IV SA/Gl 223/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia NSA Tadeusz Michalik Sędziowie Sędzia WSA Beata Kozicka Sędzia WSA Teresa Kurcyusz - Furmanik (spr.) Protokolant Monika Rał po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 listopada 2016 r. sprawy ze skargi J. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych oddala skargę. Decyzją w sprawie zwrotu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych z dnia [...] nr [...] Prezydent Miasta S. zobowiązał J. G. do zwrotu kwoty 1 046,40 zł stanowiącej ustawowe odsetki naliczone od kwoty nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych w wysokości 2.295,00 zł ustalonych ostateczną decyzją z dnia [...] nr [...]. W uzasadnieniu decyzji wskazano, że na mocy wymienionej w osnowie decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego ustalona została wysokość kwoty nienależnie pobranej przez J. G. w formie zasiłku pielęgnacyjnego, w okresie od 1 lutego 2009r. do 30 kwietnia 2010r. w łącznej wysokości 2 295,00 zł. W dniu 2 kwietnia 2013r. strona dokonała spłaty całości kwoty główne. W związku z powyższym ustawowe odsetki naliczono od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty świadczeń rodzinnych do dnia spłaty w łącznej kwocie 1 046,40 zł. W odwołaniu od opisanej decyzji odwołujący wniósł o uchylenie przedmiotowej decyzji jako niezgodnej ze stanem faktycznym, tendencyjnej. Ponadto podkreślił, że nie zgadza się również z wyliczeniem kwot nienależnie pobranych świadczeń, a decyzja SKO w sprawie ustalenia nienależnie pobranych świadczeń została zaskarżona do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach. Zdaniem odwołującego naliczenie odsetek powinno dotyczyć wyłącznie okresu od 1 lutego 2009r. do 30 kwietnia 2010r., a jest to kwota 292 zł. Strona przedstawiła kalkulator odsetek, z którego wynikało, iż zadłużenie z tytułu odsetek wynosi jedynie 292 zł. Podniesiono, że od sierpnia 2015r. MOPS nie podejmował żadnych czynności w przedmiocie naliczania odsetek, a bezprawnie zadysponował wpłaconą przez stronę kwotę 5 661,00 zł jako spłatą pierwotnie określonej należności z tytułu nienależnie pobranego zasiłku pielęgnacyjnego. Decyzja w sprawie zwrotu odsetek jest odpowiedzią na wezwanie skierowane do MOPS o zwrot odsetek od nadpłaconej kwoty, którą organ cały czas dysponował. Postępowanie pracowników MOPS określono jako nieudolne, gdyż lekceważą obywatela, a potwierdzają to wydane w sprawie kolejne wyroki Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. decyzją z dnia [...] po rozpatrzeniu odwołania J. G., działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a., utrzymało zaskarżone rozstrzygnięcie organu I instancji w mocy. Po przedstawieniu stanu faktycznego i prawnego sprawy Kolegium stwierdziło, że na mocy decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] uznano, że strona pobrała nienależnie w okresie od 1 lutego 2009r. do 30 kwietnia 2010r. zasiłek pielęgnacyjny w łącznej kwocie 2 295 zł (15 × 153 zł miesięcznie). Przedstawiono zestawienie pt. kalkulator odsetek ustawowych, z którego wynikały jej zapłaty za poszczególne okresy zadłużenia w stosunku do należności głównej od ustalonej w/w decyzji kwoty 2 295 zł. Kolegium zauważyło, że art. 30 ust. 8 ustawy o świadczeniach rodzinnych nakazuje zobowiązać pobierającego nienależnie świadczenia do ich zwrotu łącznie z ustawowymi odsetkami, a odsetki naliczane są od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty świadczeń rodzinnych. W tej sytuacji organ pierwszej instancji zobowiązany jest do wydania decyzji w sprawie spłaty odsetek. W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach J.G. działający przez swoją matkę wniósł o uchylenie decyzji w przedmiocie zwrotu odsetek wyliczonych od nienależnie pobranego zasiłku pielęgnacyjnego. W uzasadnieniu skargi powołano się na fragment uzasadnienia wyroku WSA w Gliwicach z dnia 27 maja 2015r. sygn. akt IV SA/Gl 933/14, w którym Sąd stwierdził, że tylko prawomocne ustalenie, iż skarżący pobrał nienależne świadczenie daje organowi podstawę do orzekania o obowiązku zwrotu tego świadczenia z odsetkami. Wskazano, że decyzja SKO z dnia [...] jest przedmiotem skargi złożonej do WSA w Gliwicach. Do skargi załączono szereg dokumentów w postaci odpisów wydawanych w sprawie decyzji, wyroku WSA w Gliwicach sygn. akt IV SA/Gl 508/14 i w szereg innych dokumentów, w tym wezwanie do zapłaty z dnia 25 listopada 2015r. skierowane przez J. G. do Działu Należności Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej, w którym skarżący wystąpił o zwrot odsetek w wysokości 790 zł od kwoty 3 366 zł, jaka została przekazana na konto organu tytułem spłaty należności ustalonej w decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego następnie uchylonej przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach. W wezwaniu tym podkreślono, że ustawowe odsetki zostały naliczone od dnia 2 kwietnia 2013, to jest od dnia zapłaty całości kwoty poprzednio ustalanej jako nienależnie pobrane świadczenie w wysokości 5661 zł. Dołączono także decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z [...] którą uchylono decyzję Prezydenta Miasta S. z dnia [...] w związku z wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 26 marca 2015r. sygn. akt IV SA/Gl 508/14. Skarżący dokonał interpretacji uzasadnienia tej decyzji stwierdzając, że Kolegium uznało, iż brak jest podstaw do orzekania w sprawie odsetek od kwoty nieustalonego nienależnie pobranego świadczenia, a więc prowadzenie w tej sprawie postępowania jest bezprzedmiotowe. W odpowiedzi na skargę wniesiono o jej oddalenie i podtrzymano dotychczas prezentowane stanowisko. Dodatkowo wskazano, że art. 30 ust. 8 ustawy o świadczeniach rodzinnych nie daje możliwości zawieszenia postępowania dotyczącego zobowiązania do zwrotu odsetek od nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych do czasu uprawomocnienia się decyzji o ustaleniu świadczeń jako nienależnie pobranych. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje. Stosownie do art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2016r., poz. 1606) sady administracyjne sprawują w zakresie swojej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym § 2 wspomnianego przepisu stanowi, że kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Z brzmienia art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm.) – dalej P.p.s.a. - wynika natomiast, że w przypadku, gdy sąd ten stwierdzi, bądź to naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź to naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź wreszcie inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas - w zależności od rodzaju naruszenia – uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, albo stwierdza ich nieważność bądź niezgodność z prawem. Przy tym z mocy art. 134 § 1 P.p.s.a. kontroli legalności dokonuje także z urzędu, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną z zastrzeżeniem art. 57a tej ustawy. Na wstępie swoich rozważań Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał za stosowne zwrócić uwagę, że decyzję stanowiącą przedmiot skargi poprzedzała decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] nr [...] w której organ ustalił, że J. G. w okresie od 1 lutego 2009r. do 30 kwietnia 2010r. pobrał nienależnie zasiłek pielęgnacyjny w łącznej kwocie 2 295 zł (15 miesięcy x 153 zł). Decyzja ta poddana została kontroli Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach. Sąd ten wyrokiem z dnia 12 kwietnia 2016r. sygn. akt IV SA/GL 1009/15 oddalił skargę. Tym samym decyzja ustalająca nienależnie pobrane świadczenie stała się prawomocna. W konsekwencji tego, wbrew twierdzeniom skarżącego, istnieją podstawy do orzekania w sprawie zwrotu odsetek od kwoty ustalonego prawomocnie nienależnie pobranego świadczenia, a prowadzenie w tej sprawie postępowania nie jest bezprzedmiotowe. Granice rozstrzygnięcia Sądu ze względu na treść art. 134 p.p.s.a. zakreśla dana sprawa. Sąd może więc uczynić przedmiotem rozpoznania rozstrzygnięcie wydane przez organy administracji jedynie w sprawie, w której wniesiono skargę. W sprawie prowadzonej przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Gliwicach, w związku z treścią skargi J. G., jest to rozstrzygnięcie, którego przedmiotem jest zwrot odsetek od nienależnie pobranego zasiłku opiekuńczego w wysokości 2 295 zł. Jeżeli odrębną decyzją administracyjną przesądzone zostało prawomocnie, że pobierany przez skarżącego zasiłek pielęgnacyjny jest świadczeniem nienależnie pobranym Wojewódzki Sąd Administracyjny w ramach zakreślonych jego kognicją bada jedynie legalność decyzji administracyjnej dotyczącej obowiązku zwrotu nienależnie pobranego zasiłku pielęgnacyjnego, a w przypadku, gdy kwota ta została dobrowolnie spłacona, decyzji administracyjnej dotyczącej obowiązku zwrotu odsetek. Legalność tę oceniać należy według normy art. 30 ust. 1 ww. ustawy stanowiącej, że osoba, która pobrała nienależne świadczenia rodzinne jest obowiązana do ich zwrotu wraz z odsetkami. Z tych wszystkich względów zarzuty skargi nie mogą być uznane za skuteczne. Przedmiotem postępowania w niniejszej sprawie nie jest bowiem ustalenie czy pobierany w okresie od 1 lutego 2009 r. do 30 kwietnia 2010 r. zasiłek pielęgnacyjny jest świadczeniem nienależnie pobranym, bowiem to zostało już przesądzone decyzją ostateczną, lecz to czy skarżący ma obowiązek zwrotu tego świadczenia, a obowiązek ten, jak wcześniej wskazano wynika z art. 30 ust. 1 ustawy. W takiej sytuacji skarżący poprzez swojego pełnomocnika winien zwrócić się o umorzenie kwoty odsetek obliczonych od kwoty nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych w oparciu o przepis art. 30 ust. 9 ww. ustawy. Organ rozpoznający taki wniosek powinien natomiast mieć na uwadze orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego, w tym wyroki z 4 października 2011 r. sygn. akt I OSK 762/11 oraz z 7 stycznia 2010 r. sygn. akt I OSK 1051/09, w których Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że dla prawidłowego ustalenia istnienia obowiązku zwrotu nienależnie pobranego świadczenia decydujące znaczenie ma świadomość osoby pobierającej świadczenie, a rozpoznając wniosek o umorzenie nienależnie pobranych świadczeń organy administracji powinny dokonać oceny, czy sytuacja życiowa wnioskodawcy, w tym stan rodzinny, wiek, stan zdrowia mieszczą się w ustawowym pojęciu "szczególnie uzasadnionych okoliczności". W związku z powyższym, Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 151 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji.