IV SA/Gl 195/09

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach Andrzej Majzner po rozpoznaniu w dniu 28 kwietnia 2009 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi J. W. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. z dnia [...], Nr [...] w przedmiocie przyznania uprawnień kombatanckich, w kwestii wniosku o przyznanie skarżącej prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych postanawia: zwolnić skarżącą od kosztów sądowych w zakresie obejmującym część każdorazowej opłaty sądowej, przekraczającą kwotę [...] ([...] złotych), zaś w pozostałym zakresie prawa pomocy odmówić. Wraz ze skargą z dnia [...] J. W., reprezentowana w sprawie przez adwokata – T. I. (pełnomocnictwo stanowi kartę nr 6 akt sprawy) złożyła do Sądu urzędowy formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy, w którym oznaczyła, iż zakres jej żądania obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu podała, że jest osobą w podeszłym wieku, uskarża się na liczne poważne schorzenia i ponosi w związku z tym znaczne koszty leczenia. Równocześnie zadeklarowała, iż pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z pełnoletnim synem (osoba bezrobotna) oraz z małżonkiem, który podobnie jak ona jest schorowany i wydatkuje znaczne kwoty na leczenie. Nadto wnioskodawczyni oświadczyła, że na miesięczny dochód jej rodziny składają się [...] pobierane przez nią, w rozmiarze [...] i przez jej męża w kwocie [...] oraz dodała, że nie posiada żadnych zasobów pieniężnych, przedmiotów wartościowych ani nieruchomości (poza mieszkaniem o powierzchni [...]). Ponieważ oświadczenia złożone przez stronę uznano za niewystarczające do oceny jej sytuacji materialnej, zarządzeniem z dnia 27 marca 2009 r. wezwano ją (do rąk pełnomocnika) o uzupełnienie i uprawdopodobnienie danych, na które powołała się we wniosku, poprzez: - udokumentowanie dochodu uzyskiwanego przez nią i małżonka. Wskazano, iż należy w tym celu nadesłać przekazy pocztowe (tzw. [...]) [...] pobranych przez wyżej wymienionych za ostatni miesiąc, ewentualnie decyzje organu [...] ustalające aktualną wysokość tych świadczeń; - podanie miesięcznej wysokości kosztów bieżącego utrzymania (czynsz, opłaty za tzw. media, zakup żywności, środków czystości a także leczenie i zakup leków i inne wydatki). Równocześnie wskazano, iż wydatki ponoszone z tytułu czynszu, opłat za tzw. media oraz na leczenie i zakup leków powinny zostać udokumentowane stosownymi dowodami wpłaty, fakturami VAT, paragonami itp.; - udokumentowanie faktu, że pozostający ze skarżącą we wspólnym gospodarstwie domowym syn – K. W. jest osobą bezrobotną, bez prawa do pobierania zasiłku. Wskazano, iż należy w tym celu przedłożyć stosowne zaświadczenie wydane przez właściwy powiatowy urząd pracy. W odpowiedzi pełnomocnik skarżącej przedłożył decyzję o waloryzacji [...] pobieranej przez wnioskującą, dokumenty potwierdzające wysokość należności z tytułu czynszu, składki ubezpieczeniowej, opłat za zużycie gazu i energii elektrycznej oraz fakturę VAT dokumentującą zakup leków na kwotę [...]. Przedłożył również pismo procesowe datowane na [...], w którym podniósł, iż skarżąca wydatkuje miesięcznie na żywność [...], na środki czystości [...], zaś na leki kwotę około [...], jednak nie jest w stanie udokumentować całości ponoszonych w tym zakresie kosztów, gdyż w roku 2009 zaniechała zachowywania faktur wystawianych przez apteki, ponieważ "według aktualnego stanu dokonywanych rozliczeń z tego tytułu otrzymałaby jedynie 19% z nadwyżki ponad [...] miesięcznie". Równocześnie podał, że syn skarżącej jest osobą bezrobotną, bez prawa do pobierania zasiłku, jednak aktualnie choruje i dlatego nie mógł udać się do powiatowego urzędu pracy po zaświadczenie potwierdzające ten fakt. Wywiódł także, iż wnioskodawczyni pozostaje ze swym współmałżonkiem w separacji faktycznej i nie zna jego wydatków oraz wysokości pobieranej przezeń [...]. W toku rozpoznania wniosku zważono, co następuje. Stosownie do art. 243 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – zwanej dalej p.p.s.a., stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Zgodnie zaś z art. 245 §1 przywołanej regulacji, prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie całkowitym lub częściowym. Odnosząc się do wniosku J. W. godzi się podkreślić, iż w myśl zasady sformułowanej w art. 246 §1 pkt 2 p.p.s.a., przyznanie osobie fizycznej, prawa pomocy w zakresie częściowym (czyli, po myśli art. 245 §3 p.p.s.a., mogącym obejmować między innymi zwolnienie od kosztów sądowych, na które składają się opłaty i wydatki) następuje wtedy, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie uiścić pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. O ewentualnym przyznaniu prawa pomocy przesądza zatem przesłanka zobiektywizowana, o czym świadczy słowo "wykazanie", które nakłada na stronę nie tylko powinność uprawdopodobnienia ale więcej, formułuje obowiązek wskazania przez nią obiektywnie zaistniałych przesłanek stanu rzeczywistego (por. P. Dobosz, Procedury administracyjne, model sądownictwa administracyjnego a "prawo pomocy" [w:] praca zbiorowa pod red. J. Stelmasiaka, J. Niczyporuka, S. Fundowicza, Polski model sądownictwa administracyjnego, Oficyna Wydawnicza VERBA s. c., Lublin 2003, s. 120. Oznacza to, że inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności, z których strona wnioskująca zamierza wywieść skutki prawne leży po stronie wnioskodawcy, a nie rozpoznającego wniosek. Nie budzi zatem wątpliwości, że rozstrzygnięcie wniosku zależy od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (por.: J. P. Tarno: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wyd. Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004, s. 319). Dokonana w tym kontekście ocena stanu majątkowego i sytuacji życiowej wnioskodawczyni doprowadziła do konkluzji, że zachowała on wymóg warunkujący przyznanie prawa pomocy, aczkolwiek tylko w stopniu uzasadniającym częściowe zwolnienie od kosztów sądowych. Z oświadczeń wyżej wymienionej oraz z nadesłanych przezeń dokumentów źródłowych wynika bowiem, że nie posiada ona żadnych zasobów finansowych ani łatwego do spieniężenia majątku, jest osobą w podeszłym wieku ([...] lat), uskarża się na zły stan zdrowia, uzyskuje dochód z tytułu [...] w kwocie netto zaledwie [...] zł (vide: nadesłana decyzja organu [...] z dnia [...]) i jest obciążona relatywnie znacznymi kosztami bieżącego utrzymania. W tym stanie rzeczy uznano, że uiszczenie pełnych kosztów niniejszego postępowania, w tym wpisu od skargi wynoszącego [...] przekracza jej możliwości płatnicze i mogłoby jej utrudnić zaspokojenie koniecznych potrzeb życiowych. Okoliczności sprawy nie uzasadniają jednak uwzględnienia zgłoszonego żądania w całości. Trzeba bowiem podkreślić, że pełnomocnik skarżącej nie uzupełnił jej wniosku w stopniu czyniącym zadość powołanemu wyżej zarządzeniu z dnia 27 marca 2009 r. W szczególności, pomimo zawartego w tym zarządzeniu wyraźnego wezwania, nie nadesłał jakichkolwiek dokumentów potwierdzających wysokość dochodu uzyskiwanego przez małżonka wnioskującej ani nie potwierdził w żaden sposób wywodu, iż jej pełnoletni syn jest osobą bezrobotną, bez prawa do pobierania zasiłku. Tymczasem należy zaakcentować, że zgodnie ze stanowiskiem judykatury (vide: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 maja 2006 r. sygn. akt I OZ 657/06, publ.: LEX Nr 181557), pojęcie "stanu majątkowego strony", o którym mowa w przepisie art. 252 §1 p.p.s.a. - branego pod uwagę przy rozpoznaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy - nie może być interpretowane wąsko, gdyż nie jest ono tożsame z "jej majątkiem". Zakres tego pojęcia jest bowiem zbliżony do "sytuacji majątkowej", która obejmuje również dochody i majątek osób prowadzących z wnioskodawcą wspólne gospodarstwo domowe, czy też w inny sposób wpływających na jego możliwości finansowe. W treści nadesłanego pisma procesowego z dnia [...] pełnomocnik strony podał wprawdzie, że nie zna ona wysokości [...] męża. Wywód ten budzić może jednak istotne wątpliwości albowiem pozostaje w sprzeczności z twierdzeniami samej wnioskodawczyni, która w treści wniosku (rubryka nr 10) podała wszak wyraźnie, iż wysokość omawianego świadczenia wynosi [...]. Także argumentacja o pozostawaniu strony w separacji faktycznej z małżonkiem nie zasługuje w tym kontekście na uwzględnienie. Należy bowiem zaakcentować, że okoliczność taka nie zwalnia małżonków z obowiązku świadczenia wzajemnej pomocy wynikającego z art. 23 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59 ze zm.). Warto tu zaznaczyć, iż we wniosku skarżąca jednoznacznie oświadczyła, że zamieszkuje wspólnie z mężem a równocześnie ani ona sama ani jej pełnomocnik nie wskazali żadnych racjonalnych przesłanek, które uprawdopodabniałyby fakt odrębnego gospodarowania lub uzasadniałyby brak wiedzy o warunkach materialnych (źródłach dochodów) współmałżonka. Co więcej, wnioskodawczyni sama potwierdziła fakt wspólnego gospodarowania określając, iż mąż "częściowo pokrywa koszty utrzymania mieszkania". Również brak nadesłania zaświadczenia potwierdzającego fakt, iż syn skarżącej jest osobą bezrobotną nie został uzasadniony w sposób dostatecznie przekonujący. Pełnomocnik skarżącej ograniczył się bowiem do stwierdzenia, iż nie było to możliwe, gdyż osoba ta jest aktualnie chora i nie mogła udać się do właściwego powiatowego urzędu pracy, celem uzyskania rzeczonego dokumentu. Nie nadesłał jednak żadnych dokumentów (zwolnienie lekarskie bądź jakakolwiek inna dokumentacja medyczna) mogących wywód ten potwierdzić, jak również innych dokumentów, które mogłyby uprawdopodobnić okoliczność pozostawania K. W., bez pracy oraz bez dochodu (np. decyzja o uznaniu za osobę bezrobotną bądź o utracie prawa do pobierania zasiłku dla bezrobotnych). W tym stanie rzeczy uznano, iż strona nie wykazała, aby nawet częściowe uiszczenie kosztów niniejszego postępowania mogłoby poskutkować powstaniem uszczerbku w koniecznym utrzymaniu jej rodziny. Pełnomocnik wnioskującej, pomimo wezwania nie przedstawił i nie udokumentował sytuacji majątkowej pozostających z nią we wspólnym gospodarstwie domowym małżonka i syna w sposób dostatecznie jasny i wyczerpujący, aby uzasadniało to objęcie jej zwolnieniem od kosztów sądowych w całości. Dlatego postanowiono jak w sentencji, działając na podstawie art. 258 §1 i §2 pkt 7 p.p.s.a., w związku z art. 246 §1 pkt 2 tej ustawy.