rozstrzygnięciu błąd w ustaleniach faktycznych polegający na przyjęciu, iż nie zachodzą przesłanki do uznania męża wnioskodawczyni – W.M. za osobę poddaną represjom wojennym w myśl art. 4 ust. 1 pkt. 1 lit. a ustawy. W uzasadnieniu wniosku pełnomocnik akcentuje, iż wydruk karty osobowej świadczy o wykonywaniu pracy przez W.M. na terenie obozu koncentracyjnego Auschwitz-Birkenau. Nie można przyjąć, aby mąż wnioskodawczyni, jako [...] letni chłopak, podjął pracę w A z własnej woli. Wykonywanie pracy pod przymusem potwierdzają zeznania J.Z. Świadek zeznał także, iż nie mogli się ze sobą porozumiewać, bowiem za wszelkie rozmowy groziła śmierć. W takiej sytuacji trudno przyjąć, iż nie istnieją podstawy do uznania go za osobę represjonowaną i zmuszana do niewolniczej pracy. Przywołuje także fakt, iż rodzina, a w szczególności jego matka, po zatrzymaniu W. M. na posterunku Policji w R. w [...] r. i przewiezieniu go do Ż., a później do O., nie miała żadnych informacji . Do końca życia nie mógł on "otrząsnąć się" z przeżyć doznanych w trakcie okupacji, a w wieku [...] lat zapadł na chorobę umysłową. Przepisy ustawy, co podkreśla pełnomocnik, stosuje się do osób, które z przyczyn politycznych, narodowościowych i rasowych znalazły się również w innych miejscach odosobnienia, w których warunki pobytu nie różniły się od warunków w obozach koncentracyjnych, a osoby tam osadzone pozostawały w dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa. Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, po ponownym rozpoznaniu sprawy, decyzją z dnia [...] Nr [...], utrzymał w mocy swoje wcześniejsze rozstrzygnięcie. W uzasadnieniu stwierdził, iż we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy pełnomocnik strony nie wskazał na nowe okoliczności faktyczne i prawne przemawiające na rzecz uchylenia kwestionowanej decyzji. Jak podkreśla, prowadzone postępowanie wyjaśniające, a w szczególności informacje uzyskane z Państwowego Muzeum Auschwitz-Birkeneu, nie potwierdziły pobytu W.M. w obozie koncentracyjnym. Zatrudnienie w fabryce A nie oznacza, iż dana osoba była więźniem obozu. W świetle całokształtu materiału dowodowego, zdaniem organu, brak jednoznacznych podstaw do twierdzenie, iż mąż wnioskodawczyni przebywał w miejscu odosobnienia, w których warunki pobytu nie różniły się od warunków w obozach koncentracyjnych, a osoby tam osadzone pozostawały w dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa bądź też w miejscu odosobnienia, w których pobyt dzieci do lat 14 miał charakter eksterminacyjny, a osoby tam osadzone pozostawały w dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa. Wobec tego, mąż wnioskodawczyni nie uzyskałby uprawnień kombatanta, a pochodny charakter tych uprawnień przesądza o braku możliwości przyznania ich żonie. Powyższą decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych strona, działająca przez pełnomocnika, zaskarżyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach. W skardze zarzuca naruszenie prawa materialnego oraz procesowego. Naruszenia prawa materialnego dotyczą art. 4 ust. 1 pkt. 1 ustawy ze względu na przyjęcie, iż w przedmiotowej sprawie nie zachodzą przesłanki do uznania męża skarżącej za osobę podlegającą represjom wojennym i, co za tym idzie, odmowę przyznania uprawnień kombatanckich Naruszenia przepisów prawa procesowego obejmują art. 7 i 77 § 1 k.p.a. wobec braku dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy oraz nierozpatrzenia całego zebranego materiału dowodowego. Zdaniem pełnomocnika skarżącej, w świetle zebranych dowodów oraz doświadczenia życiowego nie można zgodzić się ze stanowiskiem organu przyjętym w sprawie. Wedle informacji uzyskanych z Państwowego Muzeum Auschwitz-Birkenau robotnicy pracujący przy budowie, a następnie w fabryce A niekoniecznie byli więźniami obozu koncentracyjnego, co w ocenie pełnomocnika wskazuje na taką możliwość. Organ zadowolił się tą informację, podczas gdy był zobowiązany przeprowadzić bardziej szczegółowe postępowanie wyjaśniające. w tym zakresie. Przywołuje wyrok NSA z dnia 11 marca 1999 r. , sygn. akt V SA 1813/98, w którym Sąd uznał, iż decyzja odmowna sprawie uznania za kombatanta nie może być uzasadniona jedynie brakiem zasobów archiwalnych. Ponadto, organ nie odniósł się w ogóle do dokumentu w postaci wydruku z karty osobowej dotyczącej osób represjonowanych w latach II wojny światowej, przekazanego do IPN przez Międzynarodową Służbę Poszukiwawczą w Bad Arlosen. Wynika z niej, iż W. M. pracował na terenie obozu koncentracyjnego. Nawet jeśli nie był on więźniem obozu koncentracyjnego, to na pewno nie z własnej woli został zatrzymany przez Policję w [...] r. w R., przymusowo przewieziony do Ż., a następnie do O. Jak wynika z oświadczeń rodziny, nikt nie wiedział co wiedział, co się z nim stało. Świadek J.Z. potwierdza, iż pracowali na podobnych zasadach, byli pilnowani przez uzbrojonych żołnierzy. Zdaniem pełnomocnika, okoliczności te wskazują na fakt, iż nawet jeśli W.M. nie był więźniem obozu koncentracyjnego, to na pewno był osobą przebywającą w innym miejscu odosobnienia, w którym warunki pobytu nie różniły się od warunków w obozach koncentracyjnych, a osoby tam osadzone pozostawały w dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa. W toku postępowania wyjaśniającego organ pominą wskazane dowody, dotyczące okoliczności określonych w art. 4 ust. 1 pkt. 1 lit. b ustawy. W części końcowej skargi pełnomocnik wyjaśnia, iż W.M., wbrew twierdzeniom organu, występował z wnioskiem o przyznanie uprawnień kombatanckich z tytułu pobytu w obozie koncentracyjnym, jednakowoż sprawa ta nie została sfinalizowana . Odpowiadając na skargę Kierownik Urzędu d/s Kombatantów wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Podobnie jak w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji stwierdził, że w świetle całokształtu materiału dowodowego, zdaniem organu, brak jednoznacznych podstaw do twierdzenie, iż mąż wnioskodawczyni przebywał w miejscu odosobnienia, w których warunki pobytu nie różniły się od warunków w obozach koncentracyjnych, a osoby tam osadzone pozostawały w dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa bądź też w miejscu odosobnienia, w których pobyt dzieci do lat 14 miał charakter eksterminacyjny, a osoby tam osadzone pozostawały w dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach z w a ż y ł, co następuje: Zgodnie z treścią art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola wspomniana sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (§ 2).Sąd administracyjny, uwzględniając skargę, uchyla decyzję w całości albo części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa, dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub też inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Jeżeli natomiast zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub innych przepisach - stwierdza nieważność decyzji w całości lub części. Stwierdzenie wydania decyzji z naruszeniem prawa wchodzi zaś w grę, o ile zachodzą przyczyny, określone w Kodeksie postępowania administracyjnego lub innych przepisach (art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – t.j. Dz.U. z 2012 r. poz. 270, zwanej w dalszej części rozważań "p.p.s.a."). Zgodnie z przepisem art. 134 § 1 p.p.s.a. rozstrzygając daną sprawę, sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi, a ponadto może zastosować przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach, prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 p.p.s.a.). Kierując się przywołanymi przesłankami Sąd uznał, że wniesiona skarga nie jest zasadna albowiem stwierdził, iż organ administracji wydając zaskarżoną decyzję nie dopuścił się naruszenia przepisów prawa w sposób, który mógł mieć wpływ na wynik sprawy. Uprawnienia wdów po kombatantach, o których mowa w art. 20 ust. 3 ustawy z dnia 24 stycznia 1991r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (j.t. Dz.U. z 2012 r., poz. 400, zwanej dalej "ustawą") są uprawnieniami pochodnymi w stosunku do uprawnień kombatantów i są zależne od tego, czy uprawnienia te przysługiwałyby współmałżonkowi gdyby żył. W konsekwencji, jeżeli wdowa po kombatancie występuje z wnioskiem o przyznanie uprawnień dla wdów po kombatantach, konieczna jest ocena uprawnień kombatanckich jej męża (por. wyrok NSA z dnia 1 września 2010r., sygn. II OSK 1832/09). Skarżąca ubiegała się o przyznanie uprawnień kombatanckich po zmarłym mężu W.M., wskazując na przesłanki określone w art. 4 ust. 1 pkt. 1 lit. a ustawy. Jak wynika z wniosku o poznanie uprawnień złożonego w dniu [...] powołała się na fakt przebywania męża w obozie koncentracyjnym Auschwitz w okresie od [...] do [...], jako więźnia i pracownika. Zgodnie z art. 4 ust. 1 przepisy ustawy stosuje się również do osób, które podlegały represjom wojennym i okresu powojennego. Represjami w rozumieniu ustawy są okresy przebywania z przyczyn politycznych, narodowościowych, religijnych i rasowych: a) w hitlerowskich więzieniach, obozach koncentracyjnych i ośrodkach zagłady, b) w innych miejscach odosobnienia, w których warunki pobytu nie różniły się od warunków w obozach koncentracyjnych, a osoby tam osadzone pozostawały w dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa, c) w innych miejscach odosobnienia, w których pobyt dzieci do lat 14 miał charakter eksterminacyjny, a osoby tam osadzone pozostawały w dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa. Uprawnienia określone w ustawie przysługują osobie, która uzyska decyzję potwierdzającą działalność wymienioną w art. 1 ust. 2 i w art. 2 albo decyzję stwierdzającą, iż podlegała represjom wojennym i okresu powojennego (o których mowa w art. 4), posiada obywatelstwo polskie lub posiadała je w okresie działalności kombatanckiej bądź w okresie podlegania represjom, z zastrzeżeniem ust. 2 (art. 21 ust. 1 ustawy). Uprawnienia kombatancie nie przysługują m.in. osobie, która okresie wojny 1939-1945 kolaborowała z hitlerowskim okupantem, przymusowo pełniła służbę w armii niemieckiej lub dobrowolnie zadeklarowała odstępstwo od narodowości polskiej, jeżeli potem do końca wojny nie brała udziału w walce o niepodległość Polski. O spełnieniu warunków, o których mowa w art. 21, orzeka Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych lub osoby przez niego upoważnione, na podstawie udokumentowanego wniosku zainteresowanej osoby oraz rekomendacji stowarzyszenia właściwego dla określonego rodzaju działalności kombatanckiej lub represji. Rekomendacji udziela się bez względu na to, czy osoba ubiegająca się o uprawnienia zgłosi zamiar wstąpienia do stowarzyszenia (art. 22 ust. 1 ustawy). Przepis art. 22 ust. 1 ustawy nakłada na wnioskodawcę obowiązek udokumentowania wniosku o przyznanie uprawnień kombatanckich, zatem to nim spoczywa, co do zasady ciężar odwodu w sprawie. Jak podkreśla się jednak w orzecznictwie sądowym, przepisu tego nie można odczytywać w ten sposób , że w całości przerzuca ciężar dowodu na stronę postępowania. Trafnie wywodzi WSA w Gdańsku w wyroku z dnia 18 marca 2012 r. II SA/Gd 886/11 (LEX nr 1145750): " W świetle art. 22 ust. 1 ustawy z 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego wymóg udokumentowania wniosku nie zwalnia organu administracji od obowiązku podjęcia wszelkich kroków niezbędnych do wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy z uwzględnieniem interesu społecznego i słusznego interesu obywateli. Nie można nie uwzględnić, że w sprawach o przyznanie uprawnień kombatanckich, z uwagi na upływ czasu, przedłożenie przez wnioskodawcę jednoznacznych dowodów na potwierdzenie podlegania represjom jest utrudnione. W takich sytuacjach obowiązek współdziałania w ustaleniu prawdy obiektywnej spoczywa na organie administracji." Nie budzi wątpliwości, iż organ prowadzący postępowanie pozostaje związany granicami sprawy administracyjnej, w szczególności zaś w tym zakresie powinien podejmować czynności wyjaśniające. Granice sprawy administracyjnej, w sytuacji kiedy postępowanie jest wszczynane na wniosek zainteresowanego podmiotu, determinowane są treścią żądania tego podmiotu. Jak wynika z wniosku M.M. z dnia [...], wystąpiła ona o przyznanie uprawnień przysługujących wdowom po kombatantach kombatanckich po zmarłym mężu W. M., wskazując fakt przebywania męża w obozie koncentracyjnym Auschwitz-Birkenau w okresie od [...] do [...], w charakterze więźnia i pracownika. Tak sformułowany wniosek , skoro podstawą przyznania uprawnień miały być represje polegające na przebywanie z przyczyn politycznych, narodowościowych, religijnych i rasowych w obozie koncentracyjnym, wskazywał na przesłankę określoną art. 4 ust. 1 pkt. 1 lit. a ustawy. W konsekwencji tego Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych (dalej: Kierownik Urzędu), ze względu na wyraźne żądanie strony, był zobowiązany do dokonania stosownych ustaleń dotyczących tejże przesłanki . Wobec powyższego, podstawą do przyznania uprawnień kombatanckich W. M. jako osobie podlegającej represjom wojennym, a w ślad za tym jego żonie na podstawie art. 20 ust. 3 ustawy, mogło być jedynie ustalenie, iż z przyczyn politycznych, narodowościowych, religijnych i rasowych przebywał on w hitlerowskich więzieniach, obozach koncentracyjnych albo ośrodkach zagłady. Precyzyjniej rzecz ujmując należało ustalić dwie istotne, z punktu widzenia przepisu, okoliczności: po pierwsze – przebywanie w jednej z wymienionych w przepisie jednostek (hitlerowskie więzienie, obóz koncentracyjny, ośrodek zagłady);po drugie - przyczynę przebywania w takiej jednostce (polityczną, narodowościową, religijną bądź i rasową). Dopiero łączne zaistnienie tych dwu okoliczności (faktów prawotwórczych) stanowi podstawę do przyznania uprawnień. Jak wynika z ustaleń poczynionych przez Kierownika Urzędu pierwsza z tych okoliczności nie została wykazana. Wnioskodawczyni powoływała się bowiem na pobyt męża w obozie koncentracyjnym Auschwitz-Birkenau, natomiast jak wynika z informacji zawartej w piśmie z dnia [...] sporządzonym przez pracownika Państwowego Muzeum Auschwitz-Birkenau (k.49) w zachowanych częściowo aktach obozu nie udało się znaleźć danych o pobycie W.M. w obozie. Rezultat negatywny dały także poszukiwania przeprowadzone w zasobach archiwalnych Biura Udostępniania i Archiwizacji Dokumentów IPN-KŚZpNP w Warszawie (pismo IPN w K. z dnia [...], k. 52).Także z oświadczenia świadka J.Z., pracującego wraz z W. M. przy budowie fabryki A wynika, iż mąż skarżącej pracował w ubraniu cywilnym, podczas gdy świadek - w pasiaku (k.60). Wobec tego, skoro nie wykazano, iż W.M. przebywał w obozie koncentracyjnym, zachodziła podstawa do odmowy przyznania uprawnień kombatanta jego żonie. Ze względu na konieczność łącznego spełnienia łącznie obu przesłanek określonych w art. 4 ust. 1 pkt. 1 lit. a ustawy, nie zachodziła konieczność zbadania drugiej ze wskazanych w przepisie okoliczności (przyczyny przebywania w obozie). Zdaniem Sądu, podnoszony w skardze (także w odwołaniu) zarzut dotyczący braku odniesienia się Kierownika Urzędu do dowodu w postaci wydruku z karty osobowej osoby represjonowanych w latach II wojny światowej, przekazanego do IPN przez Międzynarodową Służbę Poszukiwawczą w Bad Arlosen znajduje uzasadnienie, bowiem w decyzjach podjętych przez ten organ, mimo dysponowania przez niego kopią tejże karty, Kierownik Urzędy w żaden sposób do niego się nie ustosunkował. Jednakowoż, w ocenie Sądu, w świetle poczynionych ustaleń o jakich była owa wyżej, jednoznacznie wskazujących na brak jakichkolwiek dowodów potwierdzających pobyt W.M. w obozie koncentracyjnym Auschwitz-Birkenau, jak również niejasną treść informacji zawartych w karcie, to uchybienie procesowe nie mogło mieć istotnego wpływu na wynik sprawy. Trudno w szczególności przyjąć, jak uczynił to pełnomocnik skarżącej, iż symbol 1.A.1 oznacza Auschwitz obóz 1, zaś symbol KL to skrót od Konzentrationslager (obóz koncentracyjny). W skardze podniesiono także zarzutu odnoszący się do braku rozważenia czy w rozpatrywanej sprawie nie zachodzi przesłanka uzasadniająca przyznanie uprawnień kombatanckich określona w art. 4 ust. 1 pkt.1 lit. b ustawy. Represjami w rozumieniu ustawy są okresy przebywania z przyczyn politycznych, narodowościowych, religijnych i rasowych, poza hitlerowskimi więzieniami, obozami koncentracyjnymi i ośrodkami zagłady, także okresy przebywania w innych miejscach odosobnienia, w których warunki pobytu nie różniły się od warunków w obozach koncentracyjnych, a osoby tam osadzone pozostawał w dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa. W ocenie sądu przedmiot sprawy, zakreślony wnioskiem strony oraz postanowieniami art. 4 ust. 1 pkt. 1 lit. a ustawy, obligował Kierownika Urzędu do prowadzenia postępowania wyjaśniającego oraz podjęcia rozstrzygnięcia jedynie w granicach przedmiotu sprawy administracyjnej. Natomiast przedmiotem innej (odrębnej) sprawy może być kwestia uprawnień kombatanckich przyznawanych na podstawie art. 4 ust. 1 pkt.1 lit. b ustawy, przy czym wymaga to złożenia przez osobę zainteresowaną udokumentowanego wniosku. Ze względu na to, że podniesione w skardze zarzuty nie mogły odnieść zamierzonego skutku, a jednocześnie Sąd nie stwierdził okoliczności, które z urzędu należałoby wziąć pod rozwagę, na podstawie art. 151 p.p.s.a orzeczono jak w sentencji