IV SA/Gl 205/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia NSA Tadeusz Michalik Sędziowie Sędzia WSA Beata Kozicka Sędzia WSA Renata Siudyka (spr.) Protokolant Monika Rał po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 grudnia 2015 r. sprawy ze skargi Z.O. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zasiłku okresowego oddala skargę. Po rozpatrzeniu wniosku Z.O. z dnia [...], organ I instancji – Burmistrz C. decyzją z dnia [...] nr [...] odmówił przyznania zasiłku okresowego. W decyzji wskazano, że w dniu [...] przeprowadzono wywiad środowiskowy ze Z.O. jednakże, na podstawie zebranych informacji organ I instancji ustalił, że w kilka dni po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego jego sytuacja życiowa uległa zmianie. Z.O. zawarł związek małżeński i zamieszkał wraz z żoną. Małżonka Z.O. pracuje zawodowo i osiąga dochody, które w przeliczeniu na osobę w rodzinie przekraczają kryterium dochodowe określone w ustawie o pomocy społecznej. Ustalono, że dochód rodziny stanowi zarobek J.O. w kwocie [...] zł oraz dotacja mieszkaniowa w wysokości [...] zł. Łącznie dochód rodziny wynosi [...] zł , a więc przekracza kryterium dochodowe (912 zł). Organ I instancji uznał, że Z.O. celowo wprowadził go w błąd nie informując o zmianie sytuacji życiowej. Organ I instancji nie dał wiary zapewnieniom strony, że nie prowadzi wspólnego gospodarstwa z żoną, gdyż, jak stwierdzono, związek małżeński zawiera się w celu wspólnego pożycia. W odwołaniu Z.O. zarzucił, że decyzja została podjęta "na podstawie urojeń, łamania podstawowych praw wolności określonych w Konstytucji RP, opieraniu się na plotkarstwie." Stwierdził, że przed zawarciem związku małżeńskiego zawarto "przed notariuszem rozdzielność majątkową zarówno przed, jak i po ślubie". Zauważył, że uzyskane przez żonę dochody są, zgodnie z aktem notarialnym, jej dochodem. Żądał wskazania przepisów, które świadczą o tym, że musi prowadzić wspólne gospodarstwo domowe z żona pomimo "notarialnej rozdzielności majątkowej". Nadto stwierdził, że skoro OPS podaje, że zamieszkuje z żoną "to obowiązkiem jest podanie-gdzie!!!". Jeżeli wywiad był przeprowadzony w jego miejscu zamieszkania, to dlaczego wywiadu kontrolnego nie przeprowadzono w jego miejscu zamieszkania. Decyzją z dnia [...] nr [...] wydaną m.in. na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r., poz. 267; zwanej dalej "k.p.a.") Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. orzekło utrzymać w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu Kolegium wskazało, że przedmiotem zaskarżonej decyzji jest odmowa przyznania zasiłku okresowego. Dalej stwierdziło, że w następstwie złożonego wniosku w dniu [...] przeprowadzono wywiad środowiskowy w miejscu zamieszkania strony, z którego wynika, że Z.O. jest osobą rozwiedzioną, prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, nie pracuje, jest zarejestrowany w urzędzie pracy jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku. Leczy się długotrwale na [...], stosuje leki, ma ustalony lekki stopień niepełnosprawności. Zamieszkuje w mieszkaniu, którego właścicielem jest siostra. Dalej Z.O. podał, że jego dochodem jest dodatek mieszkaniowy, który od [...] wynosi [...] zł. Nie otrzymuje pomocy finansowej od matki. Na podstawie ostatniej decyzji otrzymał we [...] zasiłek celowy w wysokości [...] zł, zasiłek okresowy za [...] i [...] w wysokości [...] zł miesięcznie, a nadto miał przyznane posiłki w jadłodajni do [...]. Kolegium wskazało, że w związku z otrzymaniem przez organ I instancji informacji o zawarciu przez Z.O. związku małżeńskiego pracownik socjalny udał się w miejsce zamieszkania strony celem ustalenia jego aktualnej sytuacji życiowej. Pracownik nie zastał nikogo w mieszkaniu ale uzyskał informację od sąsiadów, że Z.O. zamieszkuje wraz z żoną. W dniu [...] strona złożyła oświadczenie, że nadal prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe i nie zamieszkuje z żoną. Ponadto do akt sprawy strona złożyła kserokopię wypisu aktu notarialnego z dnia [...] potwierdzającego zawarcie umowy przedmałżeńskiej ustanawiającej w ich przyszłym małżeństwie od dnia jego zawarcia rozdzielność majątkową. Kolegium wskazało na definicję rodziny wynikającą z art. 6 pkt 14 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2013 r., poz. 182; zwanej dalej "u.p.s.") stwierdzając, że zgodnie z tą definicją stworzona dla potrzeb pomocy społecznej są to osoby spokrewnione lub niespokrewnione pozostające w faktycznym związku, wspólnie zamieszkujące i gospodarujące. Stwierdziło, iż organ I instancji zgodnie z art. 6 pkt 4 u.p.s., w sposób prawidłowy ustalił dochód rodziny strony. Kolegium wskazało, że pomimo, iż strona jest osobą bezrobotną to zasiłek okresowy jej nie przysługuje. Zgodnie bowiem z art. 38 u.p.s. zasiłek okresowy przysługuje w szczególności ze względu na długotrwałą chorobę, niepełnosprawność, bezrobocie, możliwość utrzymania lub nabycia uprawnień do świadczeń z innych systemów zabezpieczenia społecznego m.in. rodzinie. Której dochód jest niższy od kryterium dochodowego rodziny. Odnosząc się do treści odwołania Kolegium stwierdziło, ze strona nie może domagać się przyznania jej zasiłku okresowego w sytuacji, gdy razem z J.O. stanowią rodzinę, której dochód przekracza ustawowe kryterium. Dalej wskazało, że zgodnie z Kodeksem rodzinnym i opiekuńczym, małżonek, mimo zawarcia umowy o odrębności majątkowej, ma obowiązek dostarczyć środków utrzymania drugiemu małżonkowi, który znajduje się w niedostatku. Kolegium nie dało wiary oświadczeniu strony, iż nie zamieszkuje z żoną i nie prowadzi z nią wspólnego gospodarstwa domowego, bowiem wspólne pożycie, zamieszkiwanie i gospodarowanie jest celem zawarcia związku małżeńskiego. Stwierdziło nadto, że fakt wspólnego zamieszkiwania z żoną potwierdzają sąsiedzi oraz pośrednio fakt, iż korespondencję "poleconą" kierowaną do strony odbierała w jego mieszkaniu żona. Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach złożył skarżący Z.O. zarzucając organom obu instancji, że nie podjęły wszystkich czynności zmierzających do ustalenia czy rzeczywiści prowadzi "gospodarstwo domowe i zamieszkuje z żoną". Zdaniem skarżącego pracownik socjalny nie przeprowadził wywiadu w sposób należyty. Zauważył, że w XXI wieku wiele małżeństw żyje razem lecz nie prowadzą wspólnego gospodarstwa domowego. Stwierdził, że gdyby nawet prowadził z żoną wspólne gospodarstwo domowe, to musieliby przygotowywać odrębnie posiłki: dla osoby chorej na [...], na którą choruje skarżący i dla osoby zdrowej. Zaprzeczył też, że żona odbierała pisma w jego mieszkaniu, odbierała je na poczcie, a pracownik socjalny tego nie sprawdził. Wyraził opinię, że odbieranie listu nie jest dowodem wspólnego prowadzenia gospodarstwa. Zaznaczył, że przed zawarciem małżeństwa ustalili z żoną, że każdy prowadzi sam gospodarstwo domowe. Zauważył, że "Małżeństwo to także spacery, wspólne wyjścia do kina. Małżeństwo to spędzanie wolnego czasu." Skarżący również zauważył, że ma orzeczony stopień niepełnosprawności między innymi ze względu na uszkodzone kolano i w związku z tym pytał, czy musi chodzić na pocztę po listy. Zaakcentował dalej, że pracownik socjalny oparł się na relacjach sąsiada alkoholika a nie na rzeczywistości. Zdaniem skarżącego organy oparły swoje stanowisko "na plotach" czym naruszono jego dobra osobiste W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. wniosło o jej oddalenie, argumentując, że zarzuty skargi są bezzasadne, podtrzymując jednocześnie w całości stanowisko wyrażone w uzasadnieniu decyzji. W piśmie z dnia [...] będącym polemiką ze stanowiskiem Kolegium wyrażonym w odpowiedzi na skargę skarżący ponownie podkreślił, że nie mieszka z żoną ani też nie prowadzi z nią gospodarstwa. W jego ocenie "SKO opiera się na papierach sporządzonych przez OPS, OPS opiera się na obłudzie alkoholików." Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Na wstępie godzi się podnieść, że po myśli art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2012 r., poz. 270) – zwanej dalej P.p.s.a., sądy administracyjne w zakresie swojej właściwości sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, stosując środki określone w ustawie. Zgodnie natomiast z treścią art. 134 § 1 przywołanej ustawy, sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Z brzmienia art. 145 § 1 P.p.s.a. wynika, że w przypadku, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, czy inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas – w zależności od rodzaju naruszenia – uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, albo stwierdza ich nieważność bądź niezgodność z prawem. Zaskarżona decyzja lub postanowienie mogą zatem ulec uchyleniu wówczas, gdy organom administracji publicznej można postawić zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli miało ono, bądź mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W tym kontekście uznano, że skarga Z.O. nie zasługuje na uwzględnienie. Sądowa kontrola legalności, przeprowadzona stosownie do wskazań zawartych w art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. 2014 r. poz. 1647 ze zm.) wykazała bowiem, że decyzja zapadła na skutek przeprowadzenia potrzebnych do rozstrzygnięcia sprawy dowodów, właściwej ich oceny, poprawnych rozważań faktycznych, które znalazły dostateczny wyraz w jej motywach. W dalszej kolejności wskazać należy, że świadczenia dla osób wymagających wsparcia ze strony pomocy społecznej podlegają regulacji zawartej w ustawie z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2013 r., poz. 182). Przy czym skarżący wystąpił do organów pomocy społecznej z wnioskiem o przyznanie zasiłku okresowego. W rozpatrywanej sprawie istota zagadnienia polega na tym, że organy administracji i skarżący odmiennie widzą sytuację w jakiej się on znajduje. Skarżący podkreśla, że mimo zawarcia związku małżeńskiego nie mieszka z żoną, nie prowadzi z nią wspólnego gospodarstwa, a nadto małżonkowie zawarli w dniu [...] umowę przedmałżeńską ustanawiając w ich przyszłym małżeństwie od dnia jego zawarcia rozdzielność majątkową. Natomiast organy nie dają wiary twierdzeniom skarżącego, iż prowadzi on samodzielne gospodarstwo domowe, wskazuje na definicję rodziny wynikającą z art. 6 pkt 14 u.p.s. twierdząc, iż umowa rozdzielności majątkowej nie ma w sprawie znaczenia. Z tego też powodu w pierwszej kolejności niezbędnym jest przywołanie stanu normatywnego obowiązującego we wskazanym zakresie. Po myśli art. 6 pkt 14 u.p.s. przez rodzinę rozumie się osoby spokrewnione lub niespokrewnione pozostające w faktycznym związku, wspólnie zamieszkujące i gospodarujące. Z punktu widzenia rozpatrywanej sprawy kluczową rolę odgrywa pojęcie rodziny, ponieważ organy administracji i skarżący odmiennie widzą jego sytuację faktyczną. Z definicji pojęcia rodziny wynika, że na gruncie pomocy społecznej kwestie formalne nie odgrywają żadnej roli, natomiast podstawowe znaczenie posiada pozostawanie w faktycznym związku, przy czym pozostawanie to winno uzewnętrzniać się wspólnym zamieszkiwaniem i gospodarowaniem. W ocenie Sądu w niniejszej sprawie nie można zarzucić zarówno organowi I instancji, jak i organowi odwoławczemu naruszenia obowiązujących przepisów przy rozstrzyganiu wniosku skarżącego. Organy administracji w sposób prawidłowy przeprowadziły bowiem w niniejszej sprawie postępowanie wyjaśniające. Przede wszystkim należy zauważyć, że skarżący w kilka dni po przeprowadzeniu wywiadu środowiskowego, w [...] zawarł związek małżeński. Podczas wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu [...] nie informował o zamiarze ożenku. O zmianie swojej sytuacji życiowej nie poinformował również w trakcie rozpatrywania wniosku o przyznanie zasiłku okresowego. Z akt sprawy wynika, że organ I instancji wzywał skarżącego o uzupełnienie dokumentacji w sprawie wniosku z dnia [...] (karta nr 10 akt administracyjnych), jednakże skarżący nie wyraził zgody na ingerowania w życie osobiste żony, stwierdził, że nie mieszka z żoną i prowadzi sam gospodarstwo domowe (karta nr 11 akt administracyjnych). Organ bezskutecznie wzywał również żonę skarżącego do udzielenia wyjaśnień oraz przedłożenia zaświadczeń o dochodach uzyskanych we [...] (karta nr 15 akt administracyjnych). W ocenie Sądu brak jest podstaw do kwestionowania ustaleń organów dokonanych zarówno w miejscu zamieszkania skarżącego jak i informacji uzyskanych od pracodawcy małżonki skarżącego. Wbrew zarzutom skargi słuszne jest stanowisko, iż skarżący wraz z żoną prowadzi wspólne gospodarstwo domowe bowiem wspólne pożycie, zamieszkiwanie i gospodarowanie jest celem zawarcia związku małżeńskiego. Fakt wspólnego zamieszkiwania z żoną potwierdzili sąsiedzi oraz pośrednio fakt, iż korespondencję "poleconą" kierowaną do strony odbierała w jego mieszkaniu żona. W świetle zasad logiki i doświadczenia życiowego oczywiście prawidłowa była konkluzja, że zależność istniejąca między skarżącym i jego żoną stwarzają obiektywnie stan wskazujący na to, że prowadzą one wspólne gospodarstwo domowe. Należy również zauważyć, że skarżący nie może prowadzić jednoosobowego gospodarstwa także dlatego, że nie posiada własnych środków na jego utrzymanie, bowiem jest on osobą bezrobotną, bez prawa do zasiłku, jedynym jego dochodem jest dodatek mieszkaniowy w wysokości [...] zł a przed zawarciem związku małżeńskiego korzystał z pomocy społecznej. Wspólne zamieszkiwanie, finansowane z dochodu tylko jednej osoby zawsze będzie oznaczać wspólne gospodarowanie ( por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 3 listopada 2011 r. I OSK 1061/11 i 26 marca 2013r., sygn. akt I OSK 1537/12, opubl. w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych). Fakt, że skarżący z żoną ma ustanowioną rozdzielność majątkową oznacza jedynie, że każdy z małżonków ma pełną swobodę w dysponowaniu swoim majątkiem. Zasadnie wytłumaczono stronie w zaskarżonej decyzji, że pomimo rozdzielności majątkowej małżonkowie nadal są zobowiązani według swoich możliwości zarobkowych i majątkowych przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. W związku z tym małżeńska rozdzielność majątkowa nie zmienia tego, że skarżący zamieszkuje i gospodaruje wspólnie ze swoją żoną i tym samym stanowią rodzinę w rozumieniu przepisów ustawy o pomocy społecznej. Słusznie również wskazano, że zgodnie z Kodeksem rodzinnym i opiekuńczym, małżonek, mimo zawarcia umowy o odrębności majątkowej, ma obowiązek dostarczyć środków utrzymania drugiemu małżonkowi, który znajduje się w niedostatku. Stosownie do art. 8 ust. 3 u.p.s. za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszoną o: 1) miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych; 2) składki na ubezpieczenie zdrowotne określone w przepisach o przepisach ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych oraz ubezpieczenia społeczne określone w odrębnych przepisach; 3) kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób. W ocenie Sądu organy administracji prawidłowo ustaliły, że na dochód rodziny skarżącego składa się zarobek żony J.O. w wysokości [...] zł, oraz dodatek mieszkaniowy w wysokości [...] zł . Łączny zatem dochód rodziny skarżącego stanowi kwota [...] zł, która przewyższa kryterium dochodowe, określone w art. 8 ust.1 pkt.2 u.p.s.., wynoszące w przypadku dwuosobowej rodziny 912 zł. Zgodnie z art. 38 ust. 1. w związku z art. 8 ust. 2 u.p.s. zasiłek okresowy przysługuje w szczególności ze względu na długotrwałą chorobę, niepełnosprawność, bezrobocie, możliwość utrzymania lub nabycia uprawnień do świadczeń z innych systemów zabezpieczenia społecznego rodzinie, której dochód jest niższy od kryterium dochodowego rodziny. Zasiłek okresowy ustala się: 1) w przypadku osoby samotnie gospodarującej - do wysokości różnicy między kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej a dochodem tej osoby, z tym że kwota zasiłku nie może być wyższa niż 418 zł miesięcznie; 2) w przypadku rodziny - do wysokości różnicy między kryterium dochodowym rodziny a dochodem tej rodziny (ust. 2). Kwota zasiłku okresowego ustalona zgodnie z ust. 2 nie może być niższa niż 50% różnicy między: 1) kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej a dochodem tej osoby; 2) kryterium dochodowym rodziny a dochodem tej rodziny (ust. 3). Kwota zasiłku okresowego nie może być niższa niż 20 zł miesięcznie (ust. 4). Okres, na jaki jest przyznawany zasiłek okresowy, ustala ośrodek pomocy społecznej na podstawie okoliczności sprawy (ust. 5). Zgodnie z treścią art. 2 i 3 u.p.s. celem pomocy społecznej jest wspieranie osób i rodzin w ich wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i przezwyciężenia trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie samodzielnie pokonać, umożliwienie osobie lub rodzinie życia w warunkach odpowiadających godności człowieka. Cele te osiąga się poprzez wyprowadzenie osoby z systemu pomocy społecznej. W myśl art. 3 powołanej ustawy rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy. Pomoc społeczna udzielana jest bowiem osobom, czy rodzinom między innymi z powodu ich ubóstwa, sieroctwa, bezdomności, bezrobocia, niepełnosprawności, ciężkiej choroby. Skarżący jest osobą bezrobotną ale zasiłek okresowy mu nie przysługuje ze względu na przekroczenie ustawowego kryterium dochodowego rodziny Sąd uznał, że w rozpoznawanej sprawie organy administracji w sposób prawidłowy dokonały ustalenia stanu faktycznego, a motywy rozstrzygnięcia znalazły wyraz w uzasadnieniach poddanych kontroli decyzji organów, które poprzedzone zostały wnikliwym zebraniem i oceną materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie. Organy w swoich decyzjach znaczyły, że skarżący nie spełnia kryteriów przyznania wnioskowanego świadczenia w sytuacji zmiany jego sytuacji życiowej, a to w wyniku zawarcia zawiązku małżeńskiego. W ocenie Sądu, organy zasadnie uznały, że skarżący prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z żoną. W wyniku dokonania kontroli zaskarżonej decyzji w zakresie zgodności z prawem, stwierdzić należało, że skarga jest bezzasadna, gdyż decyzja organu odwoławczego i poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji, zostały wydane zgodnie z przepisami prawa materialnego oraz postępowania administracyjnego. W świetle całokształtu zgromadzonego materiału dowodowego i wyżej wskazanych okoliczności, podjęte w sprawie rozstrzygnięcie uznać należało za prawidłowe. Wobec tego, zgodnie z art. 151 P.p.s.a., skarga podlegała oddaleniu.